ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro xonligida madaniy hayot

Darslar 13 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
13

Buxoro xonligida madaniy hayot

Darslik: 43–50-betlar
MaqsadBuxoro xonligida ilm-fan, tarixnavislik, adabiyot, me’morchilik va ta’lim tizimini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
tarixnavislik · historical writingmadrasa · madrasamaktabxona · maktabkhana (primary school)Registon · Registan
Tushuntirish

Shayboniy hukmdorlar orasida o‘qimishli, she’r yozadigan kishilar bor edi, lekin ular temuriylar davridagi yuksak ilm-fanga to‘la voris bo‘la olmadilar. Tibbiyot, matematika va astronomiya ma’lum darajada rivojlandi; ashtarxoniylar davrida diniy mutaassiblik kuchaygani ilm-fanga salbiy ta’sir qildi, ammo Muhammad Sharif Buxoriy kabi olimlar ijod qildi, Subhonqulixon esa Buxoroda «Dor ush-shifo» (shifoxona) barpo ettirdi. Tarixnavislikda Kamoliddin Binoiy va Muhammad Solihning «Shayboniynoma»lari, Hofiz Tanishning «Abdullanoma»si, Muhammad Haydarning «Tarixi Rashidiy»si yaratildi. Adabiyotda Muhammad Shayboniyxon va Ubaydullaxon she’r yozdi, XVII–XVIII asrlarda Sayido Nasafiy («Hayvonotnoma») va Turdi Farog‘iy ijod qildi, Hindistonda yashagan Bedil asarlari esa xonlikda keng o‘qildi; Turdi og‘ir soliqlar va ichki urushlarni tanqid qildi. Me’morchilikda Buxorodagi Mir Arab, Abdullaxon, Nodir devonbegi madrasalari, Toshkentdagi Ko‘kaldosh va Baroqxon madrasalari qurildi; Samarqanddagi Registonda Sherdor va Tillakori XVII asrda Yalangto‘sh Bahodir tomonidan bunyod etilgan. Ta’lim ikki bosqichdan iborat edi: mahallalardagi maktabxonalarda bolalar o‘qish, yozish va sanashni o‘rgangan, qizlar uchun alohida maktablar bo‘lgan; so‘ng madrasada fiqh, arab tili va boshqa fanlar o‘qitilgan, lekin tabiiy va texnika fanlari o‘qitilmasdi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi uzun tarixiy matnni o‘qish uchun uni boblarga bo‘lib, har kuni bitta bob o‘qidi va oxirida qisqa xulosa yozdi. Shunday qilib kitobni oxirigacha o‘qib chiqdi.

Kim ishlatadi

Kutubxonachilar, nashriyot xodimlari, tarjimonlar va o‘qituvchilar o‘qishni va yozishni tartibga soladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir sahifa matn o‘qing va asosiy fikrini bir gapda yozing.

Namunalar
Bu davrda tarix asarlari: «Shayboniynoma» (Binoiy, Solih), «Abdullanoma» (Hofiz Tanish).
XV asrUlug‘bek madrasasiXVII asrSherdor, Tillakori
Registon: Ulug‘bek (XV asr), Sherdor va Tillakori (XVII asr) — uch bino ro‘para turadi.
Sinfda faoliyat

«Madaniyat xaritasi»: Buxoro, Samarqand, Toshkent nomlari ostiga shu davrdagi 2 tadan obida yoki asarni yozing.

Mashq
1
Subhonqulixon tibbiyotga qanday hissa qo‘shdi?
2
Turdi Farog‘iy ijodining asosiy mavzusi nima edi?
3
Maktabxona va madrasaning farqi nimada?
4
Madrasa dasturida qaysi fanlar yetishmagan va bu keyinchalik nimaga olib kelgan bo‘lishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMotor xavfsizlik qoidalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →