ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro amirligining tashkil topishi

Darslar 14 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
14

Buxoro amirligining tashkil topishi

Darslik: 50–54-betlar
MaqsadEron bosqini, Buxoro xonligining mustaqillikni yo‘qotishi va mang‘itlar sulolasi hokimiyatining o‘rnatilishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
mang‘itlar · Manghitsamir · amir (title of the Manghit rulers)qo‘shbegi · qushbegi (chief minister)qaram davlat · dependent state
Tushuntirish

1736-yilda Eron shohi Nodirshohning o‘g‘li Rizoquli qo‘shini Amudaryodan o‘tib, ko‘p hududlarni egalladi; Xiva xoni Elbarsxon yordamga kelayotgani sababli qo‘shin qaytdi. 1740-yilda Nodirshohning o‘zi Buxoroga yurdi: xonlikda muntazam qo‘shin yo‘q edi, Xiva xoni esa o‘z muammolari bilan band edi, mang‘it Muhammad Hakimbiyning o‘g‘li Muhammad Rahim ham Nodirshoh tomoniga o‘tgan edi. Tuzilgan shartnomaga ko‘ra, Nodirshoh oliy hukmdor deb tan olindi, Buxoro xonligi Eronga qaram bo‘ldi, o‘lpon to‘landi va 10 ming kishilik qo‘shin Nodirshoh ixtiyoriga yuborildi. Muhammad Hakimbiy qo‘shbegi bo‘lib, amalda butun hokimiyatni qo‘liga oldi; u 1743-yilda vafot etgach, Muhammad Rahim uning o‘rniga tayinlandi. Nodirshoh 1747-yilda o‘ldirilgach, Eronda boshlangan ichki kurashlar Muhammad Rahimga imkon berdi: Abulfayzxon o‘ldirildi, uning o‘rniga bolalar xon qilindi va 1756-yilda Muhammad Rahim hokimiyatni to‘la egalladi. Mang‘itlar Chingizxon avlodidan emasdi, shu sababli keyinchalik (Shohmurod davridan) o‘zlarini xon emas, amir deb atadilar, va sulola 1920-yilgacha hukmronlik qildi; Shohmurod (1785–1800) soliqlarni yengillashtirib, sof kumush tanga zarb qildi va xalq orasida obro‘ topdi.

1736Rizoquli yurishi1740Nodirshoh1747Abulfayz o‘ldirildi1756Mang‘itlar hokimiyati
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfda yangi «tartib nazoratchisi» lavozimi paydo bo‘ldi, lekin o‘quvchilar uning vazifasini bilmasdi. Sinf rahbari vazifalarni uch qator qilib yozib osdi. Shundan keyin lavozim nima ish qilishi hammaga aniq bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Ish beruvchilar va kadrlar xodimlari lavozim yo‘riqnomalarini yozadi, bo‘lim boshliqlari vazifalarni tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabdagi biror lavozim (masalan, kutubxonachi) nima ish qilishini uch qatorda yozing.

Namunalar
Sanalar: 1736 Rizoquli; 1740 Nodirshoh; 1743 Hakimbiy vafoti; 1747 Abulfayz o‘ldirildi; 1756 mang‘itlar hokimiyati.
Nom o‘zgarishi: chingiziy emasligi sababli «xon» emas, «amir» — shu bois xonlik amirlik deb ataladi.
Sinfda faoliyat

«Taxtga yo‘l»: Hakimbiy → Rahimbiy → amir zanjirini qog‘ozga chizib, har bosqichga sana qo‘ying.

Mashq
1
1740-yilda Nodirshoh Buxoroni nega osongina bo‘ysundirdi?
2
Shartnomaga ko‘ra Buxoro xonligi qanday majburiyatlarni oldi?
3
Mang‘it hukmdorlari nega «xon» emas, «amir» unvonini olishgan?
4
Amir Shohmurod islohotlari xalq uchun qanday ahamiyatga ega bo‘ldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →