ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Movarounnahr va Xurosonda siyosiy tanazzul

Darslar 2 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
2

Movarounnahr va Xurosondagi siyosiy vaziyat

Darslik: 8–10-betlar
MaqsadTemuriylar saltanatining inqirozi va XV asr oxirida Movarounnahr hamda Xurosondagi siyosiy ahvolni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
temuriylar · Timurids (descendants of Amir Temur)qo‘shhokimiyatchilik · dual rule (two rulers at once)Xuroson · Khorasan (region around Herat)oq qo‘yunlilar · Aq Qoyunlu (a Turkmen state in western Iran)
Tushuntirish

Amir Temur vafotidan keyingi kurashda uning kenja o‘g‘li Shohrux Mirzo g‘olib chiqdi; uning davrida saltanat amalda ikki davlatga bo‘lindi: Xurosonni (poytaxti Hirot) Shohrux, Movarounnahrni (poytaxti Samarqand) o‘g‘li Ulug‘bek boshqardi. Ulug‘bek 1449-yilda halok bo‘lgach, Movarounnahrda taxt uchun kurash kuchaydi va 1451-yilda Miranshohning nabirasi Abu Said Mirzo Abulxayrxon yordamida g‘olib chiqdi; 1450-yillarning oxirida u Xurosonni ham egalladi. 1469-yilda Abu Said oq qo‘yunlilarga qarshi jangda halok bo‘ldi, shundan so‘ng Movarounnahr o‘g‘illari o‘rtasida bo‘linib ketdi: Samarqandda Sulton Ahmad, Farg‘onada Umarshayx Mirzo, Hisor, Xuttalon va Badaxshonda Sulton Mahmud Mirzo hukmronlik qildi. Xurosonda Temur avlodidan Sulton Husayn Boyqaro 1469–1506-yillarda, salkam 40 yil hukmdor bo‘ldi: uning davrida xo‘jalik va madaniyat ancha yuksaldi, Alisher Navoiy vazir bo‘lib xizmat qildi. Biroq Husayn Boyqaro bilan o‘g‘li Badiuzzamon o‘rtasidagi nizo kuchaydi va 1506-yilda otasi vafot etgach, Xurosonda ikki hukmdor — Badiuzzamon va Muzaffar Husayn — bir vaqtda e’lon qilindi; bu davlatni yanada zaiflashtirdi.

Hozirgi chegaralarHirot — Husayn BoyqaroSamarqand — Sulton AhmadFarg‘ona — UmarshayxHisor — Mahmud
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

To‘rt guruh katta devoriy rasmning to‘rtdan bir qismini chizishdi. Oldindan ranglar va chegaralarni kelishmagani uchun qismlar bir-biriga mos tushmadi. Qisqa yig‘ilishda kelishib olgach, rasm yaxlit ko‘rindi.

Kim ishlatadi

Loyiha rahbarlari, dizaynerlar va qurilish boshliqlari bir ishda ishlayotgan guruhlarni kelishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki do‘st bilan bitta rasmni ikkiga bo‘lib chizish uchun avval kelishuvni yozing (chegara va ranglar), so‘ng chizing.

Namunalar
Bo‘linish: 1469-yildan keyin Movarounnahr — Samarqand (Ahmad), Farg‘ona (Umarshayx), Hisor–Badaxshon (Mahmud).
Abu Said 1451–1469Husayn Boyqaro (Xuroson) 1469–15061449Ulug‘bek halok1506Husayn Boyqaro vafoti
Taqqoslash: Xurosonda bir hukmdor ~40 yil turdi; Movarounnahrda 1494–1500-yillarda taxt Ahmad, Mahmud, Boysung‘ur, Bobur, Sulton Ali o‘rtasida qo‘ldan qo‘lga o‘tdi.
Sinfda faoliyat

«Ikki xarita»: doskada 1469-yildan keyingi Movarounnahr va Xuroson sxemasini chizib, hukmdorlar nomlarini yozing.

Mashq
1
Shohrux Mirzo davrida Temuriylar saltanati qanday ikki davlatga bo‘lingan?
2
1469-yil voqeasi nima va u qanday oqibatga olib keldi?
3
Xuroson va Movarounnahrdagi ahvolni bir o‘xshash va bir farqli jihati bo‘yicha taqqoslang.
4
Nima uchun temuriylar o‘rtasidagi kurash dushman uchun qulay sharoit yaratdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuticha byudjetiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →