ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Amirlik shaharlari. Ichki va tashqi savdo

Darslar 19 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
19

Amirlik shaharlari. Ichki va tashqi savdo

Darslik: 68–71-betlar
MaqsadAmirlik shaharlari — Buxoro va Samarqandning ahvoli, hunarmandchilik hamda ichki va tashqi savdoni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
karvonsaroy · caravanseraihunarmandchilik · craftsBuyuk ipak yo‘li · the Great Silk Roadkarvonboshi · caravan leader
Tushuntirish

Shaharlar amirlikda hokimiyat tayanchi, savdo va hunarmandchilik markazi hamda ilm o‘chog‘i edi. Buxoro 1533-yildan xonlikning, keyin amirlikning poytaxti bo‘lib qoldi (1920-yilgacha), unda yuzlab masjid, ko‘p madrasa va karvonsaroylar bo‘lgan, talabalar Xiva, Qo‘qon, Hisor va Rossiyaning musulmon o‘lkalaridan kelishgan. Samarqand ashtarxoniylar davrida urushlar va ko‘chmanchilar hujumi tufayli tanazzulga uchragan edi; Muhammad Rahim uni tiklashga urindi, Amir Shohmurod esa boshqa shaharlardan aholini ko‘chirtirib keltirib, taxminan 1780-yildan qayta obod qildi, XIX asr boshiga kelib aholi 25–30 minggacha yetdi. Hunarmandchilikda to‘qimachilik (Buxoro olachasi, bo‘zi, chit, Samarqand baxmali), temirchilik, zargarlik, kulolchilik, yog‘ochsozlik va charm ishlari rivojlangan; bozor iqtisodiy va jamoat markazi ham bo‘lgan. XVI asrdan Buyuk ipak yo‘lining ahamiyati pasayishi savdoga salbiy ta’sir qildi, shu sababli ichki bozorda oddiy hunarmandchilik va qishloq mahsulotlari savdosi ustun bo‘ldi. Tashqi savdo Hindiston, Afg‘oniston, Eron, Xitoy bilan davom etdi, 1804-yilda Orenburgda Buxoro savdogarlarining qarorgohi tashkil topdi, Rossiya bilan savdo kengaydi.

Hozirgi chegaralarBuxoroOrenburg (1804)Kobul (Afg‘oniston)Mashhad (Eron)Qashqar (Xitoy)Dehli (Hindiston)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf o‘qituvchi bilan mahalla bozoriga bordi. O‘quvchilar sotuvchilar mahsulotlarni turi bo‘yicha qanday joylashtirganini va odamlar qayerda to‘xtab suhbatlashishini kuzatdi. Keyin daftarga bozor chizmasini chizdi.

Kim ishlatadi

Savdogarlar, bozor boshqaruvchilari va shahar rejalashtiruvchilari odamlar qayerda to‘planishini o‘ylab joy tashkil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Tasavvuringizdagi kichik bozor uchun oddiy chizma chizing: qaysi mahsulotlar yonma-yon turishi qulayligini belgilang.

Namunalar
Bozor: narx va tarozi nazorati, farmonlar e’lon qilinishi, jazolar va tomoshalar — bozor jamoat markazi ham edi.
Samarqand: 1780-yildan tiklandi; 6 darvoza Registonga tutashgan ko‘chalar bilan bog‘langan.
Sinfda faoliyat

«Bozor kuni»: sinfda hunarmand va xaridor rolini o‘ynab, mahsulot, narx va tarozi to‘g‘riligi haqida kichik sahna ko‘rsating.

Mashq
1
Buxoro nega butun Markaziy Osiyoda ma’rifat markazi hisoblangan?
2
Samarqandni tiklashda mang‘it hukmdorlari qanday ish tutdilar?
3
Samarqand aholisi 25 mingdan 30 minggacha ortgan bo‘lsa, necha kishiga ortgan bo‘ladi?
4
Nega ichki bozorda oddiy hunarmandchilik mahsuloti ustun bo‘ldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →