26
Mumtoz matn va lug‘atlar bilan ishlash
Darslik: 42-bet
MaqsadNavoiyning «Talab vodiysi» davomini ifodali o‘qish va lug‘at bilan ishlash.
Yangi so‘zlar
pil · elephantpalang · tigerajdaho · dragonmo‘r · ant
Tushuntirish
«Talab vodiysi» parchasining davomida izlovchi yo‘lida uchraydigan to‘siqlar jonli tasvirlar bilan beriladi: jahldor fil, yo‘lbars, ajdaho, hatto cho‘loq chumoli. Mazmuni shuki, maqsadga qat’iy intilgan kishi bu xavflardan qo‘rqmasligi va ularni yengishi kerak. Mumtoz matnda eski so‘zlar ko‘p: pil — fil, palang — yo‘lbars, mo‘r — chumoli, lang — cho‘loq. Matnni ikki bosqichda o‘rganamiz: avval she’riy shaklda aruz ritmiga mos ifodali o‘qiymiz, so‘ng har bir bandni nasriy bayon qilamiz. Davomini oldingi qism bilan taqqoslab, vodiy haqida o‘z xulosangizni yozing.
Namunalar
Nasriy bayon (namuna): «Yo‘lingda dahshatli jonivor chiqsa ham, maqsad yo‘lidan qaytma.»
O‘z gapimiz bilan: eski «pil» — hozirgi «fil»; eski «lang» — hozirgi «cho‘loq».
Sinfda faoliyat
Uch guruh: biri she’riy ifodali o‘qiydi, ikkinchisi nasriy bayon qiladi, uchinchisi lug‘atdagi so‘zlar sonini sanaydi; eng ko‘p to‘g‘ri eslagan guruh yutadi.
Mashq
1
«Pil», «palang», «mo‘r» so‘zlarining hozirgi shakli va ma’nosi?
Pil — fil, palang — yo‘lbars, mo‘r — chumoli.
2
Parchadagi tasvirlar (fil, yo‘lbars, ajdaho) nimani anglatadi?
Maqsad yo‘lidagi katta qiyinchilik va xavflarni.
3
Mumtoz matnni nasriy bayon qilishda qanday ishlash kerak?
Avval eski so‘zlarning ma’nosini aniqlab, band mazmunini oddiy, bog‘lanishli gaplar bilan aytish.
4
Nima uchun ikki qism mazmunini taqqoslash foydali?
Chunki bunda vodiyning umumiy g‘oyasi — sabr va qat’iyat — aniqroq ko‘rinadi.