ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro amirligida madaniy hayot

Darslar 21 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
21

Buxoro amirligida madaniy hayot

Darslik: 75–79-betlar
MaqsadAmirlikda tarixnavislik, adabiyot, tasviriy san’at, musiqa va ta’lim holatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Shashmaqom · Shashmaqamxattotlik · calligraphyminiatura · miniature paintingmajoziy · allegorical
Tushuntirish

Diniy mutaassiblik texnika va tabiiy fanlar rivojiga to‘sqinlik qildi, shuning uchun asosiy asarlar tarix, adabiyot, san’at va me’morchilikda yaratildi. Tarixiy asarlar orasida Muhammad Yaqub ibn Doniyolbiyning «Gulshan ul-muluk», Mirzo Shams Buxoriyning «Bayoni ba’zi havodisoti Buxoro, Xo‘qand va Qoshg‘ar», Mir Olim Buxoriyning «Fathnomayi sultoniy» va «Tarixi Amir Haydar» bor. Adabiyotda Muhammadniyoz Nishotiy 1778-yilda «Husn-u Dil» majoziy dostonini yaratdi va «Qushlar munozarasi» orqali tuzumdagi illatlarni tanqid qildi; Mujrim Obid ijtimoiy tengsizlikni tanqid qildi, tug‘ma ko‘zi ojiz Vola (1770–1842) esa xalq kulfatlarini kuyladi. Xattotlik va miniatura rivojlandi: Mir Ma’sum Olamiyon, Mirzo Sodiq Jondoriy va Ahmad Donish (1827–1897) qo‘lyozmalarni bezadilar; Buxoro musiqa markazi bo‘lib, olti maqomdan (Buzruk, Rost, Navo, Dugoh, Segoh, Iroq) iborat Shashmaqom shu yerda shakllandi va ustozdan shogirdga og‘zaki o‘tib kelgan. Ta’lim maktabxona va madrasadan iborat bo‘lib, vaqf daromadi hisobidan yuritilgan; kitobda Amir Haydarning 1803–1804-yillardagi umumiy ta’limga oid farmoni tilga olinadi, madrasada Juvayniyning «Tarixi Jahonkushoy» kabi asarlar o‘qitilgan, tabiiy fanlar esa o‘rta asr mualliflari asarlaridan nariga o‘tmagan.

BuzrukRostNavoDugohSegohIroqShashmaqom
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab musiqa to‘garagida o‘quvchilar ikki so‘zdan «Sabr» va «Shoshqaloqlik» nomli ikki qahramon yaratdi. Ular uch qatorli sahna lavhasini tayyorladi. Tomoshabinlar g‘oyani darrov tushundi.

Kim ishlatadi

Yozuvchilar, rejissyorlar, rassomlar va multfilm ssenariyachilari g‘oyalarni qahramonlarga aylantiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki so‘zni (masalan, «halollik» va «ayyorlik») ikki qahramon deb tasavvur qiling va ularning uch qatorli suhbatini yozing.

Namunalar
Shashmaqom: «olti maqom» — olti nom: Buzruk, Rost, Navo, Dugoh, Segoh, Iroq.
«Husn-u Dil»: qahramonlar Aql, Husn, Yurak, Vafo, Ishq — Raqib, Fasod, Nafs esa salbiy sifatlar timsoli.
Sinfda faoliyat

«Maqom nomlari»: oltita maqomni daftarga yozib, ularni yoddan aytishga harakat qiling.

Mashq
1
Nishotiyning «Husn-u Dil» dostoni nimaga bag‘ishlangan va qaysi shaklda yozilgan?
2
Shashmaqom nima va nechta maqomdan iborat?
3
Vola (1770–1842) necha yil yashagan?
4
Nega texnika va tabiiy fanlar rivojlanmadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKoridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →