ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro xonligida ashtarxoniylar sulolasi hukmronligining o‘rnatilishi

Darslar 7 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
7

Buxoro xonligida ashtarxoniylar sulolasi hukmronligining o‘rnatilishi

Darslik: 21–24-betlar
MaqsadAshtarxoniylarning Buxoroga kelishi va XVII asrdagi asosiy xonlar faoliyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
ashtarxoniylar · Ashtarkhanids (Janids)Ashtarxon xonligi · Astrakhan KhanateImomqulixon · Imamquli Khansiyosiy tarqoqlik · political fragmentation
Tushuntirish

Ashtarxon xonligi XV asr o‘rtalarida Volga bo‘yida Oltin O‘rda parchalanishi natijasida paydo bo‘lgan; uning poytaxti hozirgi Astraxan shahri edi, 1556-yilda esa Rossiya uni bosib oldi. Xon xonadonining a’zolari boshpana izlab tarqaldi, ulardan Yormuhammadxon oilasi Buxoroda yashab qoldi: Iskandarxon qizi Zuhrabegimni Yormuhammadxonning o‘g‘li Jonibek Sultonga turmushga berdi. Shayboniylardan taxt vorisi qolmagach, 1601-yilda Jonibek Sultonning o‘g‘li Boqi Muhammad Buxoro taxtiga o‘tirdi va yangi sulola — ashtarxoniylar (janiylar) davri boshlandi. Boqi Muhammad (1601–1605) Eronga qarshi Balxni qaytarib oldi; Imomqulixon (1611–1642) davrida markaziy hokimiyat nisbatan mustahkam bo‘ldi va 1613-yilda Toshkent qozoqlardan qaytarib olindi. Nodir Muhammad (1642–1645) viloyatlarni o‘g‘illari va qarindoshlariga bo‘lib berdi, bu esa tarqoqlikni kuchaytirdi; 1645-yilda amirlar uning o‘g‘li Abdulazizni xon deb e’lon qildilar, Nodir Muhammad esa Balxda hokim bo‘lib qoldi. Keyingi voqealarda Abdulazizxon 1681-yilda taxtdan voz kechdi, uning ukasi Subhonqulixon (1681–1702) esa o‘g‘illari va bekdorlarga qarshi kurashga majbur bo‘ldi.

Boqi MuhammadVali MuhammadDin MuhammadJonibek SultonYormuhammadxon
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi maktab yaqinidagi ko‘cha nomi qayerdan kelganini so‘radi. Bu savol uni o‘sha joyning o‘tmishini o‘rganishga undadi.

Kim ishlatadi

O‘lkashunoslar, mahalliy tarixchilar, xarita tuzuvchilar va muzey xodimlari joy nomlarini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabingiz, ko‘changiz yoki mahallangiz nomi qayerdan kelganini bir kattadan so‘rab, bir gapda yozing. Bilmasa, kimdan so‘rash mumkinligini yozing.

Namunalar
Sulola: Yormuhammadxon → Jonibek Sulton → Boqi Muhammad, Vali Muhammad, Din Muhammad.
Imomqulixon 1611–16421601Boqi Muhammad xon1613Toshkent qaytarildi1645Abdulaziz xon e’lon qilindi
Imomqulixon: Toshkentni 1613-yilda qozoqlardan qaytarib oldi, xonlikning shimoli-sharqiy chegarasini mustahkamladi.
Sinfda faoliyat

«Xonlar zanjiri»: 1601 dan 1702 gacha hukmdorlar nomini yillari bilan qog‘ozga zanjir shaklida yozing.

Mashq
1
Ashtarxoniylar kimlar edi va Buxoroga qanday kelib qolgan?
2
Boqi Muhammad qachon taxtga o‘tirdi va uning davrida nima bo‘ldi?
3
Imomqulixon davri nega nisbatan barqaror bo‘ldi?
4
Nodir Muhammad siyosati nima uchun xavfli bo‘ldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQorong‘i fonarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →