ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Xiva xonligining tashqi siyosati

Darslar 27 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
27

Xiva xonligining tashqi siyosati

Darslik: 99–103-betlar
MaqsadXiva xonligining qo‘shni davlatlar va Rossiya bilan munosabatlarini, 1842-yilgi shartnomani tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Marv · MervMajburiyatlar akti · Act of ObligationsPerovskiy ekspeditsiyasi · Perovsky expeditionjuz · zhuz (Kazakh horde)
Tushuntirish

XIX asr birinchi yarmida Xiva Buxoro, Qo‘qon, Afg‘oniston, Eron, Hindiston va Usmonli davlati bilan savdo va elchilik aloqalarida bo‘ldi; xonlik hududi hojilar va savdogarlarning Kaspiy orqali o‘tadigan manziliga aylangan edi. Xiva va Buxoro Marv uchun bir necha bor urushdi: Muhammad Rahimxon I 1822-yilda Marvni qaytarib oldi, kitobga ko‘ra 1845-yilda Xiva uni o‘z tarkibiga qo‘shdi. Olloqulixon chet ellik savdogarlar uchun 105 hujrali karvonsaroy va unga tutash gumbazli tim qurdirdi. Rossiya bilan savdo ikki tomonga foydali edi: Xiva paxta, ipak, gilam va quritilgan meva olib borardi, Rossiyadan metall, mato, bo‘yoq keltirilardi. Biroq Rossiya 1822-yilda Qozoq O‘rta juzini, 1824-yilda Kichik juzni o‘ziga bo‘ysundirgach, chegaralar yaqinlashdi; 1839-yilda V. Perovskiy ekspeditsiyasi Ustyurtdagi sovuq va oziq-ovqat yetishmasligi tufayli qaytishga majbur bo‘ldi. 1842-yil 27-dekabrda Rossiya bosimi ostida «Majburiyatlar akti» imzolandi: Xiva Rossiyaga dushmanlik qilmaslik, karvonlarni talonchilikdan saqlash va rus fuqarolari xavfsizligini ta’minlash majburiyatini oldi, rus tovarlariga boj 5 foizdan oshmasligi belgilandi, ammo Rossiya bu bandni bajarmadi. 1847-yilda Rossiya xonliklar yo‘lida harbiy istehkomlar qurdi; keyinroq Rossiya va Buyuk Britaniyaning ta’sir doiralari haqidagi kelishuvlari o‘zbek davlatlarini yakkalab qo‘ydi.

YilVoqea
1822Marv qaytarildi; O‘rta juz Rossiyaga
1824Kichik juz Rossiyaga
1839Perovskiy yurishi
1842, 27-dekabrMajburiyatlar akti
1845Marv Xivaga qo‘shildi
1847Rus istehkomlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki sinf o‘rtasida kitob almashish uchun yozma kelishuv tuzildi: nechta kitob, qachon qaytariladi. Muddatni bilgani uchun hech kim shoshilmadi, kitoblar ham joyida qaytdi.

Kim ishlatadi

Savdogarlar, bojxona xodimlari va huquqshunoslar kelishuvning bandlarini diqqat bilan o‘qiydi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftar yoki kitobni qarzga olish uchun uch bandli kelishuv yozing: nima, qancha muddatga, qanday qaytariladi.

Namunalar
Boj: 2000 rubllik rus tovariga 5% — 100 rubl (2000×5/100).
Hozirgi chegaralarXivaBuxoroMarv (bahsli hudud)
Sanalar: 1822 Marv qaytarildi; 1839 Perovskiy; 1842 Majburiyatlar akti; 1847 istehkomlar.
Sinfda faoliyat

«Muzokara»: ikki guruh Xiva va Rossiya vakili sifatida 1842-yil shartnomasining uchta bandini muhokama qilsin.

Mashq
1
Xiva va Buxoro nega Marv uchun urushgan?
2
«Majburiyatlar akti» qachon imzolangan va unda nima belgilangan?
3
Rus tovariga 5 foiz boj bo‘yicha 4000 rubllik tovarga necha rubl boj olinadi?
4
Nega o‘zbek davlatlari Rossiyaga qarshi birlasha olmadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →