Madaniy o‘simliklarning kelib chiqishi va xilma-xillik markazlari
Seleksiya — odam uchun foydali yangi o‘simlik navlari, hayvon zotlari va mikroorganizm shtammlarini yaratish hamda mavjudlarini yaxshilash haqidagi fan. Madaniy navlar va zotlarning genofondi (populyatsiyadagi barcha genlar yig‘indisi) ularning yovvoyi ajdodlarinikidan tor, shuning uchun yangi foydali belgilarni (kasallikka, qurg‘oqchilikka chidamlilik, hosildorlik) yovvoyi qarindosh turlardan izlash muhim. N. I. Vavilov 1920–1940-yillarda ko‘plab ekspeditsiyalar uyushtirib, dunyodagi ekin navlari kolleksiyasini to‘pladi va madaniy o‘simliklarning kelib chiqish markazlari ta’limotini yaratdi: bu markazlarda ekinning eng ko‘p genetik xilma-xilligi uchraydi. Darslikda 7 ta markaz keltiriladi: Janubiy Osiyo tropik (sholi, shakarqamish), Sharqiy Osiyo (soya, tariq), Janubiy-g‘arbiy Osiyo, O‘rta Osiyoni ham o‘z ichiga oladi (bug‘doy, dukkaklilar, zig‘ir, sabzi), O‘rta yer dengizi (karam, qand lavlagi, zaytun), Abissiniya (arpa, kofe), Markaziy Amerika (makkajo‘xori, loviya, oshqovoq, g‘o‘za) va Janubiy Amerika (kartoshka); keyinchalik markazlar soni 12 gacha aniqlashtirilgan. Bugungi kunda xilma-xillik urug‘ banklarida saqlanadi, ular iqlim o‘zgarishi va kasalliklarga qarshi navlar yaratishda yordam beradi.
«Xarita ustida». Dunyo konturida 7 ta markazni turli rangda bo‘yang va har birining 3 ta ekinini yozing. O‘zbekistonda eng ko‘p ekiladigan 3 ta ekin qaysi markazdan kelganini toping.