Kiritmalar (kirish so‘z)
Gap bo‘laklari bilan hokim-tobelik aloqasiga kirishmaydigan, ammo gap yoki matn mazmuniga daxldor so‘z, birikma yoki gap kiritma deyiladi. Kiritma so‘zlovchining fikriga munosabatini (ishonch: shubhasiz; gumon: ehtimol; tasdiq: albatta; inkor), fikrning kimgadir nisbatlanishini (ta’kidlanishicha, menimcha), fikr qismlarining tartibini (birinchidan, ikkinchidan) va qo‘shimcha izohni bildiradi. Kiritma gapdan yozuvda vergul, tire va ba’zan qavs bilan, nutqda esa kichik to‘xtam bilan ajratiladi: «Ehtimol, ertaga yomg‘ir yog‘ar». Kiritmalar sodda (so‘z, so‘z-gap) va murakkab (birikma, kengaygan birikma, gap) bo‘ladi: «Rostini aytsam, men charchadim». Kiritmani gapdan olib tashlasak, gap tuzilishi buzilmaydi.
| Kiritma ma’nosi | Misol |
|---|---|
| gumon | Balki, u kelmas. |
| ishonch | Darhaqiqat, bu to‘g‘ri yo‘l. |
| tartib | Birinchidan, … ikkinchidan, … |
«Ehtimol, yomg‘ir yog‘adi» deganda siz noaniqlikni bildirasiz. Kirish so‘zlar gapiruvchining ishonchini yoki gumonini ko‘rsatadi.
Yangiliklar yozuvchilari va ob-havo xabarchilari ishonch darajasini kirish so‘z bilan bildiradi.
Bitta fikrni uch xil ishonch bilan ayting: aniq, taxminiy va gumonli.
Kiritma izlash: matnda kiritmalarni topib, ma’nosiga ko‘ra «ishonch», «gumon», «tartib», «nisbatlanish» ustunlariga yozing.