43
Ega
Darslik: 63–64-betlar
MaqsadEgaga ta’rif berish, uning so‘roqlari, shakli va qaysi so‘z turkumlari bilan ifodalanishini bilish.
Yangi so‘zlar
ega · subjectbosh kelishik · nominative casesifatdosh · participletaqlid so‘z · imitative word
Tushuntirish
Ega — kesimda aytilgan ish-harakatni kim yoki nima bajarayotganini yoxud belgi kimga yoki nimaga tegishli ekanini ko‘rsatuvchi bosh bo‘lak. U asosan kim? nima? qayer? so‘roqlariga javob beradi va har doim bosh kelishikda bo‘ladi. Ega ot («Chiroq o‘chdi»), olmosh («Sen kel»), son («Uchalasi ketdi»), sifatdosh («O‘qigan o‘zar»), otlashgan sifat («Yaxshilar ko‘paysin»), harakat nomi («Ishlash — sharaf») va taqlid so‘z («Taq-taq eshitildi») bilan ifodalanishi mumkin. Egani topish uchun avval kesim aniqlanadi, so‘ng kesimga «kim?» yoki «nima?» so‘rog‘i beriladi.
Namunalar
«Taq-taq eshitildi» gapida ega — taqlid so‘z bilan ifodalangan.
«Kimlar keldi? — Ikkalamiz keldik.» Ega — «ikkalamiz» (son).
Sinfda faoliyat
Ega qidiruvi: gaplar kartochkada; juftlar ega va uni ifodalagan so‘z turkumini yozadi.
Mashq
1
«Ko‘p o‘qigan ko‘p biladi» da egani toping va ifodalanishini ayting.
Ko‘p o‘qigan — sifatdosh bilan ifodalangan ega.
2
Ega qaysi kelishikda bo‘ladi? Misol keltiring.
Bosh kelishikda: Bola yugurdi.
3
Ega bo‘lib keladigan 4 ta so‘z turkumini gaplarda ko‘rsating.
Ot: Qush uchdi. Olmosh: U keldi. Son: Beshovi ketdi. Sifat: Kattalar kirdi.
4
«Uni ko‘rdim» gapida «uni» nega ega emas?
U bosh kelishikda emas (tushum kelishigi) va ish-harakatni bajaruvchi emas.