☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Bobur va Shayboniyxon: Movarounnahr uchun kurash

Darslar 3–4 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
3

Zahiriddin Muhammad Bobur va Muhammad Shayboniyxon munosabatlari

Darslik: 11–13-betlar
MaqsadBobur Mirzoning Samarqand uchun kurashini va Kobulda hokimiyat o‘rnatishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Bobur Mirzo · Babur Mirza (born 1483 in Andijan)qamal · siegesulh · truce, peace agreementKobul · Kabul
Tushuntirish

Zahiriddin Muhammad Bobur 1483-yil 14-fevralda Andijonda tug‘ildi; otasi Umarshayx Mirzo 1494-yilda halok bo‘lgach, 12 yoshli Bobur Farg‘ona taxtiga o‘tirdi va dastlab ishonchli beklar hamda onasi Qutlug‘ Nigorxonim yordamida davlatni boshqardi. Uning orzusi bobosi Amir Temur poytaxti Samarqandni egallash edi: 1497-yilda u Boysung‘urni 7 oydan ortiq qamal qildi va shaharni oldi, ammo Farg‘onada akasi Jahongir uchun isyon ko‘tarilgach, Andijonga qaytishga majbur bo‘ldi. Samarqandni 1498-yilda Sulton Ali Mirzo egalladi; 1500-yilda Shayboniyxon uni jangsiz oldi, shundan so‘ng Bobur 1500-yil kuzida Samarqandni ikkinchi marta egalladi. 1501-yilda olti oylik qamaldan so‘ng, Husayn Boyqaro va Qashqardagi tog‘asi Sulton Mahmudxondan yordam kelmagach, Bobur Shayboniyxon bilan og‘ir shartli sulh tuzib, Samarqanddan ketdi. 1504-yilda u Kobul viloyatida hokimiyat o‘rnatdi, intizomli qo‘shin tuzdi, Bolo Hisor qal’asini qarorgoh qildi va Bog‘i Bobur kabi bog‘lar yaratdi; 1506-yilda Husayn Boyqaro to‘satdan vafot etgach, temuriyzodalar dushmanga qarshi ittifoq tuza olmadilar.

Namunalar
Sanalar: 1494 — Andijon taxti; 1497 — Samarqand olindi; 1500 — Shayboniyxon Samarqandda, kuzda Bobur qaytdi; 1501 — sulh va ketish; 1504 — Kobul.
Sabablar: Bobur uch tomondan yordam kutdi (Hirot, Qashqar, o‘z beklari), lekin yordam kelmadi — shuning uchun Shayboniyxon g‘olib bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

«Bobur yo‘li»: xaritada Andijon — Samarqand — Kobul yo‘lini chizing va yo‘l bo‘ylab sanalarni yozing.

Mashq
1
Bobur qachon, qayerda tug‘ilgan va taxtga qanday yoshda o‘tirgan?
2
Bobur 1500–1501-yillarda Samarqandni nega ushlab tura olmadi?
3
1504-yilda Bobur qayerda va qanday ishlarni amalga oshirdi?
4
Nega temuriyzodalar Shayboniyxonga qarshi ittifoq tuza olmadilar?