Buxoro xonligida davlat boshqaruvi va harbiy ish

Xonlikning chegaralari doimiy emas edi: Shayboniyxon davrida davlatga Xorazm va Xuroson ham kirgan, Abdullaxon II davrida hudud yana kengaydi, uning vafotidan keyin esa Xuroson Eronga o‘tdi, Xorazm esa mustaqil bo‘ldi. Aholi asosan o‘zbeklar va tojiklardan iborat edi; XVI asr boshlarida Dashti Qipchoqdan ko‘p o‘zbek qabilalari kelgan, ularning soni haqida tarixchilar turlicha taxmin qiladi. Oliy idora dargoh deb atalgan, ijro etuvchi hokimiyat esa devon bo‘lib, uni devonbegi (bosh vazir) boshqargan va moliya ishlariga ham javob bergan. Boshqa muhim lavozimlar: otaliq (shahzodaning murabbiysi va nazoratchisi), parvonachi (farmonlarni yetkazuvchi), dodxoh (arizalarni ko‘ruvchi), ko‘kaldosh (xon siyosatiga munosabatni o‘rganuvchi), shayxulislom (shariat nazorati), qozikalon (sudlar boshlig‘i), muhtasib (bozor va jamoat tartibi) va naqib (xonning maslahatchisi). Mahalliy darajada xonlik viloyat va tumanlarga, eng quyi pog‘onada esa amlokka bo‘lingan; amlokni amlokdor boshqargan, unda mirzo, mirob, amin va oqsoqol xizmat qilgan. XVI asrning 40-yillaridan taxt otadan bolaga o‘ta boshladi; ashtarxoniylar davrida otaliq amirlar amiriga aylandi, devonlar zaiflashdi, viloyatlarda hokimiyat mahalliy kuchlar qo‘liga o‘tdi.