🎯 Missiya: Quticha uchun 15 000 so‘mni nimaga qancha sarflaymiz — va qancha zaxira qoldiramiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariYangi missiya: elektroskopni ko‘rgazmaga olib borish uchun quticha byudjetini tuzing: nimaga qancha ketadi va qancha zaxira qoladi. Hisobda 30 000 − 11 000 − 4 000 = 15 000 so‘m qoldi. Qoida: zaxira kamida 20 %. Raqamlar — o‘quv misoli.
A
AnvarIqtisod darsida: cheksiz, esa cheklangan. Hamma narsani ololmaymiz, tanlashimiz kerak.
Z
ZarinaResurslar uch xil: tabiiy (yog‘och, suv), mehnat (ishlaydigan odamlar) va kapital (asboblar, ustaxona).
M
MalikaDavlat-huquq darsida: har bir odam — individ, shaxs esa o‘z qadriyatlari, bilimi va ko‘nikmalari bor, atrofga ta’sir qiladigan inson.
J
JasurDemak, bizning bilim va ko‘nikmamiz ham resurs — !
Siz
Pul esa 15 000 so‘m, uning bir qismini zaxirada qoldirish kerak. Avval resurslarni saralaymiz.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 1: Cheklangan pul, cheksiz xohish
Topshiriq: Resurslarni turiga qarab ajrat.
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Tabiiy
Mehnat
Kapital
🔑 Kalit: Pul, vaqt va asboblar cheklangan: 15 000 so‘m qoldi — tanlashimiz kerak.
A
AnvarTexnologiya darsida ni o‘rgandik: ish tartibi, asboblar va o‘lchamlar yozilgan reja.
M
MalikaFaner quticha uchun: o‘lcha → kes → PVA yelimi bilan yopishtir → yelim qotguncha da tut.
S
Sinf rahbariArra bilan faqat usta yoki o‘qituvchi kesadi. Siz o‘lchaysiz, silliqlaysiz va yelimlaysiz.
Z
ZarinaQopqoq ustiga qavariq beshburchak naqsh chizaman. — qo‘shni bo‘lmagan ikki uchni tutashtiruvchi kesma.
M
MalikaQavariq n-burchakda n(n − 3) : 2 ta diagonal bor. Beshburchakda 5 · 2 : 2 = 5 ta — chiroyli yulduzcha chiqadi ⭐
Siz
Oltiburchakni ham hisoblab ko‘raylik, naqshni tanlashdan oldin.
TexnologiyaGeometriya
🔒Qulf 2: Texnologik xarita
Topshiriq: Qavariq oltiburchakda nechta diagonal bor?
🔑 Kalit: Xarita tartibi: o‘lcha, kes (arrani faqat kattalar ishlatadi), yelimla, qisqichda tut.
Seshanba
S
Sinf rahbariOna tili darsida so‘z turkumlarini o‘rgandik. Texnologik xaritadagi gapni tahlil qiling: «Avval taxtani aniq o‘lcha.»
AnvarYordamchi so‘zlar boshqacha: ularning lug‘aviy ma’nosi yo‘q, so‘roqqa javob bermaydi, gap bo‘lagi ham bo‘lmaydi. Masalan: «bilan» — ko‘makchi, «chunki» — bog‘lovchi, «faqat» — yuklama.
J
JasurAdabiyotdan: biz «Kuntug‘mish» dostonini darsda davom ettirdik. Qayta aytmayman, faqat mavzusi — sadoqat va xiyonat.
M
MalikaBunday shuning uchun o‘lmaydi: har davrda odamlar sadoqat va adolatni o‘ylaydi.
Siz
Biz ham plakatda «qopqoq bilan», «chunki» kabi so‘zlarni aniq ishlatamiz.
Ona tiliAdabiyot
🔒Qulf 3: Xaritadagi gaplar
Topshiriq: «Yelim bilan yopishtiramiz» gapida «bilan» qaysi turkumga kiradi?
M
MalikaBobom hashar haqida aytib berdi: qo‘shnilar bir-biriga birga ishlab yordam berishgan. Bu eski an’ana.
Z
ZarinaIngliz tili darsida shunday yozdik: “Both Uzbekistan and Japan have tea traditions.” Qarama-qarshilikni but bilan beramiz.
A
AnvarPoster card: “In Uzbekistan neighbours help each other with hashar, but in our lab four friends do it.” 😄
J
JasurQutiga nom beraylik! Bahor — “spring”, Nur — “light”, Temir — “iron”.
Siz
Ko‘rgazma bahorda bo‘ladi. “We named the case Bahor. It means spring. We like it because the fair is in spring.”
Ingliz tili
🔒Qulf 4: A box named Spring
Topshiriq: Gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
Bothcountrieshaveteatraditions.
Chorshanba
Z
ZarinaPlastik qopqoqni mato bilan ishqalab, elektroskopdan 10 sm uzoqda tutdim — barglar ochildi. 20 sm da esa ancha kam.
M
MalikaKulon qonuni: F = k·|q₁|·|q₂|/r², bunda k = 9·10⁹ N·m²/C². Masofa n marta oshsa, kuch n² marta kamayadi.
A
AnvarMasofa 2 marta oshdi — kuch 4 marta kamaydi. Hammasi mos!
J
JasurHisoblaymiz: ikki folga sharcha, har biri 2 nC, masofa 2 sm. SIga: 2·10⁻⁹ C va 0,02 m.
M
MalikaF = 9·10⁹ · 2·10⁻⁹ · 2·10⁻⁹ : (0,02)² = 9·10⁻⁵ N. 4 sm da bu 4 marta kam: 2,25·10⁻⁵ N.
Siz
Sharlar tegib ajralsa zaryad teng bo‘linadi: +6 nC va −2 nC dan har biri (6 − 2) : 2 = +2 nC.
Fizika
🔒Qulf 5: Masofa va kuch
Topshiriq: Masofa 3 marta oshsa, Kulon kuchi qanday o‘zgaradi?
🔑 Kalit: Masofa 2 marta oshsa, kuch 4 marta kamayadi: zaryadlangan narsalarni elektroskopdan uzoq tutamiz.
Payshanba
J
JasurQuticha uchun ikkita mis kerak. Kimyodan: metallar yaltiroq, issiqlik va elektrni o‘tkazadi, bolg‘alanadi.
M
MalikaMetallmaslar esa bunday xossalarga ega emas: oltingugurt, uglerod. Ilgaklarni elektroskop simidan uzoqroq mahkamlaymiz.
Z
ZarinaHisob: 4 bo‘lak faner p so‘m, yelim g so‘m, 2 ta ilgak h so‘m. Jami 4p + g + 2h.
15 000 − 9 000 = 6 000 so‘m qoladi: yorliq va lenta uchun 2 000, zaxiraga 4 000 ✔
KimyoAlgebra
🔒Qulf 6: Metallar va qiymat
Topshiriq: 4p + g + 2h ifodaning qiymati p = 1 500, g = 2 000, h = 500 bo‘lganda qancha?
🔑 Kalit: Faner quticha 9 000 so‘m: 15 000 dan 6 000 qoladi — 2 000 yorliq va lenta, 4 000 zaxira.
A
AnvarAy! Plastik qopqoqni ushlagan edim, barmog‘imga mayda “chaq” etdi 😮
M
MalikaIshqalangan plastik zaryad to‘playdi. Biologiyadan: tana hujayralari ka ega — nerv hujayrasi ta’sirga javoban impuls hosil qiladi.
Z
ZarinaHujayra tuzilishi: membrana, sitoplazma va markazda yadro. Mitoxondriya esa hujayraning “elektrostansiyasi”.
J
JasurZararsiz, lekin elektroskop barglari ham ochilib qoldi. Plastik bizga halaqit beradi.
S
Sinf rahbariNatijalarni kompyuterda jadvalga yozing. Informatikadan: birinchi kompyuterlar elektron lampalarda ishlagan, ikkinchi avlod tranzistorlarda.
Siz
Biz jadvalda uchta quticha rejasini va narxini yozamiz: faner 9 000, karton 2 000, tayyor plastik 14 000.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Informatika
🔒Qulf 7: Chaqmoq va jadval
Topshiriq: Mushak yoki nerv hujayrasining ta’sirga javob berib faol holatga o‘tishi nima deyiladi?
🔑 Kalit: Ishqalangan plastik zaryad to‘playdi: u elektroskop barglarini ochdi va Anvarga “chaqdi”.
A
AnvarViktorinaga takrorlaymiz. Jahon tarixi: Amerikadan Yevropaga juda ko‘p oltin va kumush kelgan, tangalar ko‘paygan.
Z
ZarinaTovarlar esa shuncha ko‘paymagan, shuning uchun narxlar tez o‘sgan. Bunga “narxlar inqilobi” deyiladi.
M
MalikaCheklanganlik bilan bog‘liq: pul ko‘p, narsa kam bo‘lsa, narx ko‘tariladi. Faner narxi ham o‘zgarishi mumkin.
J
JasurO‘zbekiston tarixidan: Amir Temurdan keyin Shohruh Mirzo Xurosonni (poytaxti Hirot), o‘g‘li Ulug‘bek Movarounnahrni (Samarqand) boshqargan.
A
Anvar1449-yilda Ulug‘bek halok bo‘lgach, taxt uchun kurash kuchaydi; 1451-yilda Abu Said Mirzo Samarqandda g‘olib bo‘ldi.
Siz
Savol: “1451-yilda Samarqandda kim g‘alaba qozondi?” Javob: Abu Said Mirzo.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 8: Tarix viktorinasi
Topshiriq: “Narxlar inqilobi” nimadan kelib chiqqan?
🔑 Kalit: Pul ko‘p, tovar kam bo‘lsa narx ko‘tariladi: faner narxi ham o‘zgarishi mumkin — zaxira kerak.
Juma
Z
ZarinaKo‘rgazmaga 12 ta viloyat, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Toshkent shahridan jamoalar keladi: 12 + 1 + 1 = 14 ta birlik.
M
MalikaO‘zbekiston maydoni taxminan 448,9 ming km² — Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Italiyadan katta.
A
AnvarIjtimoiy-iqtisodiy xaritada hududlarni rang bilan bo‘yasak — kartogramma, ustun yoki doira chizsak — kartodiagramma.
J
JasurAvval shartli belgilarga qaraymiz, keyin ma’lumotni o‘qiymiz.
S
Sinf rahbariXaritaga rus tilida savol yozing. So‘roq gap so‘roq so‘zi bilan quriladi: «где, сколько, кто». «Ли» so‘roq berilayotgan so‘zdan keyin turadi.
Siz
Yozdim: «Сколько команд приехало из Ташкента?» va «Есть ли у вас вопросы?»
GeografiyaRus tili
🔒Qulf 9: Plakat uchun xarita
Topshiriq: Qaysi gapda «ли» to‘g‘ri qo‘yilgan?
A
AnvarJadval, 15 000 so‘m: 1) faner quticha — 4p + g + 2h = 9 000; 2) yorliq va lenta — 2 000. Jami 11 000.
Z
ZarinaKarton (2 000) arzon, lekin ezilib ketadi. Tayyor plastik (14 000) ishqalanib zaryadlanadi, barglarni ochadi va deyarli hamma pulni yeydi. Ikkalasi jadvalga kirmadi.
MalikaZaxira nega kerak? Faner narxi 10 % oshsa, 9 000 · 0,1 = 900 so‘m ko‘proq to‘laymiz, biror qism ham sinishi mumkin. Zaxira shuni qoplaydi. Kesishni usta qiladi, biz o‘lchaymiz, yelimlaymiz va silliqlaymiz.
Siz
Demak, reja: 9 000 + 2 000 + zaxira 4 000 = 15 000. Hisobotda qaysi kalit zaxirani talab qilganini yozamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariTexnologiya
🔒Qulf 10: Qaror: byudjet jadvali
Topshiriq: Qaysi kalit zaxira qoldirish kerakligini ko‘rsatdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Hisobot: quticha byudjeti
Savol: 15 000 so‘mni qanday taqsimlaymiz? Faner quticha 9 000 (4 bo‘lak faner 6 000, yelim 2 000, 2 ilgak 1 000), yorliq va lenta 2 000, zaxira 4 000 (27 %: kamida 20 % qoidasi bajarildi). Karton (2 000) ezilib ketadi, tayyor plastik (14 000) ishqalanib zaryadlanadi va barglarni ochadi — ikkalasi rad etildi. Quticha texnologik xarita bo‘yicha yasaladi, arrani usta ishlatadi. Keyingi qadam: qopqoqqa beshburchak naqsh. Raqamlar — misol.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Pul, vaqt va asboblar cheklangan: 15 000 so‘m qoldi — tanlashimiz kerak.
Xarita tartibi: o‘lcha, kes (arrani faqat kattalar ishlatadi), yelimla, qisqichda tut.
Masofa 2 marta oshsa, kuch 4 marta kamayadi: zaryadlangan narsalarni elektroskopdan uzoq tutamiz.
Faner quticha 9 000 so‘m: 15 000 dan 6 000 qoladi — 2 000 yorliq va lenta, 4 000 zaxira.
Ishqalangan plastik zaryad to‘playdi: u elektroskop barglarini ochdi va Anvarga “chaqdi”.
Pul ko‘p, tovar kam bo‘lsa narx ko‘tariladi: faner narxi ham o‘zgarishi mumkin — zaxira kerak.
Yulduzli savollar
Qaysi resurs kapitalga kiradi?
Elektroskopdan zaryadlangan plastik 2 marta uzoqroqda tutilsa, kuch qanday o‘zgaradi?
O‘ylab ko‘r: nega eng arzon kartonni (2 000) tanlamadik?