ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro xonligida markaziy hokimiyatning zaiflashuvi

Darslar 8 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
8

Buxoro xonligida markaziy hokimiyatning zaiflashuvi

Darslik: 25–27-betlar
MaqsadUbaydullaxon II va Abulfayzxon davrlarida markaziy hokimiyatning zaiflashuv sabablarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
pul islohoti · monetary reformotaliq · ataliq (guardian-adviser of a prince)amir ul-umaro · amir ul-umara (chief amir)qo‘g‘irchoq xon · puppet khan
Tushuntirish

Ubaydullaxon II (1702–1711) siyosiy tarqoqlikni tugatmoqchi bo‘ldi, ammo Balxda Mahmudbiy 1706-yilda o‘zini xon deb e’lon qildi va uning mustaqilligini tan olishga to‘g‘ri keldi. Urushlar uchun mablag‘ kerak bo‘lib, soliqlar to‘rt barobar oshirildi; 1708-yilda esa tangalar kumushi taxminan to‘rt marta kamaytirilib, yangi tanga eskisiga teng deb e’lon qilindi. Bu savdo va hunarmandchilikni izdan chiqardi, xalq qo‘zg‘olon ko‘tardi, qo‘zg‘olon bostirildi. Jo‘ybor shayxlari va yirik yer egalari soliq imtiyozidan mahrum bo‘lgach, xonga qarshi fitna uyushtirdilar; 1709-yilda Farg‘ona vodiysi xonlikdan ajralib chiqdi va 1711-yilda xon o‘ldirildi. Uning ukasi Abulfayzxon (1711–1747) amirlar qo‘lidagi qo‘g‘irchoqqa aylandi: mang‘it Muhammad Hakimbiy otaliq katta kuchga ega bo‘ldi, Shahrisabz hokimi Ibrohimbiy esa Samarqandni egallab, o‘zini «amir ul-umaro» deb atadi, ularning o‘zaro kurashida ko‘chmanchi qozoqlardan yordam so‘ralib, talon-taroj kuchaydi.

Ubaydullaxon II 1702–17111708: tanga islohotiAbulfayzxon 1711–17471706, 1709Balx va Farg‘ona ajraldi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfning o‘yin-bozorida qog‘oz «pullar» ishlatildi. O‘qituvchi har bir pulga imzo qo‘ydi, shuning uchun hech kim o‘zi ortiqcha pul chizib olmadi. Hamma pulga ishondi va bozor tartibli ishladi.

Kim ishlatadi

Kassirlar, bank xodimlari va pulning haqiqiyligini tekshiruvchi mutaxassislar pulga ishonchni saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘yin uchun qog‘oz «pul» belgisini o‘ylab toping: uni oson ko‘chirib bo‘lmasligi uchun nima qo‘shgan bo‘lardingiz? Bitta belgi chizing.

Namunalar
0123441Eski tangaYangi tanganisbiyKumush miqdori (nisbiy)
Hisob: yangi tangada kumush 4 marta kam bo‘lsa-da, uni eskisiga teng deb e’lon qilishdi — shuning uchun savdogarlar sotishdan voz kechdi.
1709-yil: Farg‘ona ajraldi — keyinchalik u yerda Qo‘qon xonligi vujudga kela boshladi.
Sinfda faoliyat

«Sabab — oqibat»: soliqlar oshdi, pul islohoti, fitna zanjirini 3 qadamda chizib bering.

Mashq
1
Ubaydullaxon II ning pul islohoti nima edi va nega muvaffaqiyatsiz bo‘ldi?
2
1706, 1709 va 1711-yillarda nima bo‘lgan?
3
Abulfayzxon nega «qo‘g‘irchoq» deyiladi?
4
Qozoqlarni yordamga chaqirish oqibatida nima yuz berdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTomayotgan jo‘mrak hisobiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →