52
Mumtoz matn va lug‘atlar bilan ishlash
Darslik: 81–82-betlar
Maqsad«Kalila va Dimna»dan «Haqiqat va majoz» hikoyati: majoziy ma’no va hol bilan ishlash.
Yangi so‘zlar
majoz · figurative meaningramz · symboljaholat · ignorancemuqarrar · inevitable
Tushuntirish
«Kalila va Dimna» — qadimiy hind hikoyatlar to‘plami bo‘lib, Sharq adabiyotida keng tarqalgan. Hikoyada bir kishi quturgan tuyadan qochib, jar ustiga egilgan shoxga osiladi. Pastda ajdaho kutadi, oyog‘i ostida to‘rt ilon bosh chiqargan, yuqorida oq va qora sichqonlar shoxni kemiradi. Shu holatda u asal ko‘rib, uni tatib ko‘radi va xatarni unutadi. Hikoya majozdir: kecha va kunduz umrni kemiradi, o‘lim ajdahodek kutadi, asal esa dunyo lazzatlarini bildiradi; jaholat odamni xavfdan g‘ofil qiladi. Hikoyadagi holni (tinimsiz, ko‘p o‘tmay, tezda) ma’nodoshlari bilan almashtirib ko‘ring.
Namunalar
Majoziy ma’no: oq va qora sichqon — kecha va kunduz; ajdaho — o‘lim; asal — dunyo lazzati.
Hol almashtirish: «ko‘p o‘tmay» → «tez orada»; «tinimsiz» → «to‘xtovsiz».
Sinfda faoliyat
Ramzlar xaritasi: o‘quvchilar hikoya tasvirlarini chizib, har biriga majoziy ma’noni yozadi.
Mashq
1
Hikoyada ajdaho nimaning ramzi?
O‘limning.
2
Odam nima uchun xavfni unutdi?
Asal shirinligidan ko‘ngli g‘aflatga ketdi.
3
«Jaholat pardasi aql nurini to‘sadi» iborasini sodda tilda tushuntiring.
Bilimsizlik odamning to‘g‘ri o‘ylashiga xalaqit beradi.
4
Hikoyadan qanday xulosa chiqarasiz?
Vaqt o‘tib borishini unutib, vaqtinchalik lazzatga berilmaslik kerak.