XVII–XVIII asrning birinchi yarmida xonlikdagi siyosiy ahvol

XVII asrdan xonlar qabila boshliqlarisiz muhim masalani hal eta olmadi, parokandalik Arab Muhammadxon (1602–1623) davrida eng yuqori nuqtaga yetdi; Amudaryo o‘zani o‘zgargani sababli poytaxt Urganchdan Xivaga ko‘chirildi, shundan xonlik Xiva xonligi deb atala boshladi. 1621-yilda xonning o‘g‘illari Habash va Elbars otasiga qarshi chiqdi, boshqa o‘g‘illari Asfandiyor va Abulg‘oziy sultonlar otasi tarafida turdi; 1623-yilda Asfandiyor Eron shohi yordamida taxtni egalladi (1623–1643). Abulg‘oziy Bahodirxon (1644–1663) Eronda uzoq asirlikdan qochib kelib taxtga o‘tirdi va islohotlar qildi: aholini to‘rt birlashmaga ajratdi, ularga yer berdi, muhim lavozimlarga ular orasidan kishilar tayinladi va maslahatchilar guruhi hamda inoqlar lavozimini joriy etdi; bu markazlashuvni vaqtincha kuchaytirdi va ko‘chmanchilarning o‘troqlashuvini tezlashtirdi. XVIII asrda Shohniyoz 1700 yilda Pyotr I dan himoya so‘radi; Pyotr I ning Bekovich-Cherkasskiy boshchiligidagi ekspeditsiyasi (1717-yil) fojiali tugadi. Qabilalar kelisha olmagani uchun taxtga Qozoq xonligidan chingiziy sultonlar o‘tqazildi (1728 yildan Elbarsxon), 1740-yilda esa Nodirshoh Xivani bosib oldi; «xonlar o‘yini» davom etdi, 1760-yillarda yovmut turkmanlari hokimiyatni vaqtincha qo‘lga oldilar.