🎯 Missiya: Ko‘rgazmaga qaysi elektroskop loyihasini yozdiramiz — va nega aynan uni?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariXayrli tong, 8-B! Sakkizinchi sinfga xush kelibsiz. Bu yil maktabda «Ixtirochilar laboratoriyasi» ishlaydi: bahorda viloyat yosh ixtirochilar ko‘rgazmasiga tayyorlanamiz.
S
Sinf rahbariJamoa: Malika, Anvar, Zarina, Jasur va Siz. Har hafta bitta missiya: kichik asbob yasab, sinab ko‘rasiz va oxirida qaror qabul qilasiz. Birinchisi — juma kuni ko‘rgazmaga yoziladigan elektroskop loyihasini tanlash. Maktab 30 000 so‘m ajratdi. Hikoyadagi narx va o‘lchov raqamlari — o‘quv misoli.
A
AnvarErtaga Mustaqillik kuni! Davlatimiz mustaqilligini 1991-yil 31-avgustda e’lon qilgan, bayram esa 1-sentabrda nishonlanadi.
M
MalikaDarslikda: mustaqil davlat o‘z hududi, qonunlari va Konstitutsiyasini o‘zi belgilaydi — bu deyiladi.
Z
ZarinaJamoamizning ham qoidasi bo‘lsin: asboblardan hamma foydalanadi, lekin birovning haqiga tegmaymiz.
Siz
Darslikdagidek: o‘z huquqingdan foydalanayotib, boshqalar huquqini buzmaslik kerak. Birinchi qoida: asbobni olgan qaytarib qo‘yadi.
J
JasurIqtisod darsida to‘rt bosqichli ekanini o‘rgandik. Biz elektroskop yasasak, bu qaysi bosqich?
Davlat va huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 1: Laboratoriya ochildi
Topshiriq: Jamoa elektroskop yasayapti. Bu iqtisodiy jarayonning qaysi bosqichi?
A
AnvarTexnologiya darsida ko‘rik-tanlov qoidalarini ko‘rdik. Avval ishtirokchilar ro‘yxatdan o‘tadi, so‘ng ishlarni baholaydi.
M
MalikaHay’at mavzuga moslik, ish joyidagi tartib, texnologik xarita, yangilik va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ko‘radi.
Z
ZarinaDemak, loyiha yangi bo‘lishi, tartibli ishlanishi va xavfsiz bo‘lishi kerak. Faqat yaxshi ishlashi yetmaydi.
J
Jasurni kim yozadi? Men «Ey, elektroskop zo‘r narsa, mana!» deb yozaman.
S
Sinf rahbariOna tili darsida nutq uslublarini o‘rgandingiz. Hujjat qaysi uslubda yoziladi?
Siz
Rasmiy uslubda, Jasur: qisqa, aniq, so‘zlashuv iboralarisiz. Hisobot esa ilmiy uslubda bo‘ladi.
TexnologiyaOna tili
🔒Qulf 2: Ro‘yxatdan o‘tish anketasi
Topshiriq: Ko‘rgazma anketasi qaysi nutq uslubida yoziladi?
🔑 Kalit: Hakamlar hay’ati mavzuga moslik, tartib, yangilik va xavfsizlikka qarab baholaydi.
Seshanba
Z
ZarinaHoy, bayram saluti boshlandi! Aziz derazadan chiqib ketayozdi 😄
A
AzizBayroqni ko‘rdingizmi? Katta-katta!
Z
ZarinaQozog‘istondagi qalamkashim yozdi: “Happy Independence Day! You are Uzbek, I am Kazakh.” Millat nomlari davlat nomidan yasaladi: Brazil — Brazilian, Uzbekistan — Uzbek.
A
AnvarKechqurun otam elektroskopni internetdan topdi: tayyor to‘plam 85 000 so‘m, yetkazib berish bilan.
M
MalikaGeografiyada o‘qiganimizdek, O‘zbekiston okeanga chiqish uchun kamida ikki davlatdan o‘tishi kerak. Chet eldan keladigan yuk yo‘lda uzoq yuradi va qimmatlashadi.
Siz
To‘plam 85 000, bizning pulimiz esa 30 000. Mahalliy materiallardan o‘zimiz yasagan afzal.
Ingliz tiliGeografiya
🔒Qulf 3: Mustaqillik kuni kechasi
Topshiriq: “Brazil” davlatidan bo‘lgan odam inglizcha qanday ataladi?
MalikaFizikada buni deyiladi. Ishqalansa ikkala jism ham zaryadlanadi: shishani ipakka ishqalasak musbat (+), ebonitni mo‘ynaga ishqalasak manfiy (–).
A
AnvarBir xil ishorali jismlar itarishadi, har xil ishoralilar tortishadi. Elektroskop shu sababdan ishlaydi: barglari bir xil zaryad olib, bir-biridan itariladi.
Z
ZarinaBarglar zaryadni o‘zi orqali o‘tkazishi kerak, ya’ni bo‘lishi lozim. Qopqoq esa bo‘lsa, zaryad qochmaydi.
S
Sinf rahbariBu yerda xavf yo‘q — bu faqat statik elektr, rozetkaga hech narsa ulamaymiz. Gigiyena qoidasi: laboratoriyada ovqat yemaymiz, ishdan keyin qo‘l yuvamiz.
Siz
Demak, barg — folga (metall), qopqoq — plastik. Yozib qo‘yaman.
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
O‘tkazgich
Dielektrik
🔑 Kalit: Barg o‘tkazgich (folga), qopqoq dielektrik (plastik) bo‘lishi kerak.
A
AnvarAtomning markazida yadro: musbat protonlar va zaryadsiz neytronlar. Atrofida manfiy elektronlar aylanadi.
M
MalikaIshqalaganda atomlar emas, faqat ba’zi elektronlar o‘tadi. Elektron olgan jism manfiy bo‘ladi, yo‘qotgani musbat.
J
JasurZaryad q = N·e, bunda e = 1,6·10⁻¹⁹ kulon. Taroqqa 10¹² ta elektron o‘tgan bo‘lsin.
Z
Zarina10¹² · 1,6·10⁻¹⁹ = 1,6·10⁻⁷ kulon. Juda kichkina zaryad!
S
Sinf rahbariShuning uchun barg juda yengil bo‘lishi kerak. Kimyodan: alyuminiy folganing molyar massasi M = 27 g/mol, 2,7 g folga esa n = 2,7 : 27 = 0,1 mol.
Siz
Folga alyuminiy, uning ustida yupqa oksid qatlami (Al₂O₃) bo‘ladi. Biz hech qanday kimyoviy tajriba qilmaymiz, faqat massani hisoblaymiz.
FizikaKimyo
🔒Qulf 5: Zaryad va folga massasi
Topshiriq: Taroqqa 5·10¹² ta elektron o‘tsa, zaryad qancha? (e = 1,6·10⁻¹⁹ C)
🔑 Kalit: Zaryad juda kichik (10¹² elektron ≈ 1,6·10⁻⁷ C), shuning uchun barglar yengil bo‘lishi shart.
Payshanba
Z
ZarinaHisob qilamiz. A loyiha: banka, plastik qopqoq (uydan), mis sim va folga. Folga paketi x so‘m, sim esa folgadan 1 000 so‘m qimmat.
A
AnvarHammasi 11 000 so‘m. Tenglama: x + (x + 1 000) = 11 000, ya’ni 2x = 10 000.
🔑 Kalit: A loyiha 11 000 so‘m (folga 5 000 + sim 6 000), B — 4 000 so‘m; ikkalasi ham byudjetga sig‘adi.
A
AnvarSinov adolatli bo‘lishi uchun uch loyihani bir xil usulda sinaymiz. — aniq ketma-ket qadamlar.
M
MalikaBu so‘z al-Xorazmiy ismidan kelgan. U IX asrda o‘nlik o‘rin tizimi va hisob qoidalarini yozgan.
Z
ZarinaAlgoritm: 1) taroqni 20 marta ishqala, 2) sim uchiga teg, 3) burchakni transportir bilan o‘lcha, 4) jadvalga yoz.
J
JasurDadam bilan amakimning ustaxonasiga bordim: u dombira yasaydi. Amakim «Kuntug‘mish» dostonini baxshilar dombirada kuylashini aytdi.
S
Sinf rahbariDostonni qayta aytib berish shart emas. Adabiyot darsida tarix bilan adabiyot farqini o‘rgandik: tarix aniq sana va joyni yozadi, adabiyot esa insonning kechinmasini ko‘rsatadi.
Siz
Plakatda ikkalasi ham bo‘lsin: jadvaldagi aniq raqamlar va bir jumla — nega yosh ixtirochi bo‘lishni xohlaymiz.
InformatikaAdabiyot
🔒Qulf 7: Sinov algoritmi va afsona
Topshiriq: Sinovni adolatli qilish uchun nima kerak?
🔑 Kalit: Algoritm: hamma loyiha bir xil qadamlar bilan sinaladi — sinov adolatli bo‘ladi.
M
MalikaPlakatga o‘lchov asboblari tarixini qo‘shsak-chi? Jahon tarixida Yangi davr XV asr oxiri – XVI asr boshida boshlangan.
A
AnvarBuyuk geografik kashfiyotlar va yaxshilangan kompas hamda xaritalar tufayli mumkin bo‘ldi.
Z
ZarinaDemak, yaxshi asbob tarixni o‘zgartirgan. Buni plakatning birinchi satriga yozamiz.
J
JasurMen tarix uyga vazifasida qoldim: Dashti Qipchoq nima edi?
A
AnvarDneprdan Sirdaryogacha cho‘zilgan katta dasht. 1240-yillarda Botuxon Oltin O‘rdani tuzgan.
M
Malika1428-yilda Abulxayrxon «O‘zbek ulusi»ni tuzgan, markazi Tura edi, 1446-yilda esa Sig‘noqqa ko‘chirilgan.
Siz
Yaxshi, Jasur: bu tarixni plakatga qo‘ymaymiz, faqat uyga vazifangga yozasan. Plakatga kompas tarixi mos.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 8: Plakat uchun vaqt chizig‘i
Topshiriq: Buyuk geografik kashfiyotlarni nima mumkin qildi?
Juma
Z
ZarinaPlakatda rus tilida ham yozuv bo‘ladi, mehmonlar ko‘p keladi. Men yozdim: «Электроскоп, заряд, листочки».
S
Sinf rahbariBu gap emas — shunchaki otlar qatori: kesim yo‘q, fikr tugallanmagan. Gap uchun ega va kesim kerak: «Электроскоп показывает заряд.»
A
AnvarEga — «электроскоп», kesim — «показывает». Birgalikda ular grammatik asos.
M
Malika«Показывает (что?) заряд» — so‘z birikmasi: bosh so‘z «показывает», tobe so‘z «заряд».
ZarinaSababi — qog‘oz dielektrik: zaryad barglarga yoyilmaydi. B arzon (4 000), lekin ishlamaydi.
M
MalikaTayyor to‘plam 85 000 so‘m — byudjetdan ancha qimmat. A esa 11 000 so‘m, yengil folga barglar bilan, 30 000 ichida.
Siz
Demak, A: ishlaydi, hamyonbop va xavfsiz. Qaysi kalitlar hal qildi, hisobotda yozamiz.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 10: Qaror: qaysi loyiha?
Topshiriq: Qaysi kalit B loyihani (qog‘oz barglar) chetga surdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Hisobot: A loyiha tanlandi
Savol: qaysi elektroskop yaxshi ishlaydi va byudjetga sig‘adi? Uchta loyihani bir xil algoritm bilan sinadik. A (shisha banka, plastik qopqoq, folga barglar): o‘rtacha 40°, narxi 11 000 so‘m. B (qog‘oz barglar): 5°, qog‘oz dielektrik. To‘plam: 85 000 so‘m, byudjetdan qimmat. Xulosa: A loyiha. Keyingi qadam: barglarni yanada yengillashtirish. Raqamlar — misol.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Hakamlar hay’ati mavzuga moslik, tartib, yangilik va xavfsizlikka qarab baholaydi.