XVI–XIX asrning birinchi yarmida qoraqalpoqlar

Qoraqalpoq xalqi Amudaryoning quyi oqimida turkiy qabilalar, jumladan bijanaklar negizida VIII asrdan shakllana boshlagan, kitobga ko‘ra bu jarayon X–XI asrlarda yakunlangan; nomi «qora qalpoqli» degan ma’noni bildiradi, ba’zi tarixchilar buni rus yilnomalaridagi «qora qalpoqlilar» bilan bog‘laydi. Mo‘g‘ullar istilosidan keyin ko‘p qismi Volga va Sirdaryo tomonlariga ko‘chdi, Oltin O‘rda zaiflashgach Nog‘ay (Mang‘it) xonligi tarkibida yashadi; 1556-yilda Sirdaryoning quyi oqimiga kelib, qozoqlarning Kichik Juzi bilan yaqin bo‘ldi. 1598-yilda Abdullaxon II ning yorlig‘ida «qoraqalpoqlar» so‘zi uchragan. 1723-yildagi jung‘or bosqini ularni yana ko‘chishga majbur qildi; 1735-yilda Orolbo‘yi o‘zbeklari bilan birga Xiva hokimiyatini tan oldi, 1811-yilda esa to‘liq bo‘ysundirildi. 1827-yilda biy Oydo‘stbiy boshchiligida Xiva zulmiga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarildi, u bostirildi va Oydo‘stbiy qatl etildi. 1859-yilda Said Muhammadxon xalq bosimi ostida o‘zini o‘zi boshqarish huquqini berdi va Biylar og‘asi lavozimi xon darajasiga yaqin bo‘ldi. Xo‘jalikda dehqonchilik (Yangidaryo, Quvondaryo bo‘yida), chorvachilik, baliqchilik va ovchilik muhim edi.