ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ajratilgan bo‘lakli gaplar; ohang va tinish belgilari

Darslar 70–71 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
71

Ajratilgan bo‘lakli gaplarda ohang va tinish belgilari

Darslik: 120–123-betlar
MaqsadAjratilgan bo‘lakli gaplarda ohang va tinish belgilari (vergul, tire, qavs); ta’kidlash va aniqlashtirish.
Yangi so‘zlar
pauza · pauseqavs · bracketsta’kidlash · emphasisaniqlashtirish · specification
Tushuntirish

Yozma nutqda ajratilgan izoh bo‘lak ko‘pincha vergul, tire yoki qavs bilan ajratiladi, og‘zaki nutqda esa pauza va alohida ohang bilan aytiladi. 1) Odatda bunday bo‘lak ikki tomondan vergul bilan ajratiladi: «Maktab yonidagi bog‘da, eng salqin joyda, do‘stlarim kutib turishardi». 2) Ajratilgan bo‘lakning ichida vergul bo‘lsa, uning ikki tomoniga tire qo‘yiladi: «Do‘stlarim — Ali, Vali va Sali — kutubxonaga kelishdi». 3) Ajratilgan bo‘lak uyushib, gap oxirida kelsa, undan oldin tire qo‘yiladi: «Bobomning bir bog‘i bor — keng va serhosil». Ajratilgan bo‘laklar fikrni ta’kidlash yoki ma’noni aniqlashtirish uchun qo‘llanadi. Tinish belgisi qo‘yilmasa, ajratilgan bo‘lak boshqa bo‘lak bilan qorishib, mantiqiy chalkashlik kelib chiqadi.

BelgiMisol
vergulAkam, talaba, ta’tilga keldi.
tireYozgi ta’tilda — iyun, iyul — dam olamiz.
qavsOpam (maktab o‘qituvchisi) keldi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Nutqda to‘xtash tinish belgisiga mos keladi. Ajratilgan izoh ovoz bilan sal pastroq aytiladi va yozuvda vergul yoki tire bilan ko‘rsatiladi.

Kim ishlatadi

Diktorlar, aktyorlar va korrektorlar ohangni tinish belgisi bilan moslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ajratilgan izohli bir gapni ovoz chiqarib o‘qing va ovoz qayerda pasayishini sezing.

Namunalar
Ikki tomonlama vergul: «Akam, Toshkentda o‘qiydigan talaba, ta’tilga keldi.» Tire: «Yozgi ta’tilda — iyun, iyul va avgustda — dam olamiz.»
Ta’kid: «U yaxshi odam — mehribon, halol» (gap oxirida tire). Aniqlashtirish: «Kitoblarni, ya’ni darsliklarni, olib keldim.»
Sinfda faoliyat

Pauza ustida ishlash: sinf ajratilgan bo‘lakli gaplarni ohang bilan o‘qiydi va tinish belgilarini taxtada qo‘yadi.

Mashq
1
Tinish belgilarini qo‘ying: Bizning sinf o‘quvchilari a’lochilar jamoasi tanlovda g‘olib bo‘ldi.
2
Ajratilgan bo‘lakning ichida vergul bo‘lsa, qaysi belgi qo‘yiladi?
3
Ta’kidlash va aniqlashtirish uchun ajratilgan bo‘laklarga bittadan misol keltiring.
4
Tinish belgisi tushib qolsa nima bo‘lishi mumkin? Misol keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘rgazma kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →