Darslar 42–43 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
43
Ega
Darslik: 63–64-betlar
MaqsadEgaga ta’rif berish, uning so‘roqlari, shakli va qaysi so‘z turkumlari bilan ifodalanishini bilish.
Yangi so‘zlar
ega · subjectbosh kelishik · nominative casesifatdosh · participletaqlid so‘z · imitative word
Tushuntirish
Ega — kesimda aytilgan ish-harakatni kim yoki nima bajarayotganini yoxud belgi kimga yoki nimaga tegishli ekanini ko‘rsatuvchi bosh bo‘lak. U asosan kim? nima? qayer? so‘roqlariga javob beradi va har doim bosh kelishikda bo‘ladi. Ega ot («Chiroq o‘chdi»), olmosh («Sen kel»), son («Uchalasi ketdi»), sifatdosh («O‘qigan o‘zar»), otlashgan sifat («Yaxshilar ko‘paysin»), harakat nomi («Ishlash — sharaf») va taqlid so‘z («Taq-taq eshitildi») bilan ifodalanishi mumkin. Egani topish uchun avval kesim aniqlanadi, so‘ng kesimga «kim?» yoki «nima?» so‘rog‘i beriladi.
Dilnoza wrote a letter to her friend.
ega: Dilnoza
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Xabar yozganda «kim?» yoki «nima?» deb so‘rab egani topasiz. Kim yoki nima haqida gapirilayotgani aniq bo‘lmasa, xabar tushunarsiz bo‘ladi.
Kim ishlatadi
Muharrirlar, tarjimonlar va yozuvchilar gapning egasini aniq ko‘rsatadi.
Bugun sinab ko‘ring
Bugungi bir yangilikni bir gapda ayting va gapingizning egasi qaysi so‘z turkumi bilan ifodalanganini ayting.
Namunalar
«Taq-taq eshitildi» gapida ega — taqlid so‘z bilan ifodalangan.
«Kimlar keldi? — Ikkalamiz keldik.» Ega — «ikkalamiz» (son).
Sinfda faoliyat
Ega qidiruvi: gaplar kartochkada; juftlar ega va uni ifodalagan so‘z turkumini yozadi.
Mashq
1
«Ko‘p o‘qigan ko‘p biladi» da egani toping va ifodalanishini ayting.
Ko‘p o‘qiganko‘pbiladi.
Ko‘p o‘qigan — sifatdosh bilan ifodalangan ega.
2
Ega qaysi kelishikda bo‘ladi? Misol keltiring.
Bosh kelishikda: Bola yugurdi.
3
Ega bo‘lib keladigan 4 ta so‘z turkumini gaplarda ko‘rsating.
Ot: Qush uchdi. Olmosh: U keldi. Son: Beshovi ketdi. Sifat: Kattalar kirdi.
4
«Uni ko‘rdim» gapida «uni» nega ega emas?
U bosh kelishikda emas (tushum kelishigi) va ish-harakatni bajaruvchi emas.