ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Amirlikda markaziy hokimiyat va davlat boshqaruvi

Darslar 15–16 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
15

Amirlikda markaziy hokimiyatning mustahkamlanishi

Darslik: 55–57-betlar
MaqsadAmir Haydar va Amir Nasrullo davrida markaziy hokimiyatning mustahkamlanishi va qo‘shnilar bilan munosabatlarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
beklik · beglik (province)qoracherik · qora cherik (irregular levy army)Sultonbandi · Sultanbandi damshaxsga sig‘inish · personality cult
Tushuntirish

Amir Haydar (1800–1826) bir qancha viloyatlarning qarshiligini sindirib, ularni markazga bo‘ysundirdi, bu davlat yerlarini ko‘paytirib, ijarachi dehqonlar sonini oshirdi. Shunga qaramay, osoyishtalikka erishilmadi: Shahrisabz va Miyonqol bilan kurash davom etdi, O‘ratepa uchun Qo‘qon xonligi bilan urush bo‘ldi, 1806-yilda Xiva qo‘shini hujum qildi va Amudaryo bo‘yida qaytarildi. 1804-yilda Marvda ukasi Dinnosirbek hokimlik qilayotgan joyda qo‘zg‘olon bo‘ldi; qo‘zg‘olonni bostirish chog‘ida vohani sug‘organ Sultonbandi to‘g‘oni buzilgani aytiladi, suvsiz qolgan aholi ko‘chib ketdi. 1821-yilda og‘ir soliq va safarbarlik tufayli Miyonqolda qo‘zg‘olon ko‘tarildi va amir yon berishga majbur bo‘ldi. Amir Nasrullo (1826–1860) bekliklarni yagona davlatga birlashtirishga intildi: Shahrisabz va Kitob uchun kurash 30 yil davom etib, 1856-yilda ular bo‘ysundirildi. U hukmronligida amir shaxsiga sig‘inish va qo‘rquv muhiti kuchaydi. 1842-yilda amirlik Qo‘qonni egalladi, ammo o‘sha yili qo‘zg‘olon bilan Qo‘qon mustaqilligini qaytardi; 1843-yilda Xo‘jand va O‘ratepa uchun urush bo‘lib, bu safar Buxoro ustun keldi.

Hozirgi chegaralarBuxoroShahrisabz va Kitob (1856)O‘ratepa (1843)Xo‘jand (1843)Qo‘qon (1842)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda «taklif va shikoyat qutisi» qo‘yildi. Haftada bir marta maktab ma’muriyati xatlarni o‘qib, javobini e’lon qildi. Bolalar muammolarni baqirmasdan, yozma ravishda aytadigan bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Murojaatlar bilan ishlovchi xodimlar, jamoat tashkilotlari va jurnalistlar odamlarning shikoyatlarini yig‘ib, javob qaytaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfingiz uchun uchta taklif yozing: muammo nima va uni qanday yaxshilash mumkin.

Namunalar
Sanalar: 1804 Marv; 1806 Xiva hujumi; 1821 Miyonqol; 1842 Qo‘qon; 1843 Xo‘jand va O‘ratepa; 1856 Shahrisabz va Kitob.
Qo‘zg‘olonlar sababi: og‘ir soliq, safarbarlik va amaldorlar adolatsizligi.
Sinfda faoliyat

«Taqqoslash»: Haydar va Nasrullo siyosatini ikki ustunda yozib, o‘xshash va farqli jihatlarni belgilang.

Mashq
1
Amir Haydar davrida qaysi qo‘zg‘olonlar bo‘lgan va ularning sababi nima?
2
Nasrullo Shahrisabz va Kitobni qachon va necha yillik kurashdan keyin bo‘ysundirdi?
3
1842-yilda Qo‘qon bilan nima bo‘ldi?
4
Shaxsga sig‘inish muhiti davlat boshqaruviga qanday ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlash signalizatsiyasi: 3 volt, to‘rt elementHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →