15
Erkin mavzudagi insholar
Darslik: 24–25-betlar
MaqsadErkin mavzudagi insho xususiyatlarini bilish va uning rejasini tuzish.
Yangi so‘zlar
erkin mavzu · free topicommabop uslub · popular styletaassurot · impressionfanlararo · interdisciplinary
Tushuntirish
Erkin mavzudagi insho adabiyot darsligidagi asarlarga bevosita bog‘lanmaydi: unda biror mavzu bo‘yicha bilim, axloqiy va ijtimoiy qarashlar hamda shaxsiy mulohazalar bayon qilinadi. O‘quvchi turli fanlardan, kitob va kuzatishlaridan olgan ma’lumotlarni o‘z taassurotlari bilan uyg‘unlashtiradi. Bunday insho ommabop, ya’ni keng o‘quvchiga tushunarli tilda yoziladi. Mavzu tarix, geografiya, biologiya yoki kundalik hayot bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Erkin insho ham rejaga tayanadi: kirish mavzuni boshlaydi, asosiy qismda bir necha jihat yoritiladi, xulosada muallif fikri yakunlanadi.
Namunalar
Mavzu: «Qishloq hayotining go‘zalligi». Reja: I. Kirish — shahar va qishloq. II. 1) tabiat va havo; 2) mehnatsevar odamlar; 3) an’analar. III. Xulosa — qishloq — tinchlik maskani.
Fanlararo mavzu: «Daryolar va insonlar» — geografiya (daryo oqimi), tarix (qadimgi shaharlar), biologiya (baliqlar) bilimlarini birlashtiradi.
Sinfda faoliyat
«Fan yo‘llari»: bitta erkin mavzuni oling va u qaysi fanlar bilan bog‘liqligini jadvalda ko‘rsating.
Mashq
1
Erkin mavzudagi insho adabiy inshodan nimasi bilan farqlanadi?
U adabiyot dasturidagi asarga bog‘liq emas, turli fan va shaxsiy taassurotlarga tayanadi.
2
Uchta erkin insho mavzusini yozing.
«Mehnat va baxt», «Mening ustozim», «Vatan tuyg‘usi».
3
Erkin insho qanday uslubda yoziladi?
Ommabop, ya’ni hammaga tushunarli uslubda.
4
«Havo tozaligi» mavzusiga uch qismli reja tuzing va qaysi fanlarga tayanishingizni ayting.
I. Kirish. II. 1) havo tarkibi (biologiya, kimyo); 2) ifloslanish sabablari (geografiya); 3) toza havo uchun choralar. III. Xulosa.