ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 1-hafta

Elektroskop tanlovi

🎯 Missiya: Ko‘rgazmaga qaysi elektroskop loyihasini yozdiramiz — va nega aynan uni?

Dushanba

Sinf rahbariXayrli tong, 8-B! Sakkizinchi sinfga xush kelibsiz. Bu yil maktabda «Ixtirochilar laboratoriyasi» ishlaydi: bahorda viloyat yosh ixtirochilar ko‘rgazmasiga tayyorlanamiz.
Sinf rahbariJamoa: Malika, Anvar, Zarina, Jasur va Siz. Har hafta bitta missiya: kichik asbob yasab, sinab ko‘rasiz va oxirida qaror qabul qilasiz. Birinchisi — juma kuni ko‘rgazmaga yoziladigan elektroskop loyihasini tanlash. Maktab 30 000 so‘m ajratdi. Hikoyadagi narx va o‘lchov raqamlari — o‘quv misoli.
AnvarErtaga Mustaqillik kuni! Davlatimiz mustaqilligini 1991-yil 31-avgustda e’lon qilgan, bayram esa 1-sentabrda nishonlanadi.
MalikaDarslikda: mustaqil davlat o‘z hududi, qonunlari va Konstitutsiyasini o‘zi belgilaydi — bu deyiladi.
ZarinaJamoamizning ham qoidasi bo‘lsin: asboblardan hamma foydalanadi, lekin birovning haqiga tegmaymiz.
Darslikdagidek: o‘z huquqingdan foydalanayotib, boshqalar huquqini buzmaslik kerak. Birinchi qoida: asbobni olgan qaytarib qo‘yadi.
JasurIqtisod darsida to‘rt bosqichli ekanini o‘rgandik. Biz elektroskop yasasak, bu qaysi bosqich?
Davlat va huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 1: Laboratoriya ochildi

Topshiriq: Jamoa elektroskop yasayapti. Bu iqtisodiy jarayonning qaysi bosqichi?

AnvarTexnologiya darsida ko‘rik-tanlov qoidalarini ko‘rdik. Avval ishtirokchilar ro‘yxatdan o‘tadi, so‘ng ishlarni baholaydi.
MalikaHay’at mavzuga moslik, ish joyidagi tartib, texnologik xarita, yangilik va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ko‘radi.
ZarinaDemak, loyiha yangi bo‘lishi, tartibli ishlanishi va xavfsiz bo‘lishi kerak. Faqat yaxshi ishlashi yetmaydi.
Jasurni kim yozadi? Men «Ey, elektroskop zo‘r narsa, mana!» deb yozaman.
Sinf rahbariOna tili darsida nutq uslublarini o‘rgandingiz. Hujjat qaysi uslubda yoziladi?
Rasmiy uslubda, Jasur: qisqa, aniq, so‘zlashuv iboralarisiz. Hisobot esa ilmiy uslubda bo‘ladi.
TexnologiyaOna tili

Qulf 2: Ro‘yxatdan o‘tish anketasi

Topshiriq: Ko‘rgazma anketasi qaysi nutq uslubida yoziladi?

🔑 Kalit: Hakamlar hay’ati mavzuga moslik, tartib, yangilik va xavfsizlikka qarab baholaydi.

Seshanba

ZarinaHoy, bayram saluti boshlandi! Aziz derazadan chiqib ketayozdi 😄
AzizBayroqni ko‘rdingizmi? Katta-katta!
ZarinaQozog‘istondagi qalamkashim yozdi: “Happy Independence Day! You are Uzbek, I am Kazakh.” Millat nomlari davlat nomidan yasaladi: Brazil — Brazilian, Uzbekistan — Uzbek.
AnvarKechqurun otam elektroskopni internetdan topdi: tayyor to‘plam 85 000 so‘m, yetkazib berish bilan.
MalikaGeografiyada o‘qiganimizdek, O‘zbekiston okeanga chiqish uchun kamida ikki davlatdan o‘tishi kerak. Chet eldan keladigan yuk yo‘lda uzoq yuradi va qimmatlashadi.
To‘plam 85 000, bizning pulimiz esa 30 000. Mahalliy materiallardan o‘zimiz yasagan afzal.
Ingliz tiliGeografiya

Qulf 3: Mustaqillik kuni kechasi

Topshiriq: “Brazil” davlatidan bo‘lgan odam inglizcha qanday ataladi?

🔑 Kalit: Tayyor to‘plam 85 000 so‘m — byudjetdan (30 000) qimmat. O‘zimiz yasaymiz.

Chorshanba

JasurQarang! Plastik taroqni sochimga ishqaladim — endi qog‘oz parchalarini tortyapti 🪄
MalikaFizikada buni deyiladi. Ishqalansa ikkala jism ham zaryadlanadi: shishani ipakka ishqalasak musbat (+), ebonitni mo‘ynaga ishqalasak manfiy (–).
AnvarBir xil ishorali jismlar itarishadi, har xil ishoralilar tortishadi. Elektroskop shu sababdan ishlaydi: barglari bir xil zaryad olib, bir-biridan itariladi.
ZarinaBarglar zaryadni o‘zi orqali o‘tkazishi kerak, ya’ni bo‘lishi lozim. Qopqoq esa bo‘lsa, zaryad qochmaydi.
Sinf rahbariBu yerda xavf yo‘q — bu faqat statik elektr, rozetkaga hech narsa ulamaymiz. Gigiyena qoidasi: laboratoriyada ovqat yemaymiz, ishdan keyin qo‘l yuvamiz.
Demak, barg — folga (metall), qopqoq — plastik. Yozib qo‘yaman.
FizikaBiologiya (Odam va uning salomatligi)

Qulf 4: Taroq va qog‘oz parchalari

Topshiriq: O‘tkazgichlarni dielektriklardan ajrat.

So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)

O‘tkazgich
Dielektrik

🔑 Kalit: Barg o‘tkazgich (folga), qopqoq dielektrik (plastik) bo‘lishi kerak.

AnvarAtomning markazida yadro: musbat protonlar va zaryadsiz neytronlar. Atrofida manfiy elektronlar aylanadi.
MalikaIshqalaganda atomlar emas, faqat ba’zi elektronlar o‘tadi. Elektron olgan jism manfiy bo‘ladi, yo‘qotgani musbat.
JasurZaryad q = N·e, bunda e = 1,6·10⁻¹⁹ kulon. Taroqqa 10¹² ta elektron o‘tgan bo‘lsin.
Zarina10¹² · 1,6·10⁻¹⁹ = 1,6·10⁻⁷ kulon. Juda kichkina zaryad!
Sinf rahbariShuning uchun barg juda yengil bo‘lishi kerak. Kimyodan: alyuminiy folganing molyar massasi M = 27 g/mol, 2,7 g folga esa n = 2,7 : 27 = 0,1 mol.
Folga alyuminiy, uning ustida yupqa oksid qatlami (Al₂O₃) bo‘ladi. Biz hech qanday kimyoviy tajriba qilmaymiz, faqat massani hisoblaymiz.
FizikaKimyo

Qulf 5: Zaryad va folga massasi

Topshiriq: Taroqqa 5·10¹² ta elektron o‘tsa, zaryad qancha? (e = 1,6·10⁻¹⁹ C)

🔑 Kalit: Zaryad juda kichik (10¹² elektron ≈ 1,6·10⁻⁷ C), shuning uchun barglar yengil bo‘lishi shart.

Payshanba

ZarinaHisob qilamiz. A loyiha: banka, plastik qopqoq (uydan), mis sim va folga. Folga paketi x so‘m, sim esa folgadan 1 000 so‘m qimmat.
AnvarHammasi 11 000 so‘m. Tenglama: x + (x + 1 000) = 11 000, ya’ni 2x = 10 000.
x = 5 000, demak folga 5 000, sim 6 000. Tekshirdim: 5 000 + 6 000 = 11 000 ✔
JasurB loyiha — qog‘oz barglar, taxta cho‘p: 4 000 so‘m. A bilan B ni birga yasasak 15 000, byudjet esa 30 000 ✔
MalikaEndi burchak. Ikki barg 6 sm dan, orasidagi burchak 40° bo‘lsin. Bu teng yonli uchburchak: asosidagi burchaklar (180° − 40°) : 2 = 70°.
ZarinaUchidan tushirilgan bissektrisa mediana va balandlik ham bo‘ladi, shuning uchun har bir barg vertikaldan 20° chetga og‘adi.
AlgebraGeometriya

Qulf 6: Narx va burchak hisobi

Topshiriq: 2x + 1 000 = 11 000 tenglamada x nimaga teng?

🔑 Kalit: A loyiha 11 000 so‘m (folga 5 000 + sim 6 000), B — 4 000 so‘m; ikkalasi ham byudjetga sig‘adi.

AnvarSinov adolatli bo‘lishi uchun uch loyihani bir xil usulda sinaymiz. — aniq ketma-ket qadamlar.
MalikaBu so‘z al-Xorazmiy ismidan kelgan. U IX asrda o‘nlik o‘rin tizimi va hisob qoidalarini yozgan.
ZarinaAlgoritm: 1) taroqni 20 marta ishqala, 2) sim uchiga teg, 3) burchakni transportir bilan o‘lcha, 4) jadvalga yoz.
JasurDadam bilan amakimning ustaxonasiga bordim: u dombira yasaydi. Amakim «Kuntug‘mish» dostonini baxshilar dombirada kuylashini aytdi.
Sinf rahbariDostonni qayta aytib berish shart emas. Adabiyot darsida tarix bilan adabiyot farqini o‘rgandik: tarix aniq sana va joyni yozadi, adabiyot esa insonning kechinmasini ko‘rsatadi.
Plakatda ikkalasi ham bo‘lsin: jadvaldagi aniq raqamlar va bir jumla — nega yosh ixtirochi bo‘lishni xohlaymiz.
InformatikaAdabiyot

Qulf 7: Sinov algoritmi va afsona

Topshiriq: Sinovni adolatli qilish uchun nima kerak?

🔑 Kalit: Algoritm: hamma loyiha bir xil qadamlar bilan sinaladi — sinov adolatli bo‘ladi.

MalikaPlakatga o‘lchov asboblari tarixini qo‘shsak-chi? Jahon tarixida Yangi davr XV asr oxiri – XVI asr boshida boshlangan.
AnvarBuyuk geografik kashfiyotlar va yaxshilangan kompas hamda xaritalar tufayli mumkin bo‘ldi.
ZarinaDemak, yaxshi asbob tarixni o‘zgartirgan. Buni plakatning birinchi satriga yozamiz.
JasurMen tarix uyga vazifasida qoldim: Dashti Qipchoq nima edi?
AnvarDneprdan Sirdaryogacha cho‘zilgan katta dasht. 1240-yillarda Botuxon Oltin O‘rdani tuzgan.
Malika1428-yilda Abulxayrxon «O‘zbek ulusi»ni tuzgan, markazi Tura edi, 1446-yilda esa Sig‘noqqa ko‘chirilgan.
Yaxshi, Jasur: bu tarixni plakatga qo‘ymaymiz, faqat uyga vazifangga yozasan. Plakatga kompas tarixi mos.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 8: Plakat uchun vaqt chizig‘i

Topshiriq: Buyuk geografik kashfiyotlarni nima mumkin qildi?

Juma

ZarinaPlakatda rus tilida ham yozuv bo‘ladi, mehmonlar ko‘p keladi. Men yozdim: «Электроскоп, заряд, листочки».
Sinf rahbariBu gap emas — shunchaki otlar qatori: kesim yo‘q, fikr tugallanmagan. Gap uchun ega va kesim kerak: «Электроскоп показывает заряд.»
AnvarEga — «электроскоп», kesim — «показывает». Birgalikda ular grammatik asos.
Malika«Показывает (что?) заряд» — so‘z birikmasi: bosh so‘z «показывает», tobe so‘z «заряд».
Plakatga yozamiz: «Мы измеряем заряд.» Ega — «мы», kesim — «измеряем».
Rus tili

Qulf 9: Плакат на русском

Topshiriq: Qaysi qatorda ega ham, kesim ham bor?

Sinf rahbariSinov kuni. Barcha ishni men kuzatib turaman — faqat taroq va bank, hech qanday rozetka yo‘q.
AnvarAlgoritm bo‘yicha uch marta o‘lchadik. A loyiha: 38°, 40°, 42°. O‘rtachasi (38 + 40 + 42) : 3 = 40°.
JasurB loyiha: 4°, 5°, 6°. O‘rtachasi 5°. Qog‘oz barglar deyarli qimirlamadi 😕
ZarinaSababi — qog‘oz dielektrik: zaryad barglarga yoyilmaydi. B arzon (4 000), lekin ishlamaydi.
MalikaTayyor to‘plam 85 000 so‘m — byudjetdan ancha qimmat. A esa 11 000 so‘m, yengil folga barglar bilan, 30 000 ichida.
Demak, A: ishlaydi, hamyonbop va xavfsiz. Qaysi kalitlar hal qildi, hisobotda yozamiz.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 10: Qaror: qaysi loyiha?

Topshiriq: Qaysi kalit B loyihani (qog‘oz barglar) chetga surdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: A loyiha tanlandi

Savol: qaysi elektroskop yaxshi ishlaydi va byudjetga sig‘adi? Uchta loyihani bir xil algoritm bilan sinadik. A (shisha banka, plastik qopqoq, folga barglar): o‘rtacha 40°, narxi 11 000 so‘m. B (qog‘oz barglar): 5°, qog‘oz dielektrik. To‘plam: 85 000 so‘m, byudjetdan qimmat. Xulosa: A loyiha. Keyingi qadam: barglarni yanada yengillashtirish. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Hakamlar hay’ati mavzuga moslik, tartib, yangilik va xavfsizlikka qarab baholaydi.
  2. Tayyor to‘plam 85 000 so‘m — byudjetdan (30 000) qimmat. O‘zimiz yasaymiz.
  3. Barg o‘tkazgich (folga), qopqoq dielektrik (plastik) bo‘lishi kerak.
  4. Zaryad juda kichik (10¹² elektron ≈ 1,6·10⁻⁷ C), shuning uchun barglar yengil bo‘lishi shart.
  5. A loyiha 11 000 so‘m (folga 5 000 + sim 6 000), B — 4 000 so‘m; ikkalasi ham byudjetga sig‘adi.
  6. Algoritm: hamma loyiha bir xil qadamlar bilan sinaladi — sinov adolatli bo‘ladi.

Yulduzli savollar

  1. Elektroskopning plastik qopqog‘i nima uchun kerak?

  2. Folga paketi 5 000, sim 6 000 so‘m. Ikkalasi qancha?

  3. O‘ylab ko‘r: sim uchini qo‘l bilan ushlab tursak, barglar nima bo‘ladi?

Hikoyadagi darslar