ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro amirligida ijtimoiy-iqtisodiy hayot

Darslar 18 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
18

Buxoro amirligida ijtimoiy-iqtisodiy hayot

Darslik: 65–68-betlar
MaqsadAmirlikning hududi, aholisi, qishloq xo‘jaligi, yer egaligi va soliqlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
qorako‘l · karakulchig‘ir · chigir (water-lifting wheel)tanobona · tanobona (tax on gardens and fields)ijarachi dehqon · tenant farmer
Tushuntirish

XIX asrda amirlik Zarafshon vodiysi, Qashqadaryo, hozirgi Tojikistonning Panjikent, Hisor va Xo‘jand, shuningdek O‘ratepa hududlarini, hozirgi Afg‘oniston va Turkmanistonning bir qismini o‘z ichiga olgan; kitobda maydoni 200 ming kvadrat kilometr atrofida deb ko‘rsatilgan. Aholi XIX asr birinchi yarmida taxminan 2 million kishi bo‘lib, o‘zbeklar, tojiklar, turkmanlar, qozoqlar, qirg‘izlar, qoraqalpoqlar, forslar, arablar, yahudiylar yashagan. Iqtisodiyotning asosi qishloq xo‘jaligi edi: dehqonchilik sun’iy sug‘orishga tayangan, chig‘irlar suvni baland joyga chiqargan, mehnat qurollari esa oddiy (omoch) bo‘lgan; chorvachilik, ayniqsa qo‘ychilik va qorako‘lchilik rivojlangan. Yer egaligi davlat (amlok), mulk va vaqf shakllarida saqlandi; mang‘itlar davrida suyurg‘ol egalari avvalgi mavqeni yo‘qotdi, tanho keng tarqaldi, dehqon jamoalari tugatilib, ijarachi dehqonlar ko‘paydi. Asosiy soliq xiroj bo‘lib, hosilning katta qismini (kitobga ko‘ra 2/5) olgan; bog‘, poliz va sabzavot yerlaridan tanobona, zakot (mol-mulk qiymatining 2,5 foizi), qo‘sh puli va urush paytida favqulodda soliqlar olingan.

Hozirgi chegaralarBuxoroSamarqandQashqadaryo (Qarshi)HisorPanjikentXo‘jandO‘ratepa
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yarmarkasida o‘quvchilar o‘z mahallasi nomi yozilgan qog‘oz buyumlar tayyorladi, har bir buyumga qaysi sinf yasagani yozilgan edi. Joy nomi va yasovchi nomi buyumni tanib olishga yordam berdi.

Kim ishlatadi

Hunarmandlar, savdogarlar va dizaynerlar buyumga joy nomi yoki belgi qo‘yib, uni tanitadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir narsa uchun (masalan, daftar) o‘zingizning yorlig‘ingizni o‘ylab toping: unda joy nomi va bitta belgi bo‘lsin.

Namunalar
Zakot: 2,5% — masalan, 2000 tanga qiymatdagi mol uchun 50 tanga.
Hozirgi chegaralarBuxoroQorako‘l beklik
Qorako‘l: qorako‘l bekligidan nomlangan nav; qo‘zi terisi jahon bozorlarida xaridorgir bo‘lgan.
Sinfda faoliyat

«Soliq va yer»: yer turlari (amlok, mulk, vaqf) va soliq turlarini ikki ro‘yxatga yozing va juftlab bog‘lang.

Mashq
1
Amirlik aholisi qanday xalqlardan iborat edi?
2
Mang‘itlar davrida qaysi yer egaligi shakli kuchsizlandi va qaysilari kengaydi?
3
2000 tanga qiymatidagi mol-mulkka 2,5 foiz zakot necha tanga?
4
Nega sug‘orish inshootlari qishloq xo‘jaligi uchun hal qiluvchi edi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →