ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

So‘z-gap; yig‘iq va yoyiq gap

Darslar 46–47 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
47

Yig‘iq va yoyiq gap

Darslik: 72–73-betlar
MaqsadYig‘iq va yoyiq gaplarni farqlash.
Yangi so‘zlar
yig‘iq gap · unextended sentenceyoyiq gap · extended sentencebosh bo‘lak · main partikkinchi darajali bo‘lak · secondary part
Tushuntirish

Ikkinchi darajali bo‘laklarsiz, faqat ega va kesimdan yoki yolg‘iz kesimdan tuzilgan gap yig‘iq gap deyiladi: «Men o‘quvchiman», «Boramiz». Ega va kesimdan tashqari hol, to‘ldiruvchi yoki aniqlovchi ham qatnashgan gap yoyiq gapdir: «Mening ukam har kuni maktabga piyoda boradi». Ikkala turdagi gapning ham tayanchi — kesim: kesim bo‘lmasa, gap bo‘lmaydi. Yig‘iq gapga ikkinchi darajali bo‘lak qo‘shilsa, u yoyiq gapga aylanadi. Maqollarda yig‘iq gaplar ko‘p uchraydi, badiiy tasvirda esa ko‘proq yoyiq gaplar ishlatiladi.

GapTuri
Quyosh chiqdi.yig‘iq
Keldim.yig‘iq
Qizg‘ish quyosh tog‘ ortidan sekin chiqdi.yoyiq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘stingizga «Yo‘ldaman» deb yozsangiz yetadi. Maktabdagi voqeani tushuntirsangiz, ko‘proq so‘z kerak: qayerda, qachon, qanday. Qaysi shaklni tanlash vaziyatga bog‘liq.

Kim ishlatadi

Muxbirlar, yozuvchilar va e’lon yozuvchilari gapni qisqa yoki batafsil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Ertangi rejangizni avval bir juda qisqa gapda, keyin batafsil gapda ayting.

Namunalar
Yig‘iq: «Quyosh chiqdi.» «Keldim.» Yoyiq: «Qizg‘ish quyosh tog‘ ortidan sekin chiqdi.»
Kengaytirish: «Bola o‘qiydi» → «Mehnatsevar bola kechqurun kitob o‘qiydi.»
Sinfda faoliyat

Kengaytirish zanjiri: bitta yig‘iq gapga har o‘quvchi bittadan ikkinchi darajali bo‘lak qo‘shadi, gap yoyiq bo‘lib boradi.

Mashq
1
«Dars boshlandi» yig‘iqmi yoki yoyiqmi?
2
«Opam ertalab bozorga ketdi» gapini tahlil qiling.
3
Bitta yig‘iq gap tuzing va uni yoyiq qiling.
4
Nima uchun «Katta uy» yig‘iq ham, yoyiq ham emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlamaydigan zina uchun iliq plastinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →