Buxoro amirligida ijtimoiy-iqtisodiy hayot

XIX asrda amirlik Zarafshon vodiysi, Qashqadaryo, hozirgi Tojikistonning Panjikent, Hisor va Xo‘jand, shuningdek O‘ratepa hududlarini, hozirgi Afg‘oniston va Turkmanistonning bir qismini o‘z ichiga olgan; kitobda maydoni 200 ming kvadrat kilometr atrofida deb ko‘rsatilgan. Aholi XIX asr birinchi yarmida taxminan 2 million kishi bo‘lib, o‘zbeklar, tojiklar, turkmanlar, qozoqlar, qirg‘izlar, qoraqalpoqlar, forslar, arablar, yahudiylar yashagan. Iqtisodiyotning asosi qishloq xo‘jaligi edi: dehqonchilik sun’iy sug‘orishga tayangan, chig‘irlar suvni baland joyga chiqargan, mehnat qurollari esa oddiy (omoch) bo‘lgan; chorvachilik, ayniqsa qo‘ychilik va qorako‘lchilik rivojlangan. Yer egaligi davlat (amlok), mulk va vaqf shakllarida saqlandi; mang‘itlar davrida suyurg‘ol egalari avvalgi mavqeni yo‘qotdi, tanho keng tarqaldi, dehqon jamoalari tugatilib, ijarachi dehqonlar ko‘paydi. Asosiy soliq xiroj bo‘lib, hosilning katta qismini (kitobga ko‘ra 2/5) olgan; bog‘, poliz va sabzavot yerlaridan tanobona, zakot (mol-mulk qiymatining 2,5 foizi), qo‘sh puli va urush paytida favqulodda soliqlar olingan.