Postembrional rivojlanish
Postembrional rivojlanish tug‘ilish yoki tuxumdan chiqishdan boshlab organizm hayotining oxirigacha davom etadi. To‘g‘ri rivojlanishda yosh organizm kattalarga o‘xshash bo‘ladi va asosan o‘sadi: qushlar, sutemizuvchilar, kaltakesaklar shunday rivojlanadi. Egri (metamorfozli) rivojlanishda tuxumdan lichinka chiqadi; u kattalardan tuzilishi va yashash muhiti bilan farq qiladi va keyin metamorfoz orqali voyaga yetgan shaklga aylanadi. Masalan, itbaliq qurbaqaga aylanganda dum yo‘qoladi, o‘pka va oyoqlar paydo bo‘ladi; bu o‘zgarishni qalqonsimon bez gormoni tiroksin boshqaradi. Metamorfozning ahamiyati shuki, lichinka va voyaga yetgan hayvon turli oziq bilan oziqlanib, bir-biri bilan raqobatlashmaydi; ba’zi hasharotlarda lichinka faqat oziqlanadi va o‘sadi, ko‘pchilikda esa g‘umbak bosqichi ham bor.
| Rivojlanish | Misollar |
|---|---|
| To‘g‘ri | qushlar, sutemizuvchilar, kaltakesaklar |
| Metamorfoz bilan | baqa (itbaliq → baqa), kapalak |
Paxta dalasida o‘simlikni himoya qilish mutaxassisi qurtlar barglarni yeyishini biladi, ammo kapalak esa tuxum qo‘yadi. Shuning uchun ba’zan qurtlarga qarshi emas, balki kapalaklarni tutuvchi tuzoqlar o‘rnatiladi: zararkunandaning qaysi bosqichi qayerdaligini bilish kerak.
O‘simlikni himoya qilish mutaxassisi zararkunanda bosqichlarini kuzatadi, entomolog hasharotlar hayot siklini o‘rganadi, asalarichi lichinkalar holatini tekshiradi.
Hovlida yoki rasmda hasharotni ko‘rsangiz, u voyaga yetganmi yoki yosh bosqichmi, ayting va hayot siklining qaysi bosqichi bo‘lishi mumkinligini yozing.
«Rivojlanish kartochkalari». Kartochkalarga qurbaqa, kapalak, quyon, kaltakesak, o‘rdak va chivin rivojlanishini yozing; ularni «to‘g‘ri» va «metamorfozli» guruhlarga ajrating.