☰ Mundarija · Geografiya

O‘zbekiston aholisi

Darslar 7–8 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
8

O‘zbekiston aholisining tarkibi

Darslik: 20–22-betlar
MaqsadMehnat resurslari, aholining jins, yosh, milliy tarkibi va bandligini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
mehnat resurslari · labour resourcesmoddiy ne’mat ishlab chiqaruvchi soha · material production sectoryosh-jins tarkibi · age and sex compositionband aholi · employed population
Tushuntirish

Mehnat resurslari — mehnatga yaroqli aholi: erkaklar 16 yoshdan 60 yoshgacha, ayollar 16 yoshdan 55 yoshgacha; 15 yoshga to‘lgan o‘quvchilar esa o‘qishdan bo‘sh vaqtda ishlashi mumkin. Har ikki kishidan biridan ko‘prog‘i mehnatga yaroqli yoshda. Mehnat faoliyati ikki sohaga bo‘linadi: moddiy ne’mat ishlab chiqaruvchi (sanoat, qishloq xo‘jaligi, qurilish) va ishlab chiqarmaydigan soha (ta’lim, sog‘liqni saqlash, madaniyat, maishiy xizmat kabi sohalar). Texnika rivojlanishi bilan xizmat sohasida ishlovchilar ulushi o‘sib boradi, qishloq xo‘jaligidagi ulush esa kamayadi. Jins jihatidan erkaklar va ayollar soni hozir deyarli teng; ikkinchi jahon urushidan keyingi yillarda esa erkaklar kamroq edi. Aholining yosh tarkibida bolalar va yoshlar ulushi yuqori, bu kelajakda mehnat resurslari ko‘payishini bildiradi. Milliy tarkibda o‘zbeklar 80 foizdan ko‘proqni tashkil etadi, shuningdek qoraqalpoqlar, tojiklar, qozoqlar, ruslar, tatarlar, qirg‘izlar, turkmanlar va boshqa millatlar yashaydi. Diniy tarkibda ham xilma-xillik bor, aholining katta qismi musulmonlar.

Namunalar
Ta’lim, tibbiyot va madaniyat xodimlari moddiy buyum yaratmasa ham, ularning mehnati jamiyat uchun zarur.
Yosh-jins piramidasida asosi keng bo‘lsa, bolalar ko‘p degani; bunday aholida yaqin yillarda mehnatga yaroqlilar soni oshadi.
Sinfda faoliyat

«Piramidani o‘qiymiz»: o‘quvchilar sinf aholisining yosh-jins diagrammasini oddiy chiziq va ustunlar bilan chizadi va nima uchun ko‘rinishi aholi bilan bog‘liqligini muhokama qiladi.

Mashq
1
Mehnatga yaroqli yoshlar chegarasini ayting.
2
Ishlab chiqaruvchi va ishlab chiqarmaydigan sohaga bittadan misol bering.
3
Korxonada 400 ishchidan 120 nafari ayol. Erkaklar necha kishi?
4
Nima uchun texnika rivojlangani sari xizmat sohasida ishlovchilar ulushi oshadi?