ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Qoraqalpoqlarda madaniy va ma’naviy hayot

Darslar 31 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
31

Qoraqalpoqlarda madaniy va ma’naviy hayot

Darslik: 113–117-betlar
MaqsadQoraqalpoqlarning turmush tarzi, shaharlari, folklori va yozma adabiyoti vakillarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
baxshi · bakhshi (epic singer)jirov · jirau (epic singer)saukele · saukele (bridal headdress)Berdaq · Berdaq
Tushuntirish

Qoraqalpoqlar uzoq vaqt ko‘chmanchi hayotdan o‘troqlikka o‘tdi: ovullarda o‘tov va paxsa uylarda yashagan, keyinroq qo‘rg‘on va shaharlar paydo bo‘ldi. Qo‘ng‘irot va Chimboy XVII asr oxiri – XVIII asr boshlarida barpo etilgan ma’muriy markazlar, Xo‘jayli esa Orol bilan Xiva oralig‘idagi savdo markazi edi. Xalq og‘zaki ijodi boy: dostonlar «Qirq qiz», «Alpomish», «Edige» va boshqalar; jirovlar qo‘biz, baxshilar dutor va g‘ijjak jo‘rligida ijro etgan, qissaxonlar esa qo‘lyozmalarni o‘qib bergan; Omirbek laqqi xalq latifalari qahramoni. Amaliy san’atda to‘lqin shaklidagi naqshli gilam va kashta hamda yog‘och o‘ymakorligi ajralib turadi; ayollar saukele kiygan. Yozma adabiyotda Jiyen Jirov (1730–1784), Kunxo‘ja Ibrohim (1799–1880), Ajiniyoz (1824–1878) va Berdaq (1827–1900) mashhur: ular xalq ahvoli, adolatsizlik va Vatan haqida yozgan, Berdaq qoraqalpoq adabiyotining asoschisi hisoblanadi, Jiyen Jirov «Darbadar el» dostonida ko‘chishlar azobini tasvirlagan, Ajiniyoz esa «Bo‘zatov» dostonining muallifi. Ta’limda kitobga ko‘ra XIX asr boshida 318 ta maktab bo‘lgan, yoshlar Xiva va Buxoro madrasalarida o‘qigan.

AmudaryoHozirgi chegaralarQo‘ng‘irotChimboyXo‘jayliXiva
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi daftar chetiga naqsh chizdi: uch shakl ketma-ket takrorlandi. U har shakldan keyin qaysi biri kelishini oldindan bilar edi va naqsh bir tekis chiqdi.

Kim ishlatadi

To‘quvchilar, kashtachilar, dizaynerlar va bezakchilar naqshni takrorlab ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftar katagida uch shakldan iborat naqsh chizing va uni to‘rt marta takrorlang.

Namunalar
Jiyen Jirov 1730–1784Kunxo‘ja 1799–1880Ajiniyoz 1824–1878Berdaq 1827–1900
Hayot yillari: Jiyen 1730–1784; Kunxo‘ja 1799–1880; Ajiniyoz 1824–1878; Berdaq 1827–1900.
Doston ijrochilari: jirov — qo‘biz; baxshi — dutor/g‘ijjak; qissaxon — qo‘lyozmadan o‘qiydi.
Sinfda faoliyat

«Shoirlar jadvali»: to‘rt shoirni yillari va bittadan asari bilan jadvalga yozing.

Mashq
1
Berdaq nega qoraqalpoq adabiyotining asoschisi hisoblanadi?
2
Berdaq necha yil umr ko‘rgan? (1827–1900)
3
Jirov, baxshi va qissaxonning farqini ayting.
4
Nima uchun qoraqalpoq gilamlarida to‘lqin naqshi uchraydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliStend ramkasi zangga qarshiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →