🎯 Missiya: Maktabga piyoda boruvchilar uchun sumka chirog‘ini qaysi lampa bilan va qanday narxda taklif qilamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariQishda ertalab hali qorong‘i. Missiya: maktabga piyoda boruvchilar uchun sumkaga qistiriladigan kichik chiroq. Avval lampalarning haqiqiy quvvatini o‘lchaymiz.
A
AnvarFizika laboratoriyasi: 6 V li lampa, manba, ampermetr (ketma-ket), voltmetr (parallel), kalit. O‘qituvchi sxemani tekshirgandan keyingina kalitni yopamiz.
M
MalikaLampa A, yozuvi 1,5 W: ampermetr 0,24 A, voltmetr 6,0 V. P = I · U = 0,24 · 6 = 1,44 W.
J
Jasur1 daqiqa (60 s) yoqdik: A = I · U · t = 0,24 · 6 · 60 = 86,4 J. Lampa qiziydi: ishlayotganda va keyin bir necha daqiqa unga tegmaymiz.
Z
ZarinaLampa B (yozuvi 3 W): 0,52 A va 6 V — 3,12 ≈ 3,1 W. Lampa C (yozuvi 1,2 W): 0,15 A va 6 V — 0,9 W.
A
AnvarBatareya to‘plami yorlig‘ida energiya 3 W·soat. Ishlash vaqti = energiya : quvvat. A: 3 : 1,44 ≈ 2,08 soat. B: 3 : 3,1 ≈ 0,97 soat.
M
MalikaQorong‘i yo‘lda kuniga 20 daqiqa, 5 kunda 100 daqiqa ≈ 1,67 soat. A yetadi, B yetmaydi.
Fizika
🔒Qulf 1: Lampa quvvatini o‘lchash
Topshiriq: Lampa A 1,44 W, to‘plam energiyasi 3 W·soat. U taxminan necha soat ishlaydi?
🔑 Kalit: Lampa A 1,44 W: to‘plam ≈ 2,08 soat ishlaydi; lampa B 3,1 W: ≈ 0,97 soat. Haftaga ≈ 1,67 soat kerak.
Z
ZarinaOna tilidan: kim? nima? so‘rog‘iga javob beradi va doim bosh kelishikda bo‘ladi. «Chiroq o‘chdi» — ega ot bilan, «Sen kel» — olmosh bilan, «Uchalasi ketdi» — son bilan.
A
AnvarEga sifatdosh (O‘qigan o‘zar), ot-sifat, harakat nomi (Ishlash — sharaf) yoki taqlid so‘z (Taq-taq eshitildi) bilan ham ifodalanadi. Topish uchun avval kesimni topib, undan «kim? nima?» so‘raymiz.
M
MalikaEgasiz gap uch xil: aniq shaxsli («Ertaga kelaman»), umumlashgan shaxsli (maqol-hikmatlarda) va noaniq shaxsli («Yig‘ilishda yangi qoidalar muhokama qilindi»).
J
JasurRuscha takror: bir bosh bo‘lakli gaplar to‘rt xil. Aniq shaxsli: «Читайте внимательно!». Noaniq shaxsli: «В дверь позвонили».
Z
ZarinaShaxssiz: «Вечереет», «Мне скучно», «Нужно спешить». Atov gap — nomi bor deb ko‘rsatadi: «Тишина. Первое утро зимы.»
A
AnvarTurini aniqlash: kesim bormi, qaysi shaklda, ega bo‘lishi mumkinmi — shuni so‘raymiz.
Ona tiliRus tili
🔒Qulf 2: Ega va bir bosh bo‘lakli gaplar
Topshiriq: «Вечереет» qanday gap?
Seshanba
M
MalikaLampa yozuvi ishonchli bo‘lishi uchun o‘lchov va yozuv farqi 0,1 W dan oshmasin: |P − yozuv| ≤ 0,1.
A
AnvarSonning moduli |a| — sondan 0 gacha masofa, hech qachon manfiy emas. |x| ≤ a tengsizlik −a ≤ x ≤ a ga teng kuchli.
ZarinaTenglama: |x| = 3 ning ikki ildizi bor — 3 va −3; |x| = −3 yechimsiz. |f(x)| = a bo‘lsa, f(x) = a yoki f(x) = −a.
A
AnvarTeskarisi: |x| > a — x < −a yoki x > a. Demak |P − 1,5| > 0,1 bo‘lsa P < 1,4 yoki P > 1,6: yozuv ishonchsiz.
Algebra
🔒Qulf 3: Modul va yozuvning ishonchliligi
Topshiriq: |P − 1,5| ≤ 0,1 tengsizlik qaysi oraliqqa teng kuchli?
🔑 Kalit: |P − yozuv| ≤ 0,1 sharti bo‘yicha A (0,06) va B (0,1) mos, C (0,3) mos emas — uning yozuvi ishonchsiz.
J
JasurIqtisod: istak o‘zi talab emas, to‘lay olish qobiliyati bilan birga bo‘ladi. Talab — narx bilan sotib olinadigan miqdor orasidagi bog‘liqlik.
Z
ZarinaTalab qonuni: boshqa sharoit teng bo‘lsa, narx past bo‘lsa miqdor ko‘p, baland bo‘lsa kam. Sabablari: daromad effekti va almashtirish effekti.
A
AnvarSinflararo so‘rov (misol sonlar): narx 6 000 so‘mda 40 kishi, 8 000 da 30, 10 000 da 20, 12 000 da 10 kishi sotib olmoqchi. Narx oshgan sari miqdor kamaygan.
AnvarAlt+← oldingi papkaga, Alt+→ keyingisiga, Alt+↑ bir daraja yuqoriga qaytaradi.
Iqtisodiy bilim asoslariInformatika
🔒Qulf 4: Talab va narx
Topshiriq: 10 000 so‘mdan 20 kishi sotib oladi, tannarx 5 000. Foyda qancha?
🔑 Kalit: Talab qonuni: narx oshsa so‘rov kamayadi. Tannarx 5 000 da foyda eng ko‘p narx 10 000 da: 5 000 · 20 = 100 000 so‘m.
Chorshanba
Z
ZarinaStend uchun «gulsavat» pannosini yasaymiz. Texnologik xarita: nuqtali andoza, andoza o‘lchamida kesilgan , andoza qisqich bilan mahkamlanadi.
A
AnvarNuqtalar ignada teshiladi; andoza olinsa, savat shakli porolonda qoladi. Ip orqadan o‘tkazilib uchi yopishtiriladi.
M
MalikaYuqori va pastki nuqtalar bo‘ylab ip navbatma-navbat o‘tib, savat asosini hosil qiladi. Oxirida qog‘ozdan gullar yasab yopishtiramiz. Igna o‘tkir: kattalar nazoratida, hech kimga qaratmaymiz.
J
JasurGeometriya: sumka chirog‘idagi qaytargich (reflektor) oltiburchak. yuzini topish uchun uni uchburchaklarga bo‘lamiz.
Z
ZarinaQavariq n burchakli ko‘pburchakni bir uchidan chiqqan diagonallar n − 2 ta uchburchakka bo‘ladi. Oltiburchak — 6 − 2 = 4 ta uchburchak.
A
AnvarHar uchburchak yuzi 6 sm² bo‘lsa, yuz xossasiga ko‘ra oltiburchak yuzi 4 · 6 = 24 sm². Yana bir usul: shaklni katta to‘g‘ri to‘rtburchakka to‘ldirib, ortiqcha bo‘laklarni ayiramiz.
TexnologiyaGeometriya
🔒Qulf 5: Ip grafikasi pannosi
Topshiriq: Bir uchidan chiqqan diagonallar qavariq oltiburchakni nechta uchburchakka bo‘ladi?
A
AnvarFor the stall we want music. Uzbek national music has a rich history. Maqom is a large genre of oral professional music; the Shashmaqom has six maqoms: Buzruk, Rost, Navo, Dugoh, Segoh, Iroq.
Z
ZarinaNational instruments: doira (percussion), dutor, tanbur, rubob (string), nay (wind), karnay and surnay. The doira is played with the fingers and palms.
J
JasurPassive: “Maqoms are performed by singers and instrumentalists.” Famous musicians: Yunus Rajabiy (1897–1976), Tokhtasin Jalilov (1896–1966), Muhiddin Kari-Yakubov (1896–1957).
M
MalikaClassical music is written by trained composers and noted down. Famous composers: Bach (1685–1750), Mozart (1756–1791), Beethoven (1770–1827), Tchaikovsky (1840–1893).
A
AnvarScale of opinion: hate – don’t like – don’t mind – like – really like – love. “I don’t mind classical music. I really like Mozart.”
Ingliz tili
🔒Qulf 6: National and classical music
Topshiriq: Which sentence is correct?
Payshanba
Z
ZarinaBiologiya: vitaminlar juda oz miqdorda kerak, lekin hayot uchun zarur; ular qurilish materiali ham, energiya manbai ham emas, fermentlarga yordam beradi.
A
AnvarA vitamini (baliq, jigar, tuxum sarig‘i, sabzi va qovoqdagi karotin) ko‘rish va o‘sishga yordam beradi; yetishmasa, qorong‘ida ko‘rish yomonlashadi. Ertalabki yo‘l uchun muhim!
M
MalikaC vitamini (na’matak, sitrus, qora smorodina, ko‘katlar) to‘qimalar va immunitet uchun. B guruhi nerv va qon hosil bo‘lishi uchun. D vitamini teridan quyosh nurida hosil bo‘ladi.
J
JasurKimyo: xlorid kislota — vodorod xloridning suvdagi eritmasi. Konsentrlangani (taxminan 37%) o‘tkir hidli, havoda tutaydi. Uni faqat o‘qituvchi ishlatadi.
Z
ZarinaKislota xossalari: lakmusni qizartiradi; vodorodgacha turuvchi metall bilan tuz va vodorod beradi: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂. Karbonatdan CO₂ ajratadi: CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂.
A
AnvarXlorid ioniga sifat reaksiyasi: kumush nitrat oq pishloqsimon cho‘kma AgCl beradi. Bular daftarda yoziladigan tenglamalar: uyda hech narsani aralashtirmaymiz.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo
🔒Qulf 7: Vitaminlar va xlorid kislota
Topshiriq: Qaysi vitamin yetishmasa, qorong‘ida ko‘rish yomonlashadi?
A
AnvarGeografiya: transport mamlakat ichida va dunyoda mehnat taqsimotini chuqurlashtiradi. Temir yo‘l iqlim va fasldan qat’i nazar ishlaydi, tez va nisbatan arzon.
Z
ZarinaNeft va gaz quvurlar orqali, elektr energiyasi liniyalar orqali «tashiladi». Bir necha transport turi birga ni tashkil qiladi.
M
MalikaMustaqillik yillarida temir yo‘l uzunligi 7 ming km dan oshdi. Angren–Pop liniyasi Toshkentni Farg‘ona vodiysi bilan Qamchiq dovoni ostidagi uzun tunnel orqali bog‘ladi.
ZarinaDavlat-huquq: — odatda yozilmagan xulq qoidalari, yaxshi-yomon haqidagi tushunchaga tayanadi. — davlat belgilagan yoki tan olgan, majburlov kuchiga ega qoidalar tizimi.
A
AnvarYo‘l harakati qoidasini buzish — huquq buzilishi, davlat javobgarlikka tortadi. Keksaga yo‘l berish esa axloq: buni asosan jamoatchilik fikri baholaydi.
GeografiyaDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 8: Yo‘l, transport va qoidalar
Topshiriq: Axloq qoidalari buzilsa, buni asosan kim baholaydi?
Z
ZarinaAdabiyot: Maqsud Shayxzoda 1908-yilda Ozarbayjonning Oqtosh (Agdash) shahrida tug‘ilgan. Bokuda o‘qigan, 1938-yildan Toshkent pedagogika institutida o‘zbek mumtoz adabiyoti dotsenti bo‘lgan.
A
AnvarU 1929-yildan nashr qila boshlagan. 1930-yillarda «Loyiq soqchi», «Jumhuriyat», «Yangi devon» to‘plamlari chiqqan.
M
MalikaAtamalar: — katta she’riy hikoya; — Navoiy ijodini o‘rganuvchi fan; — bir tildan ikkinchisiga o‘giruvchi.
J
Jasur«Mirzo Ulug‘bek» — Shayxzodaning besh pardali tarixiy fojiasi (1961). Darslikdagi sahnalarni o‘zimiz o‘qiymiz, mazmunini aytib bermaymiz.
Adabiyot
🔒Qulf 9: Maqsud Shayxzoda
Topshiriq: «Mirzo Ulug‘bek» necha pardali tarixiy fojia?
Juma
S
Sinf rahbariBugungi tarix: Eron XVI–XVIII asrlarda va Xiva xonligining tashkil topishi.
A
AnvarXV asr oxirida Eron mustaqil hududlarga bo‘lingan. Ismoil 1501–1502 yillarda Tabrizni egallab, o‘zini shahanshoh deb e’lon qildi — Safaviylar davlati.
J
JasurShoh Abbos I (1587–1629) davrida davlat eng qudratli bo‘ldi: poytaxt Isfahonga ko‘chdi, muntazam qo‘shin tuzildi, soliq tizimi tartibga solindi, karvonsaroy va sug‘orish inshootlari qurildi.
Z
Zarina1587 dan 1629 gacha 1629 − 1587 = 42 yil.
M
MalikaXorazm XVI asr boshida Husayn Boyqaro davlatiga qarar edi; 1505-yilda Shayboniyxon, 1510-yilda Shoh Ismoil egalladi.
A
AnvarMahalliy zodagonlar xalqni kurashga chaqirdi. Taxtga qonuniy tus berish uchun Shayban nasabidan Elbarsxonni taklif qilishdi, u 1512-yilda taxtga o‘tirdi; poytaxt Vazirdan Urganchga ko‘chdi.
J
Jasur1512-yildan Xorazm mustaqil bo‘ldi, keyin Xiva xonligi deb ataldi; sulola Arabshoh ibn Pulod nomidan Arabshohiylar deyiladi.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 10: Eron va Xiva xonligi
Topshiriq: Shoh Abbos I 1587–1629 yillarda hukmronlik qildi. Necha yil?
S
Sinf rahbariQaror kerak: sumka chirog‘i uchun qaysi lampa va qanday narx?
A
AnvarA: 1,44 W, 10 000 so‘m narxda. B: 3,1 W, yorqinroq. C: arzonroq lampa, yozuvi 1,2 W. D: A lampa, lekin 12 000 so‘m.
J
JasurB: to‘plam 0,97 soat ishlaydi, haftaga 1,67 soat kerak — rad.
ZarinaD: 12 000 so‘mda faqat 10 kishi: foyda 7 000 · 10 = 70 000. A 10 000 da: 5 000 · 20 = 100 000.
A
AnvarA: 2,08 soat ≥ 1,67 soat, yozuv ishonchli, foyda eng katta.
Siz
A lampa, 10 000 so‘m. Qaror qabul qilindi.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 11: Yakuniy qaror
Topshiriq: Qaysi kalitlar B va C variantlarini rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Sumka chirog‘i: A lampa va 10 000 so‘m
Savol: qaysi lampa va qanday narx? Ma’lumot: A lampa 6 V, 0,24 A, P = 1,44 W (yozuv 1,5 W, farq 0,06); to‘plam 3 W·soat — 2,08 soat, haftaga kerak 1,67 soat. So‘rov: 10 000 so‘mda 20 kishi, foyda 100 000 so‘m. Natija: A lampa, 10 000 so‘m. Keyingi qadam: yo‘lda sinab ko‘rish.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Lampa A 1,44 W: to‘plam ≈ 2,08 soat ishlaydi; lampa B 3,1 W: ≈ 0,97 soat. Haftaga ≈ 1,67 soat kerak.
|P − yozuv| ≤ 0,1 sharti bo‘yicha A (0,06) va B (0,1) mos, C (0,3) mos emas — uning yozuvi ishonchsiz.
Talab qonuni: narx oshsa so‘rov kamayadi. Tannarx 5 000 da foyda eng ko‘p narx 10 000 da: 5 000 · 20 = 100 000 so‘m.
Yulduzli savollar
6 V li lampa 0,5 A tok oladi. Uning quvvati qancha?
|x| = 5 tenglamaning ildizlari qaysilar?
O‘ylab ko‘r: tannarx 7 000 so‘m bo‘lsa, so‘rov jadvalidagi qaysi narx eng ko‘p foyda beradi?