Ajratilgan bo‘lakli gaplarda ohang va tinish belgilari
Yozma nutqda ajratilgan izoh bo‘lak ko‘pincha vergul, tire yoki qavs bilan ajratiladi, og‘zaki nutqda esa pauza va alohida ohang bilan aytiladi. 1) Odatda bunday bo‘lak ikki tomondan vergul bilan ajratiladi: «Maktab yonidagi bog‘da, eng salqin joyda, do‘stlarim kutib turishardi». 2) Ajratilgan bo‘lakning ichida vergul bo‘lsa, uning ikki tomoniga tire qo‘yiladi: «Do‘stlarim — Ali, Vali va Sali — kutubxonaga kelishdi». 3) Ajratilgan bo‘lak uyushib, gap oxirida kelsa, undan oldin tire qo‘yiladi: «Bobomning bir bog‘i bor — keng va serhosil». Ajratilgan bo‘laklar fikrni ta’kidlash yoki ma’noni aniqlashtirish uchun qo‘llanadi. Tinish belgisi qo‘yilmasa, ajratilgan bo‘lak boshqa bo‘lak bilan qorishib, mantiqiy chalkashlik kelib chiqadi.
| Belgi | Misol |
|---|---|
| vergul | Akam, talaba, ta’tilga keldi. |
| tire | Yozgi ta’tilda — iyun, iyul — dam olamiz. |
| qavs | Opam (maktab o‘qituvchisi) keldi. |
Nutqda to‘xtash tinish belgisiga mos keladi. Ajratilgan izoh ovoz bilan sal pastroq aytiladi va yozuvda vergul yoki tire bilan ko‘rsatiladi.
Diktorlar, aktyorlar va korrektorlar ohangni tinish belgisi bilan moslaydi.
Ajratilgan izohli bir gapni ovoz chiqarib o‘qing va ovoz qayerda pasayishini sezing.
Pauza ustida ishlash: sinf ajratilgan bo‘lakli gaplarni ohang bilan o‘qiydi va tinish belgilarini taxtada qo‘yadi.