ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Qo‘qon xonligida ijtimoiy-iqtisodiy hayot

Darslar 36 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
36

Qo‘qon xonligida ijtimoiy-iqtisodiy hayot

Darslik: 133–137-betlar
MaqsadQo‘qon xonligida yer egaligi, soliqlar, majburiyatlar, xo‘jalik va shaharlar haqida so‘zlab berish.
Yangi so‘zlar
xiroj · kharaj (land tax)mardikor · mardikor (mobilised labourer)chorikor · chorikor (landless hired worker)vaqf · waqf (endowed property)
Tushuntirish

Xonlikda yerning ko‘p qismi xonga qarashli bo‘lib, uni xon xizmat ko‘rsatganlarga in’om qilgan yoki sotgan; yer egaligining bir necha turi bo‘lgan, vaqf yeri esa sotilmagan va meros ham bo‘lmagan, uning daromadi diniy muassasalarga ketgan. Harbiylarga berilgan yerlar tanho deb atalgan; mulklarning ko‘pi 30–60 sotix bo‘lgan va dehqonlarga ijaraga berilgan. Xon yerlarida ishlash uchun safarbar etilganlar mardikorlar, hosilning 1/4 qismiga yollanuvchi yersiz kambag‘allar chorikorlar, hosilning 1/2 qismini olib o‘z ot-ulovi bilan ishlovchilar korandalar deyilgan. Asosiy soliq xiroj bo‘lib, hosilning 1/3 dan 1/5 gacha olingan; ko‘chmanchi chorvadorlar zakotning qo‘raboshi, tutun haqi va yig‘im kabi turlarini to‘lagan, aholi esa qal’a devorlarini ta’mirlash, kanal qazish kabi majburiyatlarni ham bajargan. Bug‘doy va paxta asosiy ekin bo‘lgan; Rossiya paxta sotib ola boshlagach, Farg‘onada paxtachilik kengaydi. Qo‘qon shahrida 1842-yilda mustahkam devor qurilgan, unda 12 darvoza va taxminan 30 ming aholi bo‘lgan; Andijon va Toshkent ham yirik shaharlar edi.

NomiKimlar / ulush
Mardikorxon yerida ishlashga safarbar etilgan
Chorikoryersiz kambag‘al; hosilning 1/4
Korandao‘z ot-ulovi bilan; hosilning 1/2
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf plakatini to‘rt qismga bo‘lib, har guruhga bir qism berdilar: har biri chorak. Qismlar teng bo‘lgani uchun hech kim boshqasidan ko‘p ishlamadi va hammasi bir vaqtda tugadi.

Kim ishlatadi

Hisobchilar, tikuvchilar va quruvchilar ulushlarni hisoblab, bo‘lib beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir varaq qog‘ozni teng to‘rt qismga buklab, har qismga bittadan vazifa yozing.

Namunalar
05101520251224Chorikor (1/4)Koranda (1/2)48 pud hosildan, pud
Hosil 48 pud bo‘lsa, chorikorga 1/4 qismi, ya’ni 12 pud tegadi; korandaga 1/2, ya’ni 24 pud.
Qo‘qon 12 dahaga bo‘lingani uchun shaharga 12 darvozadan kirilgan.
Sinfda faoliyat

«Hosil taqsimi»: 60 pudlik hosilda xiroj (1/3) va chorikor ulushi (1/4) necha pud ekanini hisoblang.

Mashq
1
Hosil 48 pud bo‘lsa, chorikor ulushi (1/4) necha pud?
2
Hosil 60 pud bo‘lsa, 1/3 xiroj necha pud?
3
Mardikor, chorikor va korandaning farqini ayting.
4
Nega dehqon yerning unumdorligini oshirishga intilmagan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘rgazma kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →