ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 19-hafta

Qorong‘i ertalab uchun sumka chirog‘i

🎯 Missiya: Maktabga piyoda boruvchilar uchun sumka chirog‘ini qaysi lampa bilan va qanday narxda taklif qilamiz?

Dushanba

Sinf rahbariQishda ertalab hali qorong‘i. Missiya: maktabga piyoda boruvchilar uchun sumkaga qistiriladigan kichik chiroq. Avval lampalarning haqiqiy quvvatini o‘lchaymiz.
AnvarFizika laboratoriyasi: 6 V li lampa, manba, ampermetr (ketma-ket), voltmetr (parallel), kalit. O‘qituvchi sxemani tekshirgandan keyingina kalitni yopamiz.
MalikaLampa A, yozuvi 1,5 W: ampermetr 0,24 A, voltmetr 6,0 V. P = I · U = 0,24 · 6 = 1,44 W.
Jasur1 daqiqa (60 s) yoqdik: A = I · U · t = 0,24 · 6 · 60 = 86,4 J. Lampa qiziydi: ishlayotganda va keyin bir necha daqiqa unga tegmaymiz.
ZarinaLampa B (yozuvi 3 W): 0,52 A va 6 V — 3,12 ≈ 3,1 W. Lampa C (yozuvi 1,2 W): 0,15 A va 6 V — 0,9 W.
AnvarBatareya to‘plami yorlig‘ida energiya 3 W·soat. Ishlash vaqti = energiya : quvvat. A: 3 : 1,44 ≈ 2,08 soat. B: 3 : 3,1 ≈ 0,97 soat.
MalikaQorong‘i yo‘lda kuniga 20 daqiqa, 5 kunda 100 daqiqa ≈ 1,67 soat. A yetadi, B yetmaydi.
Fizika

Qulf 1: Lampa quvvatini o‘lchash

Topshiriq: Lampa A 1,44 W, to‘plam energiyasi 3 W·soat. U taxminan necha soat ishlaydi?

🔑 Kalit: Lampa A 1,44 W: to‘plam ≈ 2,08 soat ishlaydi; lampa B 3,1 W: ≈ 0,97 soat. Haftaga ≈ 1,67 soat kerak.

ZarinaOna tilidan: kim? nima? so‘rog‘iga javob beradi va doim bosh kelishikda bo‘ladi. «Chiroq o‘chdi» — ega ot bilan, «Sen kel» — olmosh bilan, «Uchalasi ketdi» — son bilan.
AnvarEga sifatdosh (O‘qigan o‘zar), ot-sifat, harakat nomi (Ishlash — sharaf) yoki taqlid so‘z (Taq-taq eshitildi) bilan ham ifodalanadi. Topish uchun avval kesimni topib, undan «kim? nima?» so‘raymiz.
MalikaEgasiz gap uch xil: aniq shaxsli («Ertaga kelaman»), umumlashgan shaxsli (maqol-hikmatlarda) va noaniq shaxsli («Yig‘ilishda yangi qoidalar muhokama qilindi»).
JasurRuscha takror: bir bosh bo‘lakli gaplar to‘rt xil. Aniq shaxsli: «Читайте внимательно!». Noaniq shaxsli: «В дверь позвонили».
ZarinaShaxssiz: «Вечереет», «Мне скучно», «Нужно спешить». Atov gap — nomi bor deb ko‘rsatadi: «Тишина. Первое утро зимы.»
AnvarTurini aniqlash: kesim bormi, qaysi shaklda, ega bo‘lishi mumkinmi — shuni so‘raymiz.
Ona tiliRus tili

Qulf 2: Ega va bir bosh bo‘lakli gaplar

Topshiriq: «Вечереет» qanday gap?

Seshanba

MalikaLampa yozuvi ishonchli bo‘lishi uchun o‘lchov va yozuv farqi 0,1 W dan oshmasin: |P − yozuv| ≤ 0,1.
AnvarSonning moduli |a| — sondan 0 gacha masofa, hech qachon manfiy emas. |x| ≤ a tengsizlik −a ≤ x ≤ a ga teng kuchli.
JasurA: |1,44 − 1,5| = |−0,06| = 0,06 ≤ 0,1 ✓. B: |3,1 − 3| = 0,1 ≤ 0,1 ✓. C: |0,9 − 1,2| = |−0,3| = 0,3 > 0,1 ✗.
ZarinaTenglama: |x| = 3 ning ikki ildizi bor — 3 va −3; |x| = −3 yechimsiz. |f(x)| = a bo‘lsa, f(x) = a yoki f(x) = −a.
AnvarTeskarisi: |x| > a — x < −a yoki x > a. Demak |P − 1,5| > 0,1 bo‘lsa P < 1,4 yoki P > 1,6: yozuv ishonchsiz.
Algebra

Qulf 3: Modul va yozuvning ishonchliligi

Topshiriq: |P − 1,5| ≤ 0,1 tengsizlik qaysi oraliqqa teng kuchli?

🔑 Kalit: |P − yozuv| ≤ 0,1 sharti bo‘yicha A (0,06) va B (0,1) mos, C (0,3) mos emas — uning yozuvi ishonchsiz.

JasurIqtisod: istak o‘zi talab emas, to‘lay olish qobiliyati bilan birga bo‘ladi. Talab — narx bilan sotib olinadigan miqdor orasidagi bog‘liqlik.
ZarinaTalab qonuni: boshqa sharoit teng bo‘lsa, narx past bo‘lsa miqdor ko‘p, baland bo‘lsa kam. Sabablari: daromad effekti va almashtirish effekti.
AnvarSinflararo so‘rov (misol sonlar): narx 6 000 so‘mda 40 kishi, 8 000 da 30, 10 000 da 20, 12 000 da 10 kishi sotib olmoqchi. Narx oshgan sari miqdor kamaygan.
MalikaTannarx 5 000 so‘m. Foyda = (narx − tannarx) · miqdor: 6 000: 1 000 · 40 = 40 000; 8 000: 3 000 · 30 = 90 000; 10 000: 5 000 · 20 = 100 000; 12 000: 7 000 · 10 = 70 000.
JasurSo‘rov jadvalini (File Explorer)da saqladik. Win+E bilan ochiladi, chapda papkalar daraxti, o‘ngda ichidagilari.
AnvarAlt+← oldingi papkaga, Alt+→ keyingisiga, Alt+↑ bir daraja yuqoriga qaytaradi.
Iqtisodiy bilim asoslariInformatika

Qulf 4: Talab va narx

Topshiriq: 10 000 so‘mdan 20 kishi sotib oladi, tannarx 5 000. Foyda qancha?

🔑 Kalit: Talab qonuni: narx oshsa so‘rov kamayadi. Tannarx 5 000 da foyda eng ko‘p narx 10 000 da: 5 000 · 20 = 100 000 so‘m.

Chorshanba

ZarinaStend uchun «gulsavat» pannosini yasaymiz. Texnologik xarita: nuqtali andoza, andoza o‘lchamida kesilgan , andoza qisqich bilan mahkamlanadi.
AnvarNuqtalar ignada teshiladi; andoza olinsa, savat shakli porolonda qoladi. Ip orqadan o‘tkazilib uchi yopishtiriladi.
MalikaYuqori va pastki nuqtalar bo‘ylab ip navbatma-navbat o‘tib, savat asosini hosil qiladi. Oxirida qog‘ozdan gullar yasab yopishtiramiz. Igna o‘tkir: kattalar nazoratida, hech kimga qaratmaymiz.
JasurGeometriya: sumka chirog‘idagi qaytargich (reflektor) oltiburchak. yuzini topish uchun uni uchburchaklarga bo‘lamiz.
ZarinaQavariq n burchakli ko‘pburchakni bir uchidan chiqqan diagonallar n − 2 ta uchburchakka bo‘ladi. Oltiburchak — 6 − 2 = 4 ta uchburchak.
AnvarHar uchburchak yuzi 6 sm² bo‘lsa, yuz xossasiga ko‘ra oltiburchak yuzi 4 · 6 = 24 sm². Yana bir usul: shaklni katta to‘g‘ri to‘rtburchakka to‘ldirib, ortiqcha bo‘laklarni ayiramiz.
TexnologiyaGeometriya

Qulf 5: Ip grafikasi pannosi

Topshiriq: Bir uchidan chiqqan diagonallar qavariq oltiburchakni nechta uchburchakka bo‘ladi?

AnvarFor the stall we want music. Uzbek national music has a rich history. Maqom is a large genre of oral professional music; the Shashmaqom has six maqoms: Buzruk, Rost, Navo, Dugoh, Segoh, Iroq.
ZarinaNational instruments: doira (percussion), dutor, tanbur, rubob (string), nay (wind), karnay and surnay. The doira is played with the fingers and palms.
JasurPassive: “Maqoms are performed by singers and instrumentalists.” Famous musicians: Yunus Rajabiy (1897–1976), Tokhtasin Jalilov (1896–1966), Muhiddin Kari-Yakubov (1896–1957).
MalikaClassical music is written by trained composers and noted down. Famous composers: Bach (1685–1750), Mozart (1756–1791), Beethoven (1770–1827), Tchaikovsky (1840–1893).
AnvarScale of opinion: hate – don’t like – don’t mind – like – really like – love. “I don’t mind classical music. I really like Mozart.”
Ingliz tili

Qulf 6: National and classical music

Topshiriq: Which sentence is correct?

Payshanba

ZarinaBiologiya: vitaminlar juda oz miqdorda kerak, lekin hayot uchun zarur; ular qurilish materiali ham, energiya manbai ham emas, fermentlarga yordam beradi.
AnvarA vitamini (baliq, jigar, tuxum sarig‘i, sabzi va qovoqdagi karotin) ko‘rish va o‘sishga yordam beradi; yetishmasa, qorong‘ida ko‘rish yomonlashadi. Ertalabki yo‘l uchun muhim!
MalikaC vitamini (na’matak, sitrus, qora smorodina, ko‘katlar) to‘qimalar va immunitet uchun. B guruhi nerv va qon hosil bo‘lishi uchun. D vitamini teridan quyosh nurida hosil bo‘ladi.
JasurKimyo: xlorid kislota — vodorod xloridning suvdagi eritmasi. Konsentrlangani (taxminan 37%) o‘tkir hidli, havoda tutaydi. Uni faqat o‘qituvchi ishlatadi.
ZarinaKislota xossalari: lakmusni qizartiradi; vodorodgacha turuvchi metall bilan tuz va vodorod beradi: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂. Karbonatdan CO₂ ajratadi: CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + H₂O + CO₂.
AnvarXlorid ioniga sifat reaksiyasi: kumush nitrat oq pishloqsimon cho‘kma AgCl beradi. Bular daftarda yoziladigan tenglamalar: uyda hech narsani aralashtirmaymiz.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo

Qulf 7: Vitaminlar va xlorid kislota

Topshiriq: Qaysi vitamin yetishmasa, qorong‘ida ko‘rish yomonlashadi?

AnvarGeografiya: transport mamlakat ichida va dunyoda mehnat taqsimotini chuqurlashtiradi. Temir yo‘l iqlim va fasldan qat’i nazar ishlaydi, tez va nisbatan arzon.
ZarinaNeft va gaz quvurlar orqali, elektr energiyasi liniyalar orqali «tashiladi». Bir necha transport turi birga ni tashkil qiladi.
MalikaMustaqillik yillarida temir yo‘l uzunligi 7 ming km dan oshdi. Angren–Pop liniyasi Toshkentni Farg‘ona vodiysi bilan Qamchiq dovoni ostidagi uzun tunnel orqali bog‘ladi.
JasurToshkent–Samarqand yo‘nalishida «Afrosiyob» tezyurar poyezdi 2011-yildan qatnaydi.
ZarinaDavlat-huquq: — odatda yozilmagan xulq qoidalari, yaxshi-yomon haqidagi tushunchaga tayanadi. — davlat belgilagan yoki tan olgan, majburlov kuchiga ega qoidalar tizimi.
AnvarYo‘l harakati qoidasini buzish — huquq buzilishi, davlat javobgarlikka tortadi. Keksaga yo‘l berish esa axloq: buni asosan jamoatchilik fikri baholaydi.
GeografiyaDavlat va huquq asoslari

Qulf 8: Yo‘l, transport va qoidalar

Topshiriq: Axloq qoidalari buzilsa, buni asosan kim baholaydi?

ZarinaAdabiyot: Maqsud Shayxzoda 1908-yilda Ozarbayjonning Oqtosh (Agdash) shahrida tug‘ilgan. Bokuda o‘qigan, 1938-yildan Toshkent pedagogika institutida o‘zbek mumtoz adabiyoti dotsenti bo‘lgan.
AnvarU 1929-yildan nashr qila boshlagan. 1930-yillarda «Loyiq soqchi», «Jumhuriyat», «Yangi devon» to‘plamlari chiqqan.
MalikaAtamalar: — katta she’riy hikoya; — Navoiy ijodini o‘rganuvchi fan; — bir tildan ikkinchisiga o‘giruvchi.
Jasur«Mirzo Ulug‘bek» — Shayxzodaning besh pardali tarixiy fojiasi (1961). Darslikdagi sahnalarni o‘zimiz o‘qiymiz, mazmunini aytib bermaymiz.
Adabiyot

Qulf 9: Maqsud Shayxzoda

Topshiriq: «Mirzo Ulug‘bek» necha pardali tarixiy fojia?

Juma

Sinf rahbariBugungi tarix: Eron XVI–XVIII asrlarda va Xiva xonligining tashkil topishi.
AnvarXV asr oxirida Eron mustaqil hududlarga bo‘lingan. Ismoil 1501–1502 yillarda Tabrizni egallab, o‘zini shahanshoh deb e’lon qildi — Safaviylar davlati.
JasurShoh Abbos I (1587–1629) davrida davlat eng qudratli bo‘ldi: poytaxt Isfahonga ko‘chdi, muntazam qo‘shin tuzildi, soliq tizimi tartibga solindi, karvonsaroy va sug‘orish inshootlari qurildi.
Zarina1587 dan 1629 gacha 1629 − 1587 = 42 yil.
MalikaXorazm XVI asr boshida Husayn Boyqaro davlatiga qarar edi; 1505-yilda Shayboniyxon, 1510-yilda Shoh Ismoil egalladi.
AnvarMahalliy zodagonlar xalqni kurashga chaqirdi. Taxtga qonuniy tus berish uchun Shayban nasabidan Elbarsxonni taklif qilishdi, u 1512-yilda taxtga o‘tirdi; poytaxt Vazirdan Urganchga ko‘chdi.
Jasur1512-yildan Xorazm mustaqil bo‘ldi, keyin Xiva xonligi deb ataldi; sulola Arabshoh ibn Pulod nomidan Arabshohiylar deyiladi.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 10: Eron va Xiva xonligi

Topshiriq: Shoh Abbos I 1587–1629 yillarda hukmronlik qildi. Necha yil?

Sinf rahbariQaror kerak: sumka chirog‘i uchun qaysi lampa va qanday narx?
AnvarA: 1,44 W, 10 000 so‘m narxda. B: 3,1 W, yorqinroq. C: arzonroq lampa, yozuvi 1,2 W. D: A lampa, lekin 12 000 so‘m.
JasurB: to‘plam 0,97 soat ishlaydi, haftaga 1,67 soat kerak — rad.
MalikaC: |0,9 − 1,2| = 0,3 > 0,1, yozuv ishonchsiz, xaridorni aldaydi — rad.
ZarinaD: 12 000 so‘mda faqat 10 kishi: foyda 7 000 · 10 = 70 000. A 10 000 da: 5 000 · 20 = 100 000.
AnvarA: 2,08 soat ≥ 1,67 soat, yozuv ishonchli, foyda eng katta.
A lampa, 10 000 so‘m. Qaror qabul qilindi.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 11: Yakuniy qaror

Topshiriq: Qaysi kalitlar B va C variantlarini rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Sumka chirog‘i: A lampa va 10 000 so‘m

Savol: qaysi lampa va qanday narx? Ma’lumot: A lampa 6 V, 0,24 A, P = 1,44 W (yozuv 1,5 W, farq 0,06); to‘plam 3 W·soat — 2,08 soat, haftaga kerak 1,67 soat. So‘rov: 10 000 so‘mda 20 kishi, foyda 100 000 so‘m. Natija: A lampa, 10 000 so‘m. Keyingi qadam: yo‘lda sinab ko‘rish.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Lampa A 1,44 W: to‘plam ≈ 2,08 soat ishlaydi; lampa B 3,1 W: ≈ 0,97 soat. Haftaga ≈ 1,67 soat kerak.
  2. |P − yozuv| ≤ 0,1 sharti bo‘yicha A (0,06) va B (0,1) mos, C (0,3) mos emas — uning yozuvi ishonchsiz.
  3. Talab qonuni: narx oshsa so‘rov kamayadi. Tannarx 5 000 da foyda eng ko‘p narx 10 000 da: 5 000 · 20 = 100 000 so‘m.

Yulduzli savollar

  1. 6 V li lampa 0,5 A tok oladi. Uning quvvati qancha?

  2. |x| = 5 tenglamaning ildizlari qaysilar?

  3. O‘ylab ko‘r: tannarx 7 000 so‘m bo‘lsa, so‘rov jadvalidagi qaysi narx eng ko‘p foyda beradi?

Hikoyadagi darslar