ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro xonligining tashkil topishi

Darslar 5 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
5

Buxoro xonligining tashkil topishi

Darslik: 17–19-betlar
MaqsadShayboniylar davlatining Buxoro xonligiga aylanishini va 1510–1556-yillardagi taxt kurashlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Buxoro xonligi · Bukhara Khanateqo‘sh hokimiyat · dual rule (two rulers at once)Mir Arab madrasasi · Mir-i Arab madrasaUbaydullaxon · Ubaydullah Khan
Tushuntirish

Shayboniyxon 1510-yilda halok bo‘lgach, taxtga uning amakisi Ko‘chkunchixon o‘tirdi va 1530-yilgacha hukmronlik qildi. 1511-yilda Bobur Mirzo Safaviylar yordamida Samarqandni uchinchi marta egalladi, ammo 1512-yilda shayboniylar uning va ittifoqchilarining qo‘shinini mag‘lub etib, Movarounnahrni qaytarib oldilar (bu jang Buxoro yaqinidagi G‘ijduvonda bo‘lgan). Ko‘chkunchixondan keyin Abu Said (1530–1533), so‘ng Shayboniyxonning jiyani Ubaydullaxon (1533–1540) hukmdor bo‘ldi; u 1533-yilda poytaxtni Samarqanddan Buxoroga ko‘chirdi va davlat shundan boshlab Buxoro xonligi deb atala boshladi. Ubaydullaxon Safaviylarning hujumlarini qaytarishga harakat qildi va 1533–1536-yillarda Buxoroda din peshvosi Mir Arab nomi bilan mashhur bo‘lgan shayx sharafiga madrasa qurdirdi. Uning vafotidan keyin sulola vakillari bir vaqtning o‘zida turli shaharlarda hukmronlik qildilar: Buxoroda Abdulazizxon, Samarqandda Abdulatifxon, Balxda Pirmuhammadxon, Toshkent va Turkistonda Navro‘z Ahmadxon. 1540-yillardan Navro‘z Ahmadxon (Baroqxon) Samarqand va Buxoro uchun kurashib, oliy xon mavqeiga erishdi; u 1556-yilda vafot etgach esa kurashda Iskandarxon va uning o‘g‘li Abdullaxon ustun chiqa boshladilar.

Ko‘chkunchixon 1510–1530Ubaydullaxon 1533–15401512G‘ijduvon jangi1533Poytaxt — Buxoro1556Navro‘z Ahmadxon vafoti
300020001000010002000eramizdan avvaleramizdan keyin1510 e.

1510 e. → XVI asr e. · II ming yillik

Bizning kunimizdan: 516 yil oldin

Asr = 100 yil. 1-asr: 1–100-yillar. Eramizdan avvalgi yillar kamayib boradi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab kutubxonasi yangi xonaga ko‘chirildi. Eski eshikka yangi joy haqida e’lon osildi va yo‘lakda strelkalar qo‘yildi. Shuning uchun o‘quvchilar yangi manzilni tez topdi.

Kim ishlatadi

Pochta xodimlari, xarita tuzuvchilar va ro‘yxatga oluvchilar manzillar o‘zgarganda ma’lumotni yangilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfdagi biror narsaning yangi joyi haqida e’lon yozing: qayerda edi, endi qayerda.

Namunalar
Sabab: poytaxt Buxoroga ko‘chgach, davlat nomi o‘zgardi — shahar nomi bilan atala boshladi.
Hozirgi chegaralarBuxoro — AbdulazizSamarqand — AbdulatifBalx — PirmuhammadToshkent — Navro‘z Ahmad
Qo‘sh hokimiyat: 1540-yillarda Buxoroda Abdulazizxon, Samarqandda Abdulatifxon — ikki xon, ammo hokimiyat mustahkam emas edi.
Sinfda faoliyat

«Xon va shahar»: 1530, 1533, 1540, 1556-yillar ostiga hukmdor va shaharni yozib, jadval tuzing.

Mashq
1
Poytaxt qachon Samarqanddan Buxoroga ko‘chirildi va buning natijasi nima bo‘ldi?
2
1511–1512-yillarda Movarounnahr uchun kurashda kim kimga qarshi turdi va kim g‘alaba qozondi?
3
Mir Arab madrasasi qachon, kim tomonidan qurdirilgan?
4
Nega 1540–1556-yillar davlat uchun og‘ir bo‘ldi? Sababini tushuntiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliB quticha nega o‘tkazib yubordi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →