Qo‘qon xonligida ijtimoiy-iqtisodiy hayot
Xonlikda yerning ko‘p qismi xonga qarashli bo‘lib, uni xon xizmat ko‘rsatganlarga in’om qilgan yoki sotgan; yer egaligining bir necha turi bo‘lgan, vaqf yeri esa sotilmagan va meros ham bo‘lmagan, uning daromadi diniy muassasalarga ketgan. Harbiylarga berilgan yerlar tanho deb atalgan; mulklarning ko‘pi 30–60 sotix bo‘lgan va dehqonlarga ijaraga berilgan. Xon yerlarida ishlash uchun safarbar etilganlar mardikorlar, hosilning 1/4 qismiga yollanuvchi yersiz kambag‘allar chorikorlar, hosilning 1/2 qismini olib o‘z ot-ulovi bilan ishlovchilar korandalar deyilgan. Asosiy soliq xiroj bo‘lib, hosilning 1/3 dan 1/5 gacha olingan; ko‘chmanchi chorvadorlar zakotning qo‘raboshi, tutun haqi va yig‘im kabi turlarini to‘lagan, aholi esa qal’a devorlarini ta’mirlash, kanal qazish kabi majburiyatlarni ham bajargan. Bug‘doy va paxta asosiy ekin bo‘lgan; Rossiya paxta sotib ola boshlagach, Farg‘onada paxtachilik kengaydi. Qo‘qon shahrida 1842-yilda mustahkam devor qurilgan, unda 12 darvoza va taxminan 30 ming aholi bo‘lgan; Andijon va Toshkent ham yirik shaharlar edi.
| Nomi | Kimlar / ulush |
|---|---|
| Mardikor | xon yerida ishlashga safarbar etilgan |
| Chorikor | yersiz kambag‘al; hosilning 1/4 |
| Koranda | o‘z ot-ulovi bilan; hosilning 1/2 |
Sinf plakatini to‘rt qismga bo‘lib, har guruhga bir qism berdilar: har biri chorak. Qismlar teng bo‘lgani uchun hech kim boshqasidan ko‘p ishlamadi va hammasi bir vaqtda tugadi.
Hisobchilar, tikuvchilar va quruvchilar ulushlarni hisoblab, bo‘lib beradi.
Bir varaq qog‘ozni teng to‘rt qismga buklab, har qismga bittadan vazifa yozing.
«Hosil taqsimi»: 60 pudlik hosilda xiroj (1/3) va chorikor ulushi (1/4) necha pud ekanini hisoblang.