Movarounnahr va Xurosonda shayboniylar hukmronligining o‘rnatilishi
Dashti Qipchoqdagi o‘zbek qabilalari sardorlari va ruhoniylar Shayboniyxondan qirg‘inlarning takrorlanmasligini va unumdor o‘lkalarda o‘troq hayotga o‘tishni kutdilar; Movarounnahr aholisi esa temuriyzodalarning o‘zaro urushlaridan charchagan edi. Shayboniyxon to‘lg‘ama usulini qo‘llab, Samarqandni 1500-yilda qisqa muddatga, 1501-yilda uzil-kesil oldi; 1503-yilda Toshkent va Shohruxiya, 1504-yilda Farg‘ona egallandi, Samarqand esa poytaxt bo‘ldi. Yaqin qarindoshlari viloyatlarga hokim qilib tayinlandi: Ko‘chkunchi Turkistonga, Suyunchxo‘ja Toshkentga, ukasi Mahmud Sulton Buxoro viloyatlariga. 1505-yilda Xorazm, 1506-yilda Balx, 1507-yilda Hirot olindi — shu tariqa u butun mintaqani bir markazga birlashtirdi. Bu paytda Eronda Shoh Ismoil Safaviy hukmronlik qilar, uning davlati Xuroson bilan chegaradosh edi; 1510-yilda Marv yaqinidagi jangda Shayboniyxon halok bo‘ldi va Xuroson Safaviylar qo‘liga o‘tdi. Shu yillarda Dashti Qipchoqdan ko‘p o‘zbek qabilalari Movarounnahr va Xorazmga ko‘chib kelib, mahalliy aholi bilan qo‘shila bordi; «o‘zbek» nomi keyinchalik butun xalqning nomiga aylandi.
«Birlashtirgan va yo‘qotgan»: ikki guruh bo‘lib, 1500–1510-yillardagi g‘alaba va mag‘lubiyatlarni jadvalga yozing.