Xiva xonligining tashqi siyosati

XIX asr birinchi yarmida Xiva Buxoro, Qo‘qon, Afg‘oniston, Eron, Hindiston va Usmonli davlati bilan savdo va elchilik aloqalarida bo‘ldi; xonlik hududi hojilar va savdogarlarning Kaspiy orqali o‘tadigan manziliga aylangan edi. Xiva va Buxoro Marv uchun bir necha bor urushdi: Muhammad Rahimxon I 1822-yilda Marvni qaytarib oldi, kitobga ko‘ra 1845-yilda Xiva uni o‘z tarkibiga qo‘shdi. Olloqulixon chet ellik savdogarlar uchun 105 hujrali karvonsaroy va unga tutash gumbazli tim qurdirdi. Rossiya bilan savdo ikki tomonga foydali edi: Xiva paxta, ipak, gilam va quritilgan meva olib borardi, Rossiyadan metall, mato, bo‘yoq keltirilardi. Biroq Rossiya 1822-yilda Qozoq O‘rta juzini, 1824-yilda Kichik juzni o‘ziga bo‘ysundirgach, chegaralar yaqinlashdi; 1839-yilda V. Perovskiy ekspeditsiyasi Ustyurtdagi sovuq va oziq-ovqat yetishmasligi tufayli qaytishga majbur bo‘ldi. 1842-yil 27-dekabrda Rossiya bosimi ostida «Majburiyatlar akti» imzolandi: Xiva Rossiyaga dushmanlik qilmaslik, karvonlarni talonchilikdan saqlash va rus fuqarolari xavfsizligini ta’minlash majburiyatini oldi, rus tovarlariga boj 5 foizdan oshmasligi belgilandi, ammo Rossiya bu bandni bajarmadi. 1847-yilda Rossiya xonliklar yo‘lida harbiy istehkomlar qurdi; keyinroq Rossiya va Buyuk Britaniyaning ta’sir doiralari haqidagi kelishuvlari o‘zbek davlatlarini yakkalab qo‘ydi.