ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 14-hafta

Muzlash signalizatsiyasi: 3 volt, to‘rt element

🎯 Missiya: Issiqxona uchun muzlash signalizatsiyasining quvvat manbaini qanday yig‘amiz — qancha element va qanday ulanish?

Dushanba

Sinf rahbariBiologiya o‘qituvchisi maktab issiqxonasidagi ko‘chatlar uchun muzlashdan ogohlantiruvchi so‘radi. Bu hafta shu loyiha ustida ishlaymiz.
AnvarTexnologiyadan: besh bosqichda boradi — tayyorgarlik, loyihalash, texnologik, tayyorlash, yakuniy.
MalikaTayyorgarlikda talabni tekshirdik: o‘qituvchi signal kerakligini aytdi. : 3 voltli zummer, quvvat manbaiga 20 000 so‘m.
ZarinaDatchikni maslahatchi muhandis tayyorlab beradi. Bizniki — quvvat manbai va quti.
JasurYakuniy bosqichda ni hisoblab, 3–5 daqiqalik taqdimot qilamiz.
AnvarLoyiha papkasini flesh-diskka ko‘chirdik: avval antivirus bilan tekshirib, nusxa hajmini taqqosladik.
Malika16 GB li flesh-disk kompyuterda 14,9 GB ko‘rsatadi: ishlab chiqaruvchi 1 GB = 1 000 000 000 bayt deydi, tizim esa 2³⁰ bayt.
Texnik vazifani daftarga yozib oldim.
TexnologiyaInformatika

Qulf 1: Muzlash signalizatsiyasi

Topshiriq: Qaysi bosqichda tannarx hisoblanib, taqdimot beriladi?

🔑 Kalit: Texnik vazifa: 3 V li zummer, quvvat manbaiga 20 000 so‘m. Sinov faqat past kuchlanishda, o‘qituvchi nazoratida.

ZarinaInsho baholanib qaytdi. Xatolarni uch guruhga ajratdik: imloviy, ishoraviy va uslubiy.
AnvarHar bir guruh o‘z turidagi xatolar ro‘yxatini tuzadi, yechim topadi va sinfga taqdim etadi.
MalikaMen xato yozgan so‘zlarimni imlo lug‘atidan tekshirib, to‘g‘ri shaklini lug‘at daftarimga ko‘chirdim.
JasurSodda gap — bitta shakllangan kesimli gap. «Datchik issiqxonada sovuqni sezdi.» Kesim — «sezdi», ega — «datchik».
Zarina«Sovuqni» — to‘ldiruvchi (nimani?), «issiqxonada» — hol (qayerda?). Ega va kesim — bosh bo‘laklar, qolganlari ikkinchi darajali.
AnvarKlassik matn ham bor: Abdulla Avloniyning (1878–1934) «Turkiy guliston yoxud axloq» kitobidan parcha. Eski shakllarni hozirgicha o‘qiymiz: kechurmak — kechirmoq, ila — bilan.
Ona tili

Qulf 2: Insho xatolari

Topshiriq: «Datchik issiqxonada sovuqni sezdi» gapida «issiqxonada» qaysi bo‘lak?

Chorshanba

AnvarFizikadan amaliy ish: galvanik elementlardan yig‘amiz. Faqat kichik 1,5 V li elementlar bilan, o‘qituvchi nazoratida.
MalikaKetma-ket ulansa («+» keyingisining «−»iga), kuchlanishlar qo‘shiladi: 1,5 + 1,5 = 3 V.
JasurBir xil elementlar parallel ulansa, kuchlanish bitta elementnikicha, 1,5 V qoladi. Lekin batareya tokni uzoqroq bera oladi.
ZarinaMultimetrni o‘zgarmas kuchlanish (DCV) rejimiga qo‘yamiz: qizil sim «+»ga, qora sim «−»ga.
Sinf rahbariElement qutblarini sim bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulamang: u tez qiziydi. Oqqan eski elementlar va 220 V rozetka bilan ishlash mumkin emas.
AnvarKimyoda: berilgan va olingan elektronlar soni teng. Al − 3e⁻ → Al³⁺ va 2H⁺ + 2e⁻ → H₂. Eng kichik umumiy karrali 6: alyuminiyga 2, vodorodga 3.
MalikaElektron balans: 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂. Ikki tomonda 2 Al, 6 H, 6 Cl bor. Bu tenglama faqat qog‘ozda: metallni kislota bilan uyda sinamaymiz.
FizikaKimyo

Qulf 3: Elementlardan batareya

Topshiriq: 3 V li zummerni ikki 1,5 V li element bilan ishlatish uchun ularni qanday ulaymiz?

🔑 Kalit: Ketma-ket ulashda kuchlanishlar qo‘shiladi (1,5 + 1,5 = 3 V). Parallelda kuchlanish 1,5 V qoladi, lekin manba tokni uzoqroq beradi.

MalikaMisol narxlar: element 3 000 so‘m, quti va ushlagich 5 000 so‘m, mablag‘ 20 000 so‘m. Elementlar soni n bo‘lsa: 3 000·n + 5 000 ≤ 20 000.
AnvarTengsizlikning xossasi: ikkala tomondan 5 000 ni ayirsak ishora o‘zgarmaydi: 3 000·n ≤ 15 000.
JasurMusbat 3 000 ga bo‘lsak ham ishora o‘zgarmaydi: n ≤ 5.
ZarinaElementlarni juft-juft ulaymiz, demak ko‘pi bilan 4 ta. 6 ta bo‘lsa 18 000 + 5 000 = 23 000 > 20 000.
Anvar: 12 000 < 15 000 va 15 000 < 18 000, demak 12 000 < 18 000.
MalikaIqtisoddan: — kimgadir tegishli hamma narsa. Egalik huquqi: egalik qilish, foydalanish, tasarruf etish.
JasurIxtiromiz — : ruxsatsiz foydalanish qonun bilan taqiqlanadi. Issiqxona esa maktabniki, o‘rnatishdan oldin ruxsat so‘raymiz.
Ruxsatni rahbardan so‘rab qo‘yaymi?
AlgebraIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 4: Hisob va mulk

Topshiriq: 3 000·n + 5 000 ≤ 20 000 dan 5 000 ni ayirsak, tengsizlik ishorasi qanday bo‘ladi?

🔑 Kalit: 3 000·n + 5 000 ≤ 20 000 dan n ≤ 5; elementlar juft bo‘lgani uchun ko‘pi bilan 4 ta (12 000 so‘m). 6 ta element sig‘maydi.

ZarinaSignalizatsiya yoniga yozuv taxtasi osamiz: karton, 60 sm × 40 sm. Yuzi 60 · 40 = 2 400 sm².
AnvarDiagonal bo‘yicha kessak, ikki teng uchburchak chiqadi. Teng shakllarning yuzi teng: 2 400 : 2 = 1 200 sm².
JasurYuzning ikkinchi xossasi: shakl bo‘laklardan tuzilgan bo‘lsa, yuzi bo‘laklar yuzlarining yig‘indisi. 1 200 + 1 200 = 2 400 ✓
Malika80 sm × 30 sm to‘rtburchakning yuzi ham 2 400 sm². Bular shakllar, lekin teng emas: tomonlari boshqa.
ZarinaTaxtaga buyruq gap yozamiz: «Sovuq bo‘lsa — ko‘chatlarni yoping!»
Geometriya

Qulf 5: Yozuv taxtasining yuzi

Topshiriq: 60 sm × 40 sm karton diagonal bo‘yicha kesildi. Uchburchaklardan birining yuzi qancha?

Payshanba

ZarinaBiologiya: tinch nafas olishda o‘pkaga taxminan 500 ml havo kiradi va chiqadi.
Anvar — chuqur nafasdan keyin chiqarish mumkin bo‘lgan eng ko‘p havo: o‘rtacha taxminan 3 500 ml.
MalikaKirayotgan havoda taxminan 21% kislorod va 0,04% karbonat angidrid, chiqayotganda 16% va 4%.
JasurGazlar konsentratsiyasi yuqori joydan past joyga o‘tadi: alveoladan qonga kislorod, qondan alveolaga karbonat angidrid.
Sinf rahbari uzunchoq miyada. Qonda karbonat angidrid ko‘paysa, nafas tezlashadi va chuqurlashadi. Shuning uchun yopiq xonani shamollatamiz.
MalikaIs gazi rangsiz va hidsiz, gemoglobin bilan mustahkam bog‘lanadi. Pech va gaz asboblarini kattalar tekshiradi. Shubha bo‘lsa, ochiq havoga chiqib, kattalarni chaqiramiz, 103 va 104 ga qo‘ng‘iroq qilinadi.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qulf 6: Issiqxonada havo

Topshiriq: Nafas olish markazi qonda nimaning ko‘payishiga sezgir?

JasurGeografiya: sanoat tabiatga xomashyo olish, ishlab chiqarish va chiqindi orqali ta’sir qiladi.
AnvarHavoga eng ko‘p zarar yoqilg‘i yoqadigan elektr stansiyalar, metall eritish, neftni qayta ishlash va sement pishirish zavodlari yetkazadi.
ZarinaKorxona joylashtirilganda xomashyo, yoqilg‘i, transport bilan birga ham hisobga olinadi: chiqindi miqdori va uni zararsizlantirish oldindan baholanadi.
MalikaBizda ham chiqindi bor: ishlatilgan elementlar. Ko‘p element — ko‘p chiqindi, shuning uchun ularni topshirish rejasi kerak.
Jasur uch guruh: qishloq xo‘jaligini ta’minlovchi tarmoqlar, qishloq xo‘jaligining o‘zi, qayta ishlash va savdo.
AnvarMustaqillikdan keyin paxta maydoni qisqardi, don, kartoshka, sabzavot va mevaning ekin maydoni ko‘paydi.
Geografiya

Qulf 7: Chiqindi va ekologiya

Topshiriq: Agrosanoat majmuasining uchinchi guruhiga qaysi tarmoq kiradi?

🔑 Kalit: Loyihada chiqindi oldindan baholanadi: ko‘p element — ko‘p ishlatilgan element, shuning uchun topshirish rejasi kerak.

ZarinaAdabiyot: g‘azal Sharq adabiyotida eng keng tarqalgan lirik janr. Arab she’riyatida VI–VII asrlarda paydo bo‘lib, XIII–XIV asrlarda to‘la shakllangan.
AnvarG‘azal 3 baytdan 27 baytgacha bo‘ladi; Navoiy ko‘pincha 7 va 9 baytli g‘azallar yozgan. Bir vazn, bir qofiya tizimi.
MalikaBaytlar bog‘lanishiga ko‘ra g‘azal to‘rt xil: , yakpora, voqeaband va musalsal.
Jasur — qisqa, o‘gitli lirik she’r. Navoiy «Xazoyin ul-maoniy»dagi har bir qit’aga nasriy sarlavha qo‘ygan.
ZarinaBizning taxtaga ham nasriy sarlavha yozaman: «Sovuqdan oldin ogohlantir!»
Qit’alarni darslikdan o‘zimiz o‘qiymiz, matnini bu yerga ko‘chirmaymiz.
Adabiyot

Qulf 8: G‘azal va qit’a

Topshiriq: Qit’a nima?

AnvarOur English project is a book review. Plan: 1) Introduction – title, author, genre. 2) Main part – what it is about, but don’t give away the ending! 3) Conclusion – did you like it, and who would you recommend it to?
ZarinaUseful phrases: “The book is about ... .” “I enjoyed it because ... .” “I would recommend it to ... .”
JasurHome reading is by Arthur C. Clarke (1917–2008), an English science-fiction writer. It is fiction: there is no such laboratory on the Moon!
MalikaRuscha: muhandisga qo‘ng‘iroq qilamiz. Nutq odobi: «— Алло, здравствуйте! Это Малика из 8-Б. — Добрый день! — Можно задать вопрос о датчике?»
AnvarDialogda javoblar ko‘pincha to‘liqsiz bo‘ladi. «— Что ты проверяешь? — Датчик.»
MalikaTo‘liq gap: «Я проверяю датчик.» Qoldirilgan bo‘lakni oldingi savoldan tiklash mumkin.
Ingliz tiliRus tili

Qulf 9: Kitob taqrizi va telefon

Topshiriq: Qaysi javob to‘liqsiz gap?

Juma

Sinf rahbariSeshanba — 8-dekabr, Konstitutsiya kuni edi. Davlat-huquq darsida Prezident haqida o‘rgandik.
AnvarPrezident — davlat boshlig‘i. Uni fuqarolar umumiy, teng, to‘g‘ridan-to‘g‘ri va yashirin ovoz berish asosida saylaydi.
MalikaAmaldagi Konstitutsiyaga ko‘ra muddat — yetti yil, ketma-ket ko‘pi bilan ikki muddat (2023-yilgacha besh yil edi). Nomzod kamida 35 yoshda bo‘lishi kerak.
JasurPrezident ichadi Oliy Majlis oldida va lar chiqaradi.
ZarinaJahon tarixi: XVI–XVIII asrlarda Osiyo. Darslik to‘rt sivilizatsiyani ajratadi: xitoy–konfutsiy, yapon, hind va islom.
AnvarDarslikka ko‘ra, XVII asr o‘rtalarigacha Osiyo hunarmandchilik, savdo va harbiy ishda Yevropadan orqada emas edi. Keyin bosmaxona, yo‘llar va kemasozlik sekin o‘sdi.
Demak, yangi g‘oyalar tarqalishi uchun yo‘llar va kitob bosish ham kerak ekan.
Davlat va huquq asoslariJahon tarixi

Qulf 10: Prezident va Osiyo

Topshiriq: Amaldagi Konstitutsiyaga ko‘ra Prezidentning muddati necha yil va ketma-ket nechta muddatdan ortiq saylanib bo‘lmaydi?

JasurTarix: Buxoro amirligi mutlaq monarxiya edi — amirning hokimiyati cheklanmagan, lekin qaror chiqarishda yuqori amaldorlar va urug‘ boshliqlari bilan maslahatlashgan.
MalikaAmirlik viloyatlarga — beklikka bo‘lingan. Adabiyotda 27 beklik tilga olinadi, har birini bek boshqargan.
AnvarAmirdan keyingi ikkinchi shaxs — qushbegi; keyin moliya vaziri — devonbegi.
ZarinaQuyi birliklar sug‘oriladigan yer miqdoriga ko‘ra belgilangan. Eng quyisi — amlok, uni oqsoqollar, amin va mirob yordamida amlokdor boshqargan.
MalikaSudlarga qozikalon boshchilik qilgan, muftiy esa fatvo bergan.
O‘zbekiston tarixi

Qulf 11: Amirlikda boshqaruv

Topshiriq: Adabiyotda amirlikda nechta beklik tilga olinadi?

Sinf rahbariQaror kerak: signalizatsiya uchun qaysi quvvat manbai?
AnvarA: bir juft element ketma-ket (3 V, 6 000 so‘m). B: bir juft parallel (1,5 V). C: ikki juft ketma-ket, juftlar o‘zaro parallel (3 V, 12 000 so‘m). D: uch juft (18 000 so‘m).
JasurB zummerga atigi 1,5 V beradi, 3 V kerak — rad.
MalikaD: 18 000 + 5 000 = 23 000 > 20 000, pul yetmaydi — rad.
ZarinaA arzon, lekin muhandis aytdi: signalizatsiya tun bo‘yi kutadi, manba tokni uzoqroq bersa yaxshi. C — 3 V va uzoqroq: 12 000 + 5 000 = 17 000 ≤ 20 000.
AnvarC da 4 ta element, chiqindi ko‘proq. Shuning uchun ishlatilgan elementlar uchun topshirish qutisi qo‘yamiz.
C ni tanlaymiz: 3 V, uzoqroq ishlaydi, byudjetga sig‘adi, chiqindi uchun reja bor.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 12: Yakuniy qaror

Topshiriq: Qaysi kalitlar B va D variantlarini rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Muzlash signalizatsiyasi: ikki juft element, 3 V

Savol: signalizatsiya uchun qanday quvvat manbai? Loyiha: ikki juft 1,5 V li element, juftlar ketma-ket, o‘zaro parallel. Ma’lumot: zummerga 3 V kerak; byudjet 20 000 so‘m; 3 000·n + 5 000 ≤ 20 000, n ≤ 5. Natija: 4 element, 17 000 so‘m, tok uzoqroq beriladi. Keyingi qadam: datchik bilan sinov va elementlar qutisi.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Texnik vazifa: 3 V li zummer, quvvat manbaiga 20 000 so‘m. Sinov faqat past kuchlanishda, o‘qituvchi nazoratida.
  2. Ketma-ket ulashda kuchlanishlar qo‘shiladi (1,5 + 1,5 = 3 V). Parallelda kuchlanish 1,5 V qoladi, lekin manba tokni uzoqroq beradi.
  3. 3 000·n + 5 000 ≤ 20 000 dan n ≤ 5; elementlar juft bo‘lgani uchun ko‘pi bilan 4 ta (12 000 so‘m). 6 ta element sig‘maydi.
  4. Loyihada chiqindi oldindan baholanadi: ko‘p element — ko‘p ishlatilgan element, shuning uchun topshirish rejasi kerak.

Yulduzli savollar

  1. Ikki juft (har juftda ikki 1,5 V element ketma-ket) parallel ulansa, kuchlanish qancha?

  2. Egalik huquqi: egalik qilish, foydalanish va ...?

  3. O‘ylab ko‘r: mablag‘ 25 000 so‘m bo‘lsa (quti 5 000, element 3 000), uch juft (6 ta element) sig‘ardimi?

Hikoyadagi darslar