ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Bobur va Shayboniyxon: Movarounnahr uchun kurash

Darslar 3–4 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, G. Jo‘rayeva, N. Norqulov. O‘zbekiston tarixi (XVI asrdan XIX asr o‘rtalarigacha), 8-sinf. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2019 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr)
4

Movarounnahr va Xurosonda shayboniylar hukmronligining o‘rnatilishi

Darslik: 13–16-betlar
MaqsadShayboniyxonning g‘alabasi sabablarini, Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallashini hamda Marv jangini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
to‘lg‘ama · enveloping tactic (surrounding the enemy’s wings)Shayboniylar · ShaybanidsSafaviylar · Safavids (Iranian dynasty)etnik jarayon · ethnic process
Tushuntirish

Dashti Qipchoqdagi o‘zbek qabilalari sardorlari va ruhoniylar Shayboniyxondan qirg‘inlarning takrorlanmasligini va unumdor o‘lkalarda o‘troq hayotga o‘tishni kutdilar; Movarounnahr aholisi esa temuriyzodalarning o‘zaro urushlaridan charchagan edi. Shayboniyxon to‘lg‘ama usulini qo‘llab, Samarqandni 1500-yilda qisqa muddatga, 1501-yilda uzil-kesil oldi; 1503-yilda Toshkent va Shohruxiya, 1504-yilda Farg‘ona egallandi, Samarqand esa poytaxt bo‘ldi. Yaqin qarindoshlari viloyatlarga hokim qilib tayinlandi: Ko‘chkunchi Turkistonga, Suyunchxo‘ja Toshkentga, ukasi Mahmud Sulton Buxoro viloyatlariga. 1505-yilda Xorazm, 1506-yilda Balx, 1507-yilda Hirot olindi — shu tariqa u butun mintaqani bir markazga birlashtirdi. Bu paytda Eronda Shoh Ismoil Safaviy hukmronlik qilar, uning davlati Xuroson bilan chegaradosh edi; 1510-yilda Marv yaqinidagi jangda Shayboniyxon halok bo‘ldi va Xuroson Safaviylar qo‘liga o‘tdi. Shu yillarda Dashti Qipchoqdan ko‘p o‘zbek qabilalari Movarounnahr va Xorazmga ko‘chib kelib, mahalliy aholi bilan qo‘shila bordi; «o‘zbek» nomi keyinchalik butun xalqning nomiga aylandi.

Hozirgi chegaralarSamarqand (1501)Toshkent (1503)Farg‘ona (1504)Xorazm (1505)Balx (1506)Hirot (1507)Marv (1510)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Voleybol jamoasi o‘yindan oldin maydon chizmasini chizdi: kim qayerni himoya qiladi. O‘yinda hamma o‘z joyini bilgani uchun to‘p kam yerga tushdi.

Kim ishlatadi

Sport murabbiylari, harakatni rejalashtiruvchi muhandislar va dispetcherlar odamlarning joyi va vaqtini oldindan belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror jamoaviy o‘yin uchun qog‘ozda maydon chizmasini chizib, har o‘yinchining joyini belgilang.

Namunalar
Sanalar: 1500/1501 Samarqand; 1503 Toshkent; 1504 Farg‘ona; 1505 Xorazm; 1506 Balx; 1507 Hirot; 1510 Marv jangi.
DushmanMarkazChap qanotO‘ng qanotorqadan zarba
To‘lg‘ama: dushman markazda to‘xtab turganda, qanotlar aylanib o‘tib, uni ikki tomondan qurshaydi va orqadan zarba beradi.
Sinfda faoliyat

«Birlashtirgan va yo‘qotgan»: ikki guruh bo‘lib, 1500–1510-yillardagi g‘alaba va mag‘lubiyatlarni jadvalga yozing.

Mashq
1
1503, 1504 va 1507-yillarda qaysi shaharlar yoki viloyatlar egallangan?
2
Nima uchun o‘zbek qabilalari sardorlari Shayboniyxonni qo‘llab-quvvatladilar?
3
To‘lg‘ama usulining mohiyatini o‘z so‘zlaringiz bilan tushuntiring.
4
Marv yaqinidagi jang nega muqarrar bo‘lib qolgan edi va u nima bilan tugadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliB quticha nega o‘tkazib yubordi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →