☰ Mundarija · Ona tili

To‘liq va to‘liqsiz gaplar; sayyor so‘zlar

Darslar 62–63 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
63

Matn va lug‘atlar bilan ishlash

Darslik: 103–104-betlar
Maqsad«Sayyor so‘zlar» (o‘zlashmalar) va Sayfi Saroyi hikoyati bilan ishlash.
Yangi so‘zlar
sayyor so‘z · wandering word (loanword)o‘zlashma · loanwordjyuri · juryjungli · jungle
Tushuntirish

Bir tildan boshqa tilga o‘tgan so‘zlar sayyor so‘zlar, ya’ni o‘zlashmalar deyiladi. Til so‘zlarni tarixiy aloqalar, savdo, fan va madaniy almashinuv tufayli oladi. Masalan, «jyuri» — fransuzcha (hakamlar guruhi), «jungli» — hind-ingliz kelib chiqishli (qalin o‘rmonzor), «jelatin» — fransuzcha (yelimshak modda). Bunday so‘zlarning ma’nosi lug‘atdan aniqlanadi va mavzuviy guruhlarga bo‘linadi. Ikkinchi matn — Sayfi Saroyining «Guliston bit-turkiy» kitobidan hikoyat: ikki darvesh josuslikda ayblanib, bir uyga qamaladi; ko‘p yeydigan kuchli darvesh ochlikka chidamay o‘ladi, oz yeydigani esa tirik qoladi. Hakim buni odatning natijasi deb tushuntiradi.

Namunalar
O‘zlashmalar: jyuri (fr.), jungli (hind-ingl.), jelatin (fr.). Mavzu: «musobaqa», «tabiat», «oziq-ovqat».
Hikoyatning xulosasi: odat tanani o‘rgatadi — oz yeb o‘rgangan ochlikka chidaydi.
Sinfda faoliyat

Mavzuviy guruhlar: o‘quvchilar o‘zlashmalarni «ta’lim», «sport», «texnika», «oziq-ovqat» guruhlariga bo‘ladi.

Mashq
1
«Sayyor so‘z» nima?
2
«Jyuri» so‘zi qaysi tildan olingan va nimani bildiradi?
3
Til nima uchun boshqa tillardan so‘z oladi?
4
Hikoyatda kuchli darvesh nega halok bo‘ldi?