ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Algebra

Kvadrat funksiya va y = x² funksiya

Darslar 2–3 · 2 ta dars · Sh.A. Alimov, A.R. Xalmuxamedov, M.A. Mirzaxmedov. Algebra: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 9-sinfi uchun darslik. Qayta ishlangan 4-nashri. Toshkent: «O‘qituvchi» NMIU, 2019
3

y = x² funksiya

Darslik: 7–9-betlar
Maqsady = x² funksiyaning grafigi (parabola) va xossalarini bilish; parabola bilan to‘g‘ri chiziqning kesishish nuqtalarini topish.
Yangi so‘zlar
parabola · parabolaparabolaning uchi · vertex of a parabolasimmetriya o‘qi · axis of symmetryo‘suvchi va kamayuvchi funksiya · increasing and decreasing function
Tushuntirish

y = x² funksiyaning grafigi qiymatlar jadvali asosida nuqtalarni yasab, ularni silliq egri chiziq bilan tutashtirish orqali chiziladi; bu egri chiziq parabola deyiladi. x ≠ 0 da y > 0, x = 0 da y = 0, shuning uchun parabola koordinatalar boshidan o‘tadi va qolgan nuqtalari Ox o‘qidan yuqorida yotadi. (−x)² = x² bo‘lgani uchun grafik Oy o‘qiga nisbatan simmetrik; parabolaning simmetriya o‘qi bilan kesishish nuqtasi uning uchi deyiladi, bu yerda uchi (0; 0) nuqta. Funksiya x > 0 oraliqda o‘suvchi, x < 0 oraliqda kamayuvchi. Parabola va to‘g‘ri chiziqning kesishish nuqtalarini topish uchun ikkala funksiyaning tenglamalaridan sistema tuziladi.

xy−4−3−2−112342468100y = x²
−6−4−2246−6−4−2246
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tushayotgan tosh havoning qarshiligini hisobga olmasak, t soniyada taxminan 5t² metr yo‘l o‘tadi: 1 soniyada taxminan 5 m, 2 soniyada 20 m, 3 soniyada 45 m. Vaqt ikki marta ko‘paysa, yo‘l to‘rt marta ko‘payadi, y = x² parabolasining shakli aynan shuni ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Fizik tushish yo‘lini parabola bilan modellashtiradi, sport murabbiyi sakrash va tashlash harakatini tahlil qiladi, ko‘prik loyihachisi yoy shaklini tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

1, 4, 9, 16, 25, 36 kvadratlar qatorini yozing va qo‘shni sonlar ayirmasini toping: 3, 5, 7, 9, 11. Ayirmalar ortib boradi: parabola uchidan uzoqlashgan sari tikroq ko‘tariladi.

Namunalar
A(−4; 16) nuqta y = x² parabolada yotadi, chunki (−4)² = 16. B(3; 6) esa yotmaydi: 3² = 9 ≠ 6.
xy−3−2−11234480y = x²y = 2x + 3(−1; 1)(3; 9)
y = x² va y = 2x + 3 ning kesishishi: x² = 2x + 3, x² − 2x − 3 = 0, x₁ = 3, x₂ = −1. y₁ = 9, y₂ = 1. Javob: (3; 9), (−1; 1).
Sinfda faoliyat

«Parabolani qog‘ozga tushiramiz»: har bir o‘quvchi katakli daftarda x = −3, −2, ..., 3 uchun nuqtalarni belgilaydi; juftlikda qo‘shnisining nuqtalarini tekshirib, grafikni silliq chiziq bilan tutashtiradi.

Mashq
1
C(−5; 25) nuqta y = x² parabolada yotadimi?
2
y = x² parabola va y = x + 2 to‘g‘ri chiziqning kesishish nuqtalarini toping.
3
y(−3) va y(−2) ni taqqoslang (y = x²).
4
Nima uchun y = x² parabola Oy o‘qiga nisbatan simmetrik?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi namuna xavfsizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →