ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro amirligida harbiy ish

Darslar 17 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
17

Buxoro amirligida harbiy ish

Darslik: 61–65-betlar
MaqsadAmirlikda muntazam qo‘shin tuzilishi, 1837-yilgi islohot, harbiy lavozimlar va qurol-yarog‘ni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
qora cherik · qora cherik (irregular levy)sarboz · sarboz (regular infantryman)navkar · navkar (cavalryman)Sarbozxona · Sarbozkhana (barracks)
Tushuntirish

Ashtarxoniylar taqdirini ko‘rgan amirlar muntazam qo‘shinning zarurligini tushundilar, ammo XVIII asr oxirigacha qo‘shin qora cherik bo‘lib qoldi: urush paytida tinch aholidan yig‘ilib, tinchlik o‘rnatilgach uylariga qaytarilgan. Muntazam qo‘shin tuzishni Amir Haydar boshladi, ishni Amir Nasrullo 1837-yilgi harbiy islohot bilan yakunladi: sarboz (piyoda), navkar (otliq) va to‘pchi askarlar tashkil qilindi, dastlab 800 sarboz va 250 to‘pchi bo‘lgan. Askarlar uchun maxsus kiyim joriy etilib, Buxoro chetida 800 uydan iborat Sarbozxona qurildi; muntazam qo‘shin askarlariga maosh to‘landi va soliqlardan ba’zi imtiyozlar berildi. Qo‘shinning oliy qo‘mondoni amir, undan keyin harbiy vazir (to‘pchiboshi) turgan; lavozimlar pansodboshi, yuzboshi, ellikboshi, o‘nboshi, garnizon boshlig‘i to‘qsoba, qarorgoh boshlig‘i naqib va qozi askar, muftiy askar, muhtasiblarni o‘z ichiga olgan. Qurol-yarog‘ XIX asrning birinchi yarmida sifat jihatidan past edi: piltamiltiq, to‘pponcha, nayza va egri qilich ishlatilgan; to‘plar Samarqandda quyilgan, porox Qarshida tayyorlangan.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab terma jamoasi faqat musobaqa oldidan yig‘ilgani uchun chalkashib ketdi. Haftasiga ikki marta muntazam mashq qilgan jamoa esa o‘z o‘rnini aniq bilar edi.

Kim ishlatadi

Sportchilar, musiqachilar, tez yordam xodimlari va o‘t o‘chiruvchilar muntazam mashq qilib tayyor turadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun bitta kichik ko‘nikmani (masalan, tez yozish) 5 daqiqa mashq qiling va natijani yozib qo‘ying.

Namunalar
0200400600800800250SarbozlarTo‘pchilarkishiAskar soni, 1837
1837-yilda: 800 sarboz + 250 to‘pchi = 1050 askar — yangi muntazam qo‘shinning boshlang‘ich soni.
Ish taqsimoti: qozi askar — harbiy jinoyat ishlari; muftiy askar — hukm shariatga mosligini tekshirgan.
Sinfda faoliyat

«Qo‘shin ko‘rigi»: sinfni sarboz, navkar, to‘pchi, qo‘mondon guruhlariga bo‘ling va har guruh vazifasini tushuntirsin.

Mashq
1
Qora cherik muntazam qo‘shindan nimasi bilan farq qilgan?
2
Boshlang‘ich muntazam qo‘shinda jami nechta askar bo‘lgan? (800 sarboz va 250 to‘pchi)
3
Sarbozxona nima edi va nima uchun qurilgan?
4
XIX asr birinchi yarmida amirlik qo‘shini nima uchun zamonaviy emas edi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQoshiqli plafon: kutubxona burchagi uchun LED chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →