🎯 Missiya: Ferment tajribasidagi iliq suv 30 daqiqada 35 °C dan pastga tushmasligi uchun qaysi izolyatsiya materialini tanlaymiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariQishki ta’tildan keyingi birinchi hafta! Bahordagi ixtirochilar yarmarkasiga maktab ko‘rik-tanlovi orqali tanlanamiz. Missiya: biologiya laboratoriyasi uchun issiqlik saqlovchi quti.
A
AnvarTexnologiyadan: to‘rt bosqichli — ro‘yxatdan o‘tish, bilim sinovi, mustaqil ijodiy ish va amaliy topshiriq.
M
MalikaDastlabki uch bosqich 50 ball: anketa 5, bilim 20, ijodiy ish 25. To‘rtinchi ham 50: mavzuga mosligi 5, ish joyi 10, texnologik xaritaga amal 15, originallik 10, xavfsizlik 10.
J
Jasur5 + 20 + 25 = 50 va 5 + 10 + 15 + 10 + 10 = 50, jami 100 ball. mezonlarni oldindan e’lon qiladi.
Z
ZarinaDavlat-huquqdan: hakamlar sudyalar kabi mustaqil bo‘lishi kerak. Odil sudlovni faqat sud amalga oshiradi, sudya faqat qonunga bo‘ysunadi, ishiga aralashish taqiqlanadi.
A
AnvarSudlar tizimi: Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud, viloyat va tuman (shahar) sudlari, iqtisodiy va ma’muriy sudlar. Konstitutsiyaviy sud qonunlarning Konstitutsiyaga mosligini tekshiradi.
TexnologiyaDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 1: Ko‘rik-tanlov qoidalari
Topshiriq: Amaliy bosqichda qaysi mezon eng ko‘p ball beradi?
🔑 Kalit: Ko‘rik-tanlov 100 ball: amaliy bosqichda texnologik xaritaga amal 15, xavfsizlik 10 ball. Mezonlar oldindan ma’lum.
Z
ZarinaOna tilidan: Abdulla Qodiriyning «O‘tkan kunlar» romanidan parcha bilan ishlaymiz. Eski shakllarni hozirgicha o‘qiymiz: qurilg‘an — qurilgan, ko‘b — ko‘p, ila — bilan.
A
AnvarSo‘z ma’nosi o‘zgargan: avval madrasa yoki saroydagi xona edi, endi har qanday kichik xona. Ma’noning kengayishi va torayishi — til rivoji belgisi.
M
MalikaKesim ibora yoki kengaygan birikma bilan ham ifodalanadi: «Jamoamiz besh kishidan iborat» — kesim «besh kishidan iborat» yaxlit.
J
JasurIbora ko‘chma ma’noli: «ko‘zi o‘ynadi» — xursand bo‘ldi, «yuragi dov bermadi» — jur’at etmadi. Bunday kesim murakkab hisoblanadi.
Z
ZarinaOg‘zaki nutq sinovi: reja (kirish, asosiy qism, xulosa), aniq talaffuz, me’yoriy ovoz, pauza va ohang. Men «Sabr»ni tanladim.
A
AnvarRuscha: ega va kesim — grammatik asos. Ikkalasi bosh kelishikdagi ot bo‘lib, bog‘lama tushsa, tire qo‘yiladi: «Наша команда — изобретатели».
AnvarHammasiga kraxmal eritmasi quyilgan. 1-probirkada so‘lak yo‘q (nazorat), 2-da so‘lak va muz, 3-da so‘lak va bir necha tomchi yumshoq kislota, 4-da so‘lak va taxminan 37 °C li iliq suv.
M
Malika20–30 daqiqadan keyin o‘qituvchi ni tomizadi. Kraxmal bor joyda ko‘k-binafsha rang paydo bo‘ladi.
J
Jasur1, 2 va 3-probirka ko‘karadi — kraxmal parchalanmagan. 4-probirka o‘zgarmaydi yoki juda sust: kraxmal parchalangan.
Z
ZarinaXulosa: so‘lak fermenti iliq haroratda faol, sovuqda va kislotali muhitda esa yo‘q. Demak, 4-probirka suvi 30 daqiqa iliq turishi kerak!
S
Sinf rahbariGigiyena: ovqatdan oldin va hojatxonadan keyin qo‘lni sovun bilan yuving, toza yoki qaynatilgan suv iching, meva-sabzavotni yaxshilab yuving, ovqatni yopib saqlang.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)
🔒Qulf 3: Ferment va harorat
Topshiriq: Qaysi probirkada kraxmal parchalandi (yod ko‘k tus bermadi)?
🔑 Kalit: Ferment taxminan 37 °C iliq suvda kraxmalni parchalaydi; sovuqda va kislotada kraxmal qoladi. Suv kamida 35 °C da turishi kerak.
AnvarIzolyatsiyaga 5 000 so‘m. Paxta 90 so‘m/dm²: 90x ≤ 5 000. Musbat 90 ga bo‘lsak ishora o‘zgarmaydi: x ≤ 55,5 dm².
J
JasurKo‘pikplast 200 so‘m/dm²: 200x ≤ 5 000, x ≤ 25 dm². 25 < 32, demak yetmaydi.
Z
Zarina tengsizliklar: hadni ishorasini almashtirib ko‘chirsak ham teng kuchli. Manfiyga bo‘lsak ishora teskarisiga o‘zgaradi: −2x < 10 dan x > −5.
A
AnvarGeometriya: burchak parchalari — katetlari 12 va 9 sm to‘g‘ri burchakli uchburchak. Yuzi S = ½ · 12 · 9 = 54 sm².
M
MalikaUchburchak medianasi uni teng yuzli ikki uchburchakka bo‘ladi: 54 : 2 = 27 sm².
J
JasurYorliq — romb: diagonallari 24 va 10 sm, yuzi S = 24 · 10 : 2 = 120 sm².
AlgebraGeometriya
🔒Qulf 4: Quti va tengsizlik
Topshiriq: 200x ≤ 5 000 tengsizlikning yechimi qaysi?
🔑 Kalit: Quti sirti 32 dm², izolyatsiyaga 5 000 so‘m: paxta 90x ≤ 5 000 dan x ≤ 55,5 (yetadi); ko‘pikplast 200x ≤ 5 000 dan x ≤ 25 (yetmaydi).
Chorshanba
A
AnvarSinov: 40 °C li iliq suv (kattalar quygan, qaynoq emas) to‘rtta qutida 30 daqiqa turdi. Izolyatsiyasiz quti — 29 °C, gazeta — 33 °C, paxta — 36 °C, ko‘pikplast — 37 °C.
Z
ZarinaNatijalarni jadvalga yozib, «Bu kompyuter»dagi «Hujjatlar» ichida «Quti sinovi» papkasini yaratdim: bo‘sh joyda o‘ng tugma, Yangi, Papka (yoki Ctrl+Shift+N).
A
AnvarNomini F2 bilan o‘zgartiramiz, nusxa — Ctrl+C, joylash — Ctrl+V. Delete fayl ga tushiradi, Shift+Delete esa butunlay o‘chiradi — ehtiyot bo‘lamiz.
M
MalikaIqtisod: yaxshi besh bosqichda olinadi: muammo, variantlar, mezonlar, har variantni baholash, eng ko‘p «+» li variantni tanlash.
J
JasurMezonlarimiz: narx (5 000 so‘mdan oshmasin), iliqlikni saqlash (35 °C dan past tushmasin), foydalanish oson. Belgilar: «+», «–», «0», «?».
A
AnvarNarxlar: 32 dm² uchun paxta 90 · 32 = 2 880 so‘m, ko‘pikplast 200 · 32 = 6 400 so‘m, gazeta bepul.
Siz
Hamma jadvalni «Quti sinovi» papkasiga ham nusxalab qo‘ydim.
InformatikaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 5: Sinov natijalari va mezonlar
Topshiriq: Qaysi tugmalar fayllarni Savatga tushirmasdan butunlay o‘chiradi?
🔑 Kalit: 40 °C dan 30 daqiqada: izolyatsiyasiz 29 °C, gazeta 33 °C, paxta 36 °C, ko‘pikplast 37 °C. Talab: kamida 35 °C.
Z
ZarinaOur school film club is planning a review evening. Describing people: “a tall boy with short dark hair”, “a girl with green eyes”.
MalikaComparison: “Anvar is as hardworking as Zarina.” “Jasur is not as shy as Malika.”
J
Jasur-ing adjectives describe the thing, -ed adjectives describe the feeling: “The film is frightening. I am frightened.”
Z
ZarinaA foreign film can be subtitled (with written translation) or dubbed (voices recorded in another language).
A
AnvarProject: our film club needs its own award. Phrase: “The award for Best Director goes to ... for ... .” A famous comedy: “Mahallada duv-duv gap” (1960, director Shukhrat Abbasov).
Ingliz tili
🔒Qulf 6: What’s the film like?
Topshiriq: The film is boring. How do I feel?
Payshanba
Z
ZarinaFizikadan kondensator masalalari. Avval birliklarni farad va kulonga o‘tkazamiz: 2000 µF = 0,002 F. U = 3 V bo‘lsa, q = C · U = 0,002 · 3 = 0,006 C.
A
AnvarKetma-ket: 6 µF va 3 µF. 1/C = 1/6 + 1/3 = 1/2, C = 2 µF. 9 V da q = 2 · 9 = 18 µC.
M
MalikaKetma-ket ulanishda zaryad bir xil, kuchlanishlar qo‘shiladi: 18 : 6 = 3 V va 18 : 3 = 6 V; 3 + 6 = 9 V ✓. Sig‘imi kichigida kuchlanish katta.
J
JasurKimyo: vodorod xlorid HCl — rangsiz, o‘tkir hidli gaz, M = 1 + 35,5 = 36,5. Havoga nisbatan zichligi 36,5 : 29 ≈ 1,26.
Z
ZarinaSuvda juda yaxshi eriydi: 1 hajm suv taxminan 500 hajm HCl oladi. Bu eritma — xlorid kislota. Laboratoriya tajribasidagi yumshoq kislota shundan, uni o‘qituvchi tayyorlaydi.
A
Anvar: bir xil sharoitda teng hajmli gazlarda molekulalar soni teng. N.sh.da 1 mol har qanday gaz 22,4 l egallaydi.
M
MalikaMasalan, 11,2 l HCl: n = 11,2 : 22,4 = 0,5 mol, massasi 0,5 · 36,5 = 18,25 g. Bu hisob daftarda; gaz bilan faqat mutaxassis ishlaydi.
FizikaKimyo
🔒Qulf 7: Masalalar va gazlar
Topshiriq: Normal sharoitda 11,2 l gaz necha mol?
J
JasurGeografiya: yengil sanoat paxtachilik va pillachilik asosida paydo bo‘lgan. Tarmoqlari: paxta tozalash, to‘qimachilik, trikotaj, tikuvchilik, poyabzal, charm, ipak.
Z
ZarinaPaxta tozalash zavodi paxtani tola va chigitga ajratadi. Xomashyoni birinchi qayta ishlagani uchun paxta rayonlarida, temir yo‘l yoki yo‘l yaqinida quriladi.
A
AnvarBirinchi paxta tozalash zavodi 1870-yillarda Toshkentda qurilgan, hozir yuqori mexanizatsiyalashgan zavodlar ishlaydi.
M
MalikaPilla chuvish pilla yetishtiriladigan joyda qulay, chunki pillani tashish qimmat. Pilla chuvish korxonalarida asosan ayollar ishlaydi, shuning uchun ular kichik va o‘rta shaharlarda.
A
AnvarBizning paxta tolasi ham shu yerdan: hunarmandchilik xonasidagi paxta momig‘i issiqlikni yaxshi saqlagan.
Geografiya
🔒Qulf 8: Paxta tozalash zavodi
Topshiriq: Paxta tozalash zavodi nima qiladi?
Z
ZarinaAdabiyot uyga vazifasi: Abdurauf Fitratning «Mirrix yulduziga» va «O‘gut» she’rlarini darslikdan o‘qish. Mazmunini bu yerda aytib bermaymiz, o‘zimiz o‘qiymiz.
A
AnvarMirrix — Mars yulduzining nomi. «Mirrix yulduziga» she’ri taxminan 1920-yilda yozilgan, deb hisoblanadi.
M
MalikaAtamalar: — she’rda kimgadir yoki nimagadir yuzlanish; — she’rdagi his-tuyg‘u egasi; — yuksak hissiy ruh.
J
JasurFitrat she’rlarining ba’zilari barmoq vaznida yozilgan. Barmoq vazni — misralardagi bo‘g‘inlar soniga asoslanadi.
Z
ZarinaNutqimda ham murojaat ishlataman: «Aziz do‘stlar!» — hakamlarga yuzlanish.
Adabiyot
🔒Qulf 9: Fitrat she’rlari
Topshiriq: She’rda kimgadir yoki nimagadir yuzlanish nima deyiladi?
Juma
S
Sinf rahbariBugun tarixdan zamon chizig‘i: Yaponiya va Buxoro amirligining tashqi aloqalari.
A
AnvarYaponiya XVI–XVIII asrlarda: imperator nomigagina hukmdor, haqiqiy hokimiyat syogun qo‘lida. Viloyatlarni daymyo boshqargan, ularga samuraylar xizmat qilgan.
J
JasurTokugawa Ieyasu 1603-yilda syogun bo‘lib, Edo (hozirgi Tokio)ni hukumat markazi qildi. Tokugawa syogunligi 1867-yilgacha hukm surdi.
Z
ZarinaXVII asrda chet elliklarga yopiq tartib o‘rnatilgan: faqat Nagasakida gollandlar va xitoylar bilan cheklangan savdo qolgan. Madaniyatda kabuki teatri va Basyo xokkulari mashhur bo‘lgan.
M
MalikaBuxoro amirlari Rossiya bilan savdo va elchilik aloqalarini rivojlantirgan. Ernazarbiy XVIII asr oxirida Rossiyaga ikki marta borgan.
A
Anvar1797-yilda Shohmurod Eronga qarshi qo‘shma harakat taklif qilgan, Rossiya rozi bo‘lmagan. Nasrullah davrida elchilar bojlarni kamaytirish, konchi mutaxassislar va qurol savdosi masalasini ko‘targan.
J
JasurXIX asrda Britaniya Hindiston orqali ta’sirini kengaytirish uchun Murkroft (1825) va Bernis (1832) ekspeditsiyalarini yuborgan; Rossiya va Britaniya raqobati kuchaygan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 10: Yaponiya va amirlik elchilari
Topshiriq: Tokugawa syogunligi 1603-yildan 1867-yilgacha hukm surdi. Necha yil?
S
Sinf rahbariHisobotdan oldin qaror: ferment tajribasi uchun qaysi izolyatsiyali quti?
A
AnvarVariantlar: A) izolyatsiyasiz, B) gazeta, C) paxta momig‘i, D) ko‘pikplast. Mezonlar: narx ≤ 5 000, kamida 35 °C, foydalanish oson.
J
JasurA: 29 °C — «–». B: bepul «+», lekin 33 °C — «–». D: 37 °C «+», lekin 6 400 > 5 000 — narxi «–».
M
MalikaC: narx 2 880 ≤ 5 000 «+», 36 °C ≥ 35 «+», qaychi bilan kesish oson «+». Uchta «+».
Z
ZarinaXavfsizlik: suv 40 °C dan oshmaydi, issiq narsani kattalar quyadi; bu ham ball beradi.
Siz
C variantini tanlaymiz: eng ko‘p «+» shunda.
TexnologiyaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 11: Yakuniy qaror
Topshiriq: Qaysi kalitlar B va D variantlarini rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Iliq quti: paxta momig‘i eng yaxshi tanlov
Savol: ferment tajribasi uchun suv 30 daqiqa 35 °C dan past tushmasligi uchun qaysi izolyatsiya? Loyiha: 30 × 20 × 20 sm quti, sirti 32 dm². Ma’lumot: 40 °C dan: izolyatsiyasiz 29, gazeta 33, paxta 36, ko‘pikplast 37 °C. Narx: paxta 2 880, ko‘pikplast 6 400 so‘m (limit 5 000). Natija: paxta uchta «+». Keyingi qadam: 45 daqiqalik sinov.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Ko‘rik-tanlov 100 ball: amaliy bosqichda texnologik xaritaga amal 15, xavfsizlik 10 ball. Mezonlar oldindan ma’lum.
Ferment taxminan 37 °C iliq suvda kraxmalni parchalaydi; sovuqda va kislotada kraxmal qoladi. Suv kamida 35 °C da turishi kerak.
Quti sirti 32 dm², izolyatsiyaga 5 000 so‘m: paxta 90x ≤ 5 000 dan x ≤ 55,5 (yetadi); ko‘pikplast 200x ≤ 5 000 dan x ≤ 25 (yetmaydi).
40 °C dan 30 daqiqada: izolyatsiyasiz 29 °C, gazeta 33 °C, paxta 36 °C, ko‘pikplast 37 °C. Talab: kamida 35 °C.
Yulduzli savollar
Normal sharoitda 44,8 l gaz necha mol?
Diagonallari 24 sm va 10 sm bo‘lgan rombning yuzi qancha?
O‘ylab ko‘r: izolyatsiyaga 5 000 emas, 7 000 so‘m bo‘lsa, ko‘pikplast (6 400 so‘m) narx bo‘yicha mos kelarmidi?