Buxoro xonligida ashtarxoniylar sulolasi hukmronligining o‘rnatilishi

Ashtarxon xonligi XV asr o‘rtalarida Volga bo‘yida Oltin O‘rda parchalanishi natijasida paydo bo‘lgan; uning poytaxti hozirgi Astraxan shahri edi, 1556-yilda esa Rossiya uni bosib oldi. Xon xonadonining a’zolari boshpana izlab tarqaldi, ulardan Yormuhammadxon oilasi Buxoroda yashab qoldi: Iskandarxon qizi Zuhrabegimni Yormuhammadxonning o‘g‘li Jonibek Sultonga turmushga berdi. Shayboniylardan taxt vorisi qolmagach, 1601-yilda Jonibek Sultonning o‘g‘li Boqi Muhammad Buxoro taxtiga o‘tirdi va yangi sulola — ashtarxoniylar (janiylar) davri boshlandi. Boqi Muhammad (1601–1605) Eronga qarshi Balxni qaytarib oldi; Imomqulixon (1611–1642) davrida markaziy hokimiyat nisbatan mustahkam bo‘ldi va 1613-yilda Toshkent qozoqlardan qaytarib olindi. Nodir Muhammad (1642–1645) viloyatlarni o‘g‘illari va qarindoshlariga bo‘lib berdi, bu esa tarqoqlikni kuchaytirdi; 1645-yilda amirlar uning o‘g‘li Abdulazizni xon deb e’lon qildilar, Nodir Muhammad esa Balxda hokim bo‘lib qoldi. Keyingi voqealarda Abdulazizxon 1681-yilda taxtdan voz kechdi, uning ukasi Subhonqulixon (1681–1702) esa o‘g‘illari va bekdorlarga qarshi kurashga majbur bo‘ldi.