ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 25-hafta

Karam, lavlagi yoki qog‘oz?

🎯 Missiya: Yarmarka burchagidagi suv tekshiruvi uchun qaysi rang indikatorini tanlaymiz — va nega?

Dushanba

Sinf rahbari8 mart bilan barcha ona, buvi va ustozlarni tabriklayman! Bu haftaning missiyasi: viloyat yosh ixtirochilar ko‘rgazmasidagi burchagimizga suv tekshiruvi to‘plami kerak. Uch suyuqlik bor: sirka eritmasi, vodoprovod suvi va ichimlik sodasi eritmasi. Ularni ajratadigan rang ini tanlaymiz.
MalikaBayram dasturxonida buvim sirkada tuzlagan qizil karam turibdi — sharbati pushti bo‘lib qolgan! 😮
BuviSirka — kislota, u karamni uzoq saqlaydi. Bankalarni avval qilaman, bu kattalarning ishi.
ZarinaDarslikda ning uch usuli bor: jismoniy (isitish, sovitish, muzlatish, quritish), kimyoviy (shakar, tuz, sirka qo‘shish) va mikrobiologik.
Demak, pushti rang kislotadan. Buni sinab ko‘ramiz!
Texnologiya

Qulf 1: Bayram va pushti banka

Topshiriq: Sirka, tuz yoki shakar qo‘shib saqlash qaysi usul?

🔑 Kalit: Qizil karam sharbati kislotada (sirkada) pushti bo‘ladi: rang suyuqlikning kislotaliligiga bog‘liq.

Seshanba

AnvarKimyo o‘qituvchisi ni tushuntirdi: u ham oldinga, ham orqaga boradi va ⇌ bilan yoziladi, masalan SO₂ + H₂O ⇌ H₂SO₃.
ZarinaVaqt o‘tgach to‘g‘ri va teskari tezlik tenglashadi — bu . Sharoit o‘zgarsa, muvozanat siljiydi.
MalikaKaram sharbati ham shunday: bir tomchi sirka — pushti, keyin bir chimdim soda — rang yana binafsha tomonga qaytadi.
JasurSanoatda sulfat kislota uch bosqichda olinadi: SO₂ hosil qilish, uni tozalash, so‘ng 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃. Biz bunday kislotaga yaqinlashmaymiz: stendda faqat sirka va soda.
Demak, har sinov uchun yangi namuna olamiz, rang aralashib qolmasin.
Kimyo

Qulf 2: Rang oldinga va orqaga

Topshiriq: Qaytar reaksiya qaysi belgi bilan yoziladi?

🔑 Kalit: Indikator rangi qaytar o‘zgaradi, shuning uchun har tekshiruvga yangi namuna olinadi.

AnvarFizika o‘qituvchisi ni ko‘rsatdi: tok eritmadan o‘tganda elektrodda modda ajraladi. Massa zaryadga to‘g‘ri proporsional: m = kq = kIt (Faradeyning birinchi qonuni). Tajribani faqat o‘qituvchi o‘tkazadi.
MalikaStend kartochkasi uchun hisob: mis uchun k = 0,33 mg/C, tok 0,5 A, vaqt 20 min = 1200 s. Zaryad q = It = 0,5 · 1200 = 600 C.
Jasurm = 0,33 · 600 = 198 mg ≈ 0,2 g mis.
ZarinaIkkinchi qonun: k = (1/F)(A/Z). Mis uchun A = 64, Z = 2, F ≈ 96 500 C/mol, ya’ni k = 32 : 96 500 g/C ≈ 0,33 mg/C. Hisob mos keldi!
Birliklarni tekshirdim: mg/C · C = mg ✓
Fizika

Qulf 3: Mis qoplama hisobi

Topshiriq: k = 0,33 mg/C va q = 600 C bo‘lsa, ajralgan massa qancha?

Chorshanba

AnvarRang kartasi kvadrat bo‘lsin, yuzi 225 sm². Tomoni x bo‘lsa, x² = 225 — . Ildizlari x = ±15, uzunlik manfiy bo‘lmaydi, demak 15 sm.
Zarinax² + 4 = 0 chiqsa, haqiqiy ildiz yo‘q: x² = −4 bo‘lishi mumkin emas.
MalikaKartaga radiusi 10 sm li chizamiz. 20 sm, u eng uzun : hech bir vatar diametrdan uzun emas.
JasurAylanani teng sektorlarga bo‘lamiz: kislota, neytral, ishqor. Uch sektorning har biri uchun 360° : 3 = 120°.
Demak, indikator kamida uchta aniq farqli rang berishi shart.
AlgebraGeometriya

Qulf 4: Rang kartasi va aylana

Topshiriq: Aylana 3 ta teng sektorga bo‘linsa, har birining markaziy burchagi qancha?

🔑 Kalit: Talab: kamida 3 ta aniq farqli rang (kislota, neytral, ishqor) — doirada 3 sektor, har biri 120°.

AnvarIqtisod darsi: taklif kamaysa va talab o‘zgarmasa, muvozanat narxi oshadi, sotilgan miqdor esa kamayadi.
JasurMahalla bozorida qizil karam kuzda ko‘p edi, bahorda zaxira tugab, narxi oshdi. Demak, taklif kamaygan.
MalikaByudjetimiz: bir to‘plamga ko‘pi bilan 6 000 so‘m. Narxlar: A karam sharbati 2 000, B lavlagi sharbati 3 000, C qora choy 1 000, D tayyor indikator qog‘ozi 15 000 so‘m.
ZarinaD byudjetdan 15 000 : 6 000 = 2,5 baravar qimmat.
Demak, D byudjet kaliti bilan chiqib ketadi.
Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 5: Karam narxi va byudjet

Topshiriq: Taklif kamaysa va talab o‘zgarmasa, narx nima bo‘ladi?

🔑 Kalit: Byudjet: bir to‘plam ≤ 6 000 so‘m. Tayyor qog‘oz indikator (D) 15 000 so‘m — chiqib ketadi.

Payshanba

AnvarSinovlar tugadi. Har indikatorni 4 sinfdosh o‘qidi: uchala suyuqlikni to‘g‘ri aytsa — «ha», aks holda «yo‘q». Natijalar D ustunida.
MalikaKaram ustuni D2:D5 da to‘rtta «ha». =COUNTIF(D2:D5;"ha") formulasi 4 ni berdi.
ZarinaLavlagi uchun COUNTIF 0, choy uchun 1. Lavlagi uch suyuqlikda ham deyarli qizil ko‘rindi.
JasurQog‘oz ham 4. Talabimiz: kamida 3 o‘quvchi to‘g‘ri ajratsin.
Karam va qog‘oz o‘tdi. Qog‘ozni narx to‘xtatdi.
Informatika

Qulf 6: Jadvaldagi sinov natijalari

Topshiriq: =COUNTIF(D2:D5;"ha") natijasi 4 nimani bildiradi?

🔑 Kalit: Sinov: 4 o‘quvchidan kamida 3 tasi uchala suyuqlikni ajratsin. Karam 4, qog‘oz 4, choy 1, lavlagi 0.

MalikaNega hamma rangni bir xil aytmaydi? Ko‘rish ma’lumotini miya qayta ishlaydi. Yarimsharlar i atigi 2–3 mm qalin, lekin egat va pushtalar bilan burmalangan, shuning uchun juda ko‘p hujayra sig‘adi.
AnvarBosh miyada uzunchoq miya nafasni boshqaradi, miyacha harakatlar muvofiqligini. Rangni baholash odamga bog‘liq: ikki kishi mustaqil o‘qisin, kelishmasa uchinchisi hal qilsin.
ZarinaGeografiya: Sirdaryo viloyatida yer osti suvi yuzaga yaqin, tuproq sho‘rlanadi. Shuning uchun lar qaziladi, yerlar yuviladi, ekiladi.
JasurMaktab bog‘i tuprog‘ini ham sinaymiz: bir qoshiq tuproqni 100 ml suvda chayqatamiz, cho‘kkach tiniq suvni tekshiramiz. Tuproqqa tekkach qo‘lni yuvamiz.
Qoida: ikki o‘quvchi, rang kartasi, qo‘l yuvish.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Geografiya

Qulf 7: Ikki o‘quvchi va bog‘ tuprog‘i

Topshiriq: Rangni nega ikki o‘quvchi mustaqil o‘qiydi?

🔑 Kalit: Natija ishonchli bo‘lishi uchun rangni ikki kishi mustaqil o‘qiydi.

JasurTarix: Xiva xonligi manbalari — arxiv hujjatlari, mahalliy va xorijiy mualliflar asarlari. Xon devonxonasi hujjatlari 1873-yilda Peterburgga olib ketilgan, 1962-yilda Toshkentga qaytarilgan; ularda boshqaruv, soliq, pul haqida ma’lumot bor.
AnvarMahalliy asarlar orasida Abulg‘oziyning «Shajarayi turk» asari bor. Bizning laboratoriya daftarimiz ham manba: sana, namuna va rang yozilgan, keyin tekshirsa bo‘ladi.
ZarinaJahon tarixi: 1800–1870-yillarda AQSh g‘arbga kengaydi, shimol va janub iqtisodiyoti farqlandi, 1861–1865-yillarda Fuqarolar urushi bo‘ldi. Yilnomani rangli qilaman: har davr o‘z rangida.
Rang kodi qoida yozilgan bo‘lsa ishlaydi: kimyoda ham, tarix yilnomasida ham.
O‘zbekiston tarixiJahon tarixi

Qulf 8: Daftar — manba

Topshiriq: Nega laboratoriya daftari manba bo‘la oladi?

Juma

Sinf rahbariOna tili: gap bo‘laklarining odatdagi tartibi — ega boshda, kesim oxirda. Ta’kid kerak bo‘lsa, ishlatiladi. Nazorat ishida hol, to‘ldiruvchi va aniqlovchi tahlil qilindi, Ezopning masali ustida ham ishladik.
MalikaSarlavha odatdagi tartibda: «Karam sharbati rangini o‘zgartiradi». Ta’kid bilan: «Rangini o‘zgartiradi karam sharbati!»
AnvarAdabiyot: Said Ahmad 1920-yil Toshkentda tug‘ilgan, «Mushtum» jurnalida ishlagan, asarlar yozgan. Stend shiorida ozgina hazil bo‘lsin, natijalar esa jiddiy.
Shior: «Ranglar gapiradi!» — qisqa va aniq.
Ona tiliAdabiyot

Qulf 9: Plakat so‘zi

Topshiriq: Odatdagi gap tartibida kesim qayerda turadi?

ZarinaEnglish: we write captions with because and so. “We chose red cabbage because it shows three clear colours.” “It is cheap, so every team can afford it.” People make art to express feelings and tell stories — our colour chart does it with colours.
AnvarHome reading: Amelia Earhart was born on 24 July 1897 and on 17 June 1928 crossed the Atlantic as a passenger, the first woman to do so by air. Dates in order — we number our test steps the same way.
MalikaРусский: для гостей — подпись на плакате: «Красная капуста — индикатор. Кислота — розовый цвет, вода — фиолетовый, сода — зелёный.»
JasurЛитература: Л. Н. Толстой, «Детство». Слово «воспоминание» нам подходит: дневник — память команды.
Ingliz tiliRus tili

Qulf 10: Izohlar uch tilda

Topshiriq: “We chose cabbage ___ it shows three clear colours.” Qaysi so‘z kerak?

Sinf rahbariQaror: ko‘rgazma to‘plami uchun qaysi indikator? Talablar: kamida 3 ta aniq rang (4 o‘quvchidan kamida 3 tasi to‘g‘ri ajratsin), narxi ≤ 6 000 so‘m, bolalar kattalar nazoratida ishlata oladigan.
AnvarA karam: 4/4, 2 000 so‘m. B lavlagi: 0/4, 3 000. C choy: 1/4, 1 000. D qog‘oz: 4/4, 15 000 so‘m.
JasurB va C: 3/4 dan kam — rad. D: 15 000 > 6 000 — rad.
MalikaA: 4 ≥ 3, 2 000 ≤ 6 000, sharbat oziq-ovqat mahsuloti — mos. Kislota bilan faqat sirka va soda ishlatiladi.
ZarinaKeyingi qadam: sharbatni ko‘rgazma oldidan yangi tayyorlash va 120° li uch sektorli rang kartasini chop etish.
Qaror: qizil karam sharbati.
KimyoIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 11: Yakuniy qaror

Topshiriq: Qaysi kalitlar B, C va D variantlarini rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)FizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Qizil karam — suv testi uchun eng yaxshi indikator

Savol: qaysi indikator sirka, vodoprovod suvi va soda eritmasini ajratadi? Usul: 4 indikator, har biri 3 suyuqlikda, 4 o‘quvchi mustaqil o‘qidi. Natija: karam 4/4, qog‘oz 4/4, choy 1/4, lavlagi 0/4; qog‘oz 15 000 so‘m, karam 2 000 so‘m (byudjet ≤ 6 000). Xulosa: qizil karam sharbati. Keyingi qadam: yangi sharbat va 120° li uch sektorli rang kartasi.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Qizil karam sharbati kislotada (sirkada) pushti bo‘ladi: rang suyuqlikning kislotaliligiga bog‘liq.
  2. Indikator rangi qaytar o‘zgaradi, shuning uchun har tekshiruvga yangi namuna olinadi.
  3. Talab: kamida 3 ta aniq farqli rang (kislota, neytral, ishqor) — doirada 3 sektor, har biri 120°.
  4. Byudjet: bir to‘plam ≤ 6 000 so‘m. Tayyor qog‘oz indikator (D) 15 000 so‘m — chiqib ketadi.
  5. Sinov: 4 o‘quvchidan kamida 3 tasi uchala suyuqlikni ajratsin. Karam 4, qog‘oz 4, choy 1, lavlagi 0.
  6. Natija ishonchli bo‘lishi uchun rangni ikki kishi mustaqil o‘qiydi.

Yulduzli savollar

  1. Qaysi indikator faqat narxi sababli rad etildi?

  2. Karam sharbati pushti bo‘lsa, suyuqlik qanday?

  3. O‘ylab ko‘r: qog‘oz eng aniq bo‘lsa-da, nega tanlamadik?

Hikoyadagi darslar