45
Atov gap
Darslik: 67–68-betlar
MaqsadAtov gapning mazmuni, tuzilishi va qo‘llanilishini bilish.
Yangi so‘zlar
atov gap · naming (nominative) sentencemanzara · scenepayt · timekengaygan atov · extended naming sentence
Tushuntirish
Atov gap voqea bo‘layotgan joy, vaqt, narsa yoki manzarani nomlash orqali uni o‘quvchi ko‘z oldida gavdalantiradi. U bosh kelishikdagi ot bilan ifodalanadi va faqat nomlaydi: «Tong.», «Kech. Shamol.», «Qor!». Bunday gaplar badiiy asarlarda muhitni bir-ikki so‘z bilan chizish, xotirani jonlantirish uchun qo‘llanadi. Atov gap bitta so‘zdan iborat bo‘lishi yoki aniqlovchi bilan kengayishi mumkin: «Sokin qish kechasi.» Darslikda u egasiz gaplarning shaxsi noma’lum turiga kiritilgan. Oddiy ega-kesimli gapdan farqi: unda harakat yoki belgi haqida xabar berilmaydi, faqat narsa-hodisa nomlanadi.
Namunalar
Atov gaplar: «Bahor. Bog‘da gullar ochilgan.» — «Bahor» atov gap.
Kengaygan atov gap: «Yoz oqshomi.» «Tog‘ yonbag‘ridagi kichik qishloq.»
Sinfda faoliyat
Sahna ochish: o‘quvchilar 3 ta atov gap bilan hikoya boshlanishini yozadi (joy, payt, manzara).
Mashq
1
«Kech. Uzoqdan qo‘ng‘iroq ovozi eshitildi.» da atov gapni toping.
«Kech.» — atov gap.
2
Atov gap oddiy xabar gapdan nimasi bilan farq qiladi?
U harakat yoki belgi haqida xabar bermaydi, faqat joy, vaqt yoki manzarani nomlaydi.
3
«Qor» so‘zini kengaytirib, atov gap hosil qiling.
Masalan: Yumshoq oq qor. Tong chog‘idagi qalin qor.
4
«Quyosh nur sochdi» va «Quyosh.» orasidagi farqni tushuntiring.
Birinchisi — ega-kesimli xabar; ikkinchisi — atov gap, faqat nomlaydi.