☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Abdullaxon II davrida Buxoro xonligining yuksalishi

Darslar 6 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
6

Abdullaxon II davrida Buxoro xonligining yuksalishi

Darslik: 19–21-betlar
MaqsadAbdullaxon II davrida davlat birlashuvi, uning kengayishi va shayboniylar sulolasining tugashini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
markazlashgan davlat · centralized stateshayxulislom · Shaykh al-Islam (chief religious official)Abdullaxon II · Abdullah Khan IIJo‘ybor shayxlari · the Juybari shaykhs
Tushuntirish

Abdullaxon II 1534-yilda tug‘ilgan, Miyonqol hokimi Iskandarxonning o‘g‘li edi. Buxoro yaqinidagi Jo‘ybor shayxlari — Muhammad Islom va uning avlodlari — unga katta yordam berdi; ular katta nufuz va yerlarga ega bo‘lib, Buxoroda shayxulislom lavozimida ham xizmat qildilar. 1556-yildan boshlab u Karmana, Shahrisabz, Buxoro, so‘ng Samarqand, Toshkent, Farg‘ona kabi hududlarni qurol kuchi bilan bo‘ysundirdi; dastlab xon sifatida otasi Iskandarxon turdi, 1583-yilda esa Abdullaxon II rasman xon deb e’lon qilindi. XVI asr oxirida uning davlati Movarounnahr, Xorazm va Xurosonning sharqiy qismini birlashtirdi, Rossiyada uni «Buyuk Buxoro» deb atashgan. Bu birlashuv qattiq choralar bilan amalga oshdi: u markazga qarshi chiqqan sultonlarni, hatto qarindoshlarini ham ayamadi, shunga qaramay, taxt masalasida o‘g‘li Abdulmo‘min bilan kelisha olmadi. 1598-yilda u vafot etgach, Abdulmo‘min o‘sha yili o‘ldirildi, Shoh Abbos Xurosonni egalladi, Xorazm mustaqil bo‘lib oldi va 1601-yilda shayboniylar sulolasi tugadi.

Namunalar
Sanalar: 1556 — Abdullaxon II amalda hokimiyatda; 1583 — rasman xon; 1598 — vafoti; 1601 — sulola tugashi.
Davlat chegarasi: Sirdaryo va Farg‘onadan Xurosonning sharqiy qismigacha, shimolda Toshkent-Turkiston hududlarigacha.
Sinfda faoliyat

«Xaritada davlat»: Abdullaxon II davlatiga kirgan hududlarni bir rangda, 1598-yildan keyin yo‘qolganlarini boshqa rangda belgilang.

Mashq
1
Abdullaxon II qachon rasman xon deb e’lon qilindi va nega bu kech bo‘ldi?
2
Jo‘ybor shayxlari Abdullaxon II ga qanday yordam berdilar?
3
Abdullaxon II vafotidan keyin qaysi hududlar yo‘qotildi?
4
Nega Abdullaxon II ning markazlashtirish siyosati uzoq davom etmadi?