Yig‘iq va yoyiq gap
Ikkinchi darajali bo‘laklarsiz, faqat ega va kesimdan yoki yolg‘iz kesimdan tuzilgan gap yig‘iq gap deyiladi: «Men o‘quvchiman», «Boramiz». Ega va kesimdan tashqari hol, to‘ldiruvchi yoki aniqlovchi ham qatnashgan gap yoyiq gapdir: «Mening ukam har kuni maktabga piyoda boradi». Ikkala turdagi gapning ham tayanchi — kesim: kesim bo‘lmasa, gap bo‘lmaydi. Yig‘iq gapga ikkinchi darajali bo‘lak qo‘shilsa, u yoyiq gapga aylanadi. Maqollarda yig‘iq gaplar ko‘p uchraydi, badiiy tasvirda esa ko‘proq yoyiq gaplar ishlatiladi.
| Gap | Turi |
|---|---|
| Quyosh chiqdi. | yig‘iq |
| Keldim. | yig‘iq |
| Qizg‘ish quyosh tog‘ ortidan sekin chiqdi. | yoyiq |
Do‘stingizga «Yo‘ldaman» deb yozsangiz yetadi. Maktabdagi voqeani tushuntirsangiz, ko‘proq so‘z kerak: qayerda, qachon, qanday. Qaysi shaklni tanlash vaziyatga bog‘liq.
Muxbirlar, yozuvchilar va e’lon yozuvchilari gapni qisqa yoki batafsil qiladi.
Ertangi rejangizni avval bir juda qisqa gapda, keyin batafsil gapda ayting.
Kengaytirish zanjiri: bitta yig‘iq gapga har o‘quvchi bittadan ikkinchi darajali bo‘lak qo‘shadi, gap yoyiq bo‘lib boradi.