59
Matn va lug‘atlar bilan ishlash
Darslik: 95–97-betlar
MaqsadQodiriyning «O‘tkan kunlar» romanidan «So‘z sehri» parchasi: maktub matni, ko‘chma ma’no va belgi bildiruvchi so‘zlar.
Yangi so‘zlar
maktub · letterhukmnoma · decreeqasd · intentiontaalluq · connection
Tushuntirish
Parcha ikki qismdan iborat: «Hukmnoma» va «Maktub». Birinchisida bir ayol qushbegi huzuriga arz bilan kelib, hayajon bilan buklangan qog‘ozni topshiradi va tezroq o‘qishni so‘raydi. Ikkinchisi — Yusufbek hojining qudasiga yozgan maktubi. Unda hoji o‘g‘li Otabekning ikkinchi nikohi haqida odob bilan, kinoyasiz, hurmat yuzasidan gapiradi va qudaning ko‘nishiga ishonch bildiradi. Maktub rasmiy-ehtirom uslubida yozilgan: «birodari kirom», «muhtaram» kabi iboralar ko‘p. Matnda belgi bildiruvchi so‘zlarni (mehribon, yolg‘iz, aziz) ajratib, ma’nodoshlarini toping va ko‘chma ma’noli so‘zlarni aniqlang.
Namunalar
Hurmat so‘zlari: «birodari kirom» — ulug‘ birodar; «muhtaram» — hurmatli; «taalluq» — aloqa.
Mazmun 3 gapda: Bir ayol qushbegiga buklangan qog‘oz topshirib, uni tezroq o‘qishni so‘radi. Ikkinchi qismda Yusufbek hoji qudasi Mirzakarim qutidorga xat yozadi. Xat hurmat va odob bilan yozilgan.
Sinfda faoliyat
Ifodali o‘qish: juftlar maktubdan 3–4 gapni mos ohang va to‘xtam bilan o‘qiydi, sinf baholaydi.
Mashq
1
Parcha qanday qismlardan iborat?
«Hukmnoma» va «Maktub».
2
«Birodari kirom», «muhtaram» qanday uslubga xos?
Rasmiy-ehtirom, hurmat bildiruvchi uslubga.
3
Matnning boshqa sarlavhasini taklif qiling.
Masalan: «Bir maktub taqdiri», «Hojining xati».
4
«Taalluq», «qasd» so‘zlarini izohli lug‘atdan toping va gapda qo‘llang.
Taalluq — aloqa; qasd — qat’iy niyat. Masalan: Bu masala menga taalluqli. U o‘qishga qasd qildi.