ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Qo‘qon xonligining tashkil topishi

Darslar 32 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
32

Qo‘qon xonligining tashkil topishi

Darslik: 118–120-betlar
MaqsadQo‘qon xonligining tashkil topishi, Shohruxbiydan Norbo‘tabiygacha bo‘lgan davrni va «Oltin beshik» rivoyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
ming urug‘i · the Ming tribeShohruxbiy · Shahrukh Biyfals · fals (copper coin)Tepaqo‘rg‘on · Tepaqurghan
Tushuntirish

Ashtarxoniylar davrida Farg‘ona vodiysi Buxoro xonligi tarkibida edi; XVIII asr boshlarida markaziy hokimiyat zaiflashdi, jung‘orlar vodiyga bostirib kirdi, Sin (Xitoy) imperiyasi ham xavf solardi. Shunday sharoitda ming urug‘i oqsoqollari 1709-yilda Buxoro xonligidan ajralib, hokimiyatni qo‘lga oldilar va Shohruxbiyni taxtga o‘tqazdilar; qarorgoh Tepaqo‘rg‘on bo‘ldi. Dastlab ular xon unvonini olmadilar, Buxoro puli muomalada qoldi, Abulfayzxon Shohruxbiyga «otaliq» unvonini bergan. Uning o‘g‘li Abdurahimbiy Qo‘qon shahrini poytaxtga aylantirdi, Xo‘jand va O‘ratepani qo‘shib oldi; ukasi Abdulkarimbiy (1733–1750) Qo‘qon atrofini devor bilan o‘ratdi, jung‘orlar hujumini (1740, 1745) qaytarishda minglar qipchoq va qirg‘izlar bilan birga kurashdi. Erdonabiy (1751–1762) O‘sh va O‘zganni bo‘ysundirdi, ammo Xitoy hujumi uning hokimiyatini zaiflashtirdi. Norbo‘tabiy (1763–1798) Chustni bo‘ysundirdi, muxolif shahzodalarni turli joylarga hokim qilib tayinladi va 1776-yilda birinchi bo‘lib xonlikning o‘z falsini zarb ettirdi. Qo‘qon xonlari o‘z sulolasini Boburga bog‘lovchi «Oltin beshik» rivoyatidan foydalandilar; bu rivoyat afsona bo‘lib, tarixiy dalil sifatida tasdiqlanmagan.

Abdulkarimbiy 1733–1750Erdonabiy 1751–1762Norbo‘tabiy 1763–17981709Shohruxbiy: Buxorodan ajralish1776Birinchi fals
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yangi to‘garakka yozilgan o‘quvchi birinchi mashg‘ulotdan oldin murabbiydan qoidalarni so‘radi va uch qatorga yozib oldi. Birinchi kuni hech narsani chalkashtirmadi.

Kim ishlatadi

Yangi klub yoki kichik korxona tashkilotchilari, kutubxonachilar va ko‘ngillilar kichikdan boshlab ishni yo‘lga qo‘yadi.

Bugun sinab ko‘ring

Yangi joyga (masalan, boshqa sinf yoki kutubxona) borishdan oldin u yerda nimani so‘rash kerakligi haqida uchta savol yozing.

Namunalar
Sanalar: 1709 Shohruxbiy; 1733–1750 Abdulkarimbiy; 1751–1762 Erdonabiy; 1763–1798 Norbo‘tabiy; 1776 fals.
Rivoyat: «Oltin beshik» — Bobur avlodidan go‘dak ming urug‘ida tarbiyalangan; tarixiy dalil emas, afsona.
Sinfda faoliyat

«Rivoyat va tarix»: «Oltin beshik»dan nima hukmdorlarga kerak bo‘lganini va nega tarixiy dalil emasligini ikki ustunda yozing.

Mashq
1
Qo‘qon xonligi qachon va qanday vaziyatda tashkil topgan?
2
Shohruxbiy davrida Qo‘qon hali to‘la mustaqil davlat bo‘lmaganini ko‘rsatuvchi ikki belgini ayting.
3
Norbo‘tabiy 1763–1798-yillarda necha yil hukmronlik qilgan?
4
«Oltin beshik» rivoyatidan nima uchun foydalanishgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliStend ramkasi zangga qarshiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →