ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

To‘liq va to‘liqsiz gaplar; sayyor so‘zlar

Darslar 62–63 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
63

Matn va lug‘atlar bilan ishlash

Darslik: 103–104-betlar
Maqsad«Sayyor so‘zlar» (o‘zlashmalar) va Sayfi Saroyi hikoyati bilan ishlash.
Yangi so‘zlar
sayyor so‘z · wandering word (loanword)o‘zlashma · loanwordjyuri · juryjungli · jungle
Tushuntirish

Bir tildan boshqa tilga o‘tgan so‘zlar sayyor so‘zlar, ya’ni o‘zlashmalar deyiladi. Til so‘zlarni tarixiy aloqalar, savdo, fan va madaniy almashinuv tufayli oladi. Masalan, «jyuri» — fransuzcha (hakamlar guruhi), «jungli» — hind-ingliz kelib chiqishli (qalin o‘rmonzor), «jelatin» — fransuzcha (yelimshak modda). Bunday so‘zlarning ma’nosi lug‘atdan aniqlanadi va mavzuviy guruhlarga bo‘linadi. Ikkinchi matn — Sayfi Saroyining «Guliston bit-turkiy» kitobidan hikoyat: ikki darvesh josuslikda ayblanib, bir uyga qamaladi; ko‘p yeydigan kuchli darvesh ochlikka chidamay o‘ladi, oz yeydigani esa tirik qoladi. Hakim buni odatning natijasi deb tushuntiradi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tilimizda boshqa tillardan kirgan so‘zlar ko‘p. Qaysi so‘z qayerdan kelganini bilgan kishi uning ma’nosini va yozilishini osonroq eslaydi.

Kim ishlatadi

Tilshunoslar, lug‘at tuzuvchilar va tarjimonlar so‘zlarning kelib chiqishini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Lug‘atdan ikkita boshqa tildan kirgan so‘zni toping va qaysi tildan ekanini yozing.

Namunalar
O‘zlashmalar: jyuri (fr.), jungli (hind-ingl.), jelatin (fr.). Mavzu: «musobaqa», «tabiat», «oziq-ovqat».
Hikoyatning xulosasi: odat tanani o‘rgatadi — oz yeb o‘rgangan ochlikka chidaydi.
Sinfda faoliyat

Mavzuviy guruhlar: o‘quvchilar o‘zlashmalarni «ta’lim», «sport», «texnika», «oziq-ovqat» guruhlariga bo‘ladi.

Mashq
1
«Sayyor so‘z» nima?
2
«Jyuri» so‘zi qaysi tildan olingan va nimani bildiradi?
3
Til nima uchun boshqa tillardan so‘z oladi?
4
Hikoyatda kuchli darvesh nega halok bo‘ldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliStend ramkasi zangga qarshiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →