☰ Mundarija · Ona tili

So‘z-gap; yig‘iq va yoyiq gap

Darslar 46–47 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
47

Yig‘iq va yoyiq gap

Darslik: 72–73-betlar
MaqsadYig‘iq va yoyiq gaplarni farqlash.
Yangi so‘zlar
yig‘iq gap · unextended sentenceyoyiq gap · extended sentencebosh bo‘lak · main partikkinchi darajali bo‘lak · secondary part
Tushuntirish

Ikkinchi darajali bo‘laklarsiz, faqat ega va kesimdan yoki yolg‘iz kesimdan tuzilgan gap yig‘iq gap deyiladi: «Men o‘quvchiman», «Boramiz». Ega va kesimdan tashqari hol, to‘ldiruvchi yoki aniqlovchi ham qatnashgan gap yoyiq gapdir: «Mening ukam har kuni maktabga piyoda boradi». Ikkala turdagi gapning ham tayanchi — kesim: kesim bo‘lmasa, gap bo‘lmaydi. Yig‘iq gapga ikkinchi darajali bo‘lak qo‘shilsa, u yoyiq gapga aylanadi. Maqollarda yig‘iq gaplar ko‘p uchraydi, badiiy tasvirda esa ko‘proq yoyiq gaplar ishlatiladi.

Namunalar
Yig‘iq: «Quyosh chiqdi.» «Keldim.» Yoyiq: «Qizg‘ish quyosh tog‘ ortidan sekin chiqdi.»
Kengaytirish: «Bola o‘qiydi» → «Mehnatsevar bola kechqurun kitob o‘qiydi.»
Sinfda faoliyat

Kengaytirish zanjiri: bitta yig‘iq gapga har o‘quvchi bittadan ikkinchi darajali bo‘lak qo‘shadi, gap yoyiq bo‘lib boradi.

Mashq
1
«Dars boshlandi» yig‘iqmi yoki yoyiqmi?
2
«Opam ertalab bozorga ketdi» gapini tahlil qiling.
3
Bitta yig‘iq gap tuzing va uni yoyiq qiling.
4
Nima uchun «Katta uy» yig‘iq ham, yoyiq ham emas?