Xiva xonligida davlat boshqaruvi

Xonlik tashkil topganda uning hududi kichik bo‘lgan, XIX asrda esa harbiy yurishlar bilan kengaygan; aholi taxminan 800 ming kishi bo‘lib, uning katta qismini o‘zbeklar (taxminan 65 foiz) va turkmanlar (26 foiz), qolganini qoraqalpoqlar, qozoqlar va boshqalar tashkil etgan, raqamlar aniq emas. Abulg‘oziy Bahodirxon 32 ta o‘zbek qabilasini to‘rt guruhga ajratgan: uyg‘ur-nayman, qo‘ng‘irot-qiyot, nukuz-mang‘it, qang‘li-qipchoq; har birini inoq boshqargan. Xonlik 23 ta ma’muriy birlikka bo‘lingan (20 beklik, 2 noiblik va poytaxt hududi), eng quyi birlik masjid qavmi bo‘lib, uni saylangan oqsoqol boshqargan. Xiva ham mutlaq monarxiya edi, lekin xon huzurida Oliy va Kichik Kengash ishlagan; bosh vazir mehtar, undan keyin qo‘shbegi turgan, devonbegi 3 ta devonga (xo‘jalik, ijtimoiy-siyosiy va harbiy) rahbarlik qilgan. Muhammad Rahimxon I davrida inoqlar mavqei pasaydi va saroy amaldorlari soni 360 dan 100 gacha kamaytirildi. Sudda har bir beklikda qozilar bo‘lgan, muftiy fatvo bergan, Xivada qozikalon va qozi o‘rda oliy qozilar edi; qo‘shin Muhammad Rahimxon I davrida tuzilgan taxminan 2 ming kishilik «xon navkarlari»dan va 9–10 ming kishilik xalq lashkaridan iborat bo‘lgan.