ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Xiva xonligida madaniy hayot va tarixiy manbalar

Darslar 28–29 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
28

Xiva xonligida madaniy hayot

Darslik: 103–106-betlar
MaqsadXiva xonligida adabiyot, tarixnavislik, kitob san’ati va ta’lim tizimini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Munis Xorazmiy · Munis KhorezmiOgahiy · Agahimuzahhib · muzahhib (gilder)qo‘lyozma · manuscript
Tushuntirish

Xiva xonlari Xorazmning avvalgi salobatini tiklashni ko‘zlab, iqtisodiy imkoniyatlari cheklangan bo‘lsa-da, shahar qurilishi, kanallar va kutubxonaga katta mablag‘ sarfladilar. Adabiyotda Shermuhammad (Munis Xorazmiy) va uning jiyani Muhammad Rizo (Ogahiy) alohida ajraladi: Munis 1804-yilda devon tuzgan, 20 mingdan ortiq misrali «Oshiqlar do‘sti» devoni va savod o‘rgatish uchun she’riy qo‘llanma yozgan, Ogahiy (1809 yilda tug‘ilgan) shoir, tarixchi va tarjimon bo‘lib, Sa’diy, Jomiy va Nizomiy asarlaridan o‘zbekchaga tarjima qilgan. Tarixnavislikda Abulg‘oziy Bahodirxon «Shajarayi turk» asarini o‘zbek tilida yozgan; Munis «Firdavs ul-iqbol»ni boshlagan, uni Ogahiy davom ettirgan, Ogahiy yana «Riyoz ud-davla», «Zubdat ut-tavorix» va «Jomi ul-voqeoti sultoniy» asarlarini yozib, Xorazm tarixini o‘z davrigacha yetkazgan. Xiva xattotlik va kitob san’ati markazi bo‘lgan; bitta kitobni yaratishda kotib-xattot, muzahhib, lavvoh, miniaturachi va sahhof birgalikda ishlagan. Ta’lim ikki bosqichli edi: kitobga ko‘ra XIX asrda 1,5 mingga yaqin boshlang‘ich maktab va 103 madrasa bo‘lgan, ularning 22 tasi Xivada; xarajatlar vaqf daromadidan qoplangan.

«Riyoz ud-davla» 1825–1842«Zubdat ut-tavorix» 1843–1846«Jomi ul-voqeoti sultoniy» 1846–1855
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf devoriy gazetasini to‘rt kishi tayyorladi: biri yozdi, biri sarlavha yozdi, biri rasm chizdi, biri xatolarni tekshirdi. Gazeta tez va chiroyli chiqdi.

Kim ishlatadi

Gazeta va nashriyot xodimlari, kitob muharrirlari va san’atkorlar bir mahsulot ustida turli ixtisosda ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qisqa e’lon yoki xat tayyorlash uchun to‘rtta rolni yozing va har biriga bitta odam belgilang.

Namunalar
Ogahiy tarixi: «Riyoz ud-davla» 1825–1842; «Zubdat ut-tavorix» 1843–1846; «Jomi ul-voqeoti sultoniy» 1846–1855.
Kitob yaratish: bir kitobga besh-oltita usta: xattot, muzahhib, lavvoh, miniaturachi, sahhof.
Sinfda faoliyat

«Kitob ustaxonasi»: besh o‘quvchi xattot, muzahhib, lavvoh, miniaturachi, sahhof rolida bir betni birgalikda tayyorlasin.

Mashq
1
Munis va Ogahiy o‘rtasidagi qarindoshlik va ularning vazifasi qanday?
2
Ogahiy 1809-yilda tug‘ilib, amakisi Munis 1829-yilda vafot etganda Ogahiy necha yoshda edi?
3
«Shajarayi turk» nega alohida ahamiyatga ega?
4
Qo‘lyozma kitob yaratishda nega bir necha usta kerak bo‘lgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKaram, lavlagi yoki qog‘oz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →