ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 2-hafta

Quticha byudjeti

🎯 Missiya: Quticha uchun 15 000 so‘mni nimaga qancha sarflaymiz — va qancha zaxira qoldiramiz?

Dushanba

Sinf rahbariYangi missiya: elektroskopni ko‘rgazmaga olib borish uchun quticha byudjetini tuzing: nimaga qancha ketadi va qancha zaxira qoladi. Hisobda 30 000 − 11 000 − 4 000 = 15 000 so‘m qoldi. Qoida: zaxira kamida 20 %. Raqamlar — o‘quv misoli.
AnvarIqtisod darsida: cheksiz, esa cheklangan. Hamma narsani ololmaymiz, tanlashimiz kerak.
ZarinaResurslar uch xil: tabiiy (yog‘och, suv), mehnat (ishlaydigan odamlar) va kapital (asboblar, ustaxona).
MalikaDavlat-huquq darsida: har bir odam — individ, shaxs esa o‘z qadriyatlari, bilimi va ko‘nikmalari bor, atrofga ta’sir qiladigan inson.
JasurDemak, bizning bilim va ko‘nikmamiz ham resurs — !
Pul esa 15 000 so‘m, uning bir qismini zaxirada qoldirish kerak. Avval resurslarni saralaymiz.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari

Qulf 1: Cheklangan pul, cheksiz xohish

Topshiriq: Resurslarni turiga qarab ajrat.

So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)

Tabiiy
Mehnat
Kapital

🔑 Kalit: Pul, vaqt va asboblar cheklangan: 15 000 so‘m qoldi — tanlashimiz kerak.

AnvarTexnologiya darsida ni o‘rgandik: ish tartibi, asboblar va o‘lchamlar yozilgan reja.
MalikaFaner quticha uchun: o‘lcha → kes → PVA yelimi bilan yopishtir → yelim qotguncha da tut.
Sinf rahbariArra bilan faqat usta yoki o‘qituvchi kesadi. Siz o‘lchaysiz, silliqlaysiz va yelimlaysiz.
ZarinaQopqoq ustiga qavariq beshburchak naqsh chizaman. — qo‘shni bo‘lmagan ikki uchni tutashtiruvchi kesma.
MalikaQavariq n-burchakda n(n − 3) : 2 ta diagonal bor. Beshburchakda 5 · 2 : 2 = 5 ta — chiroyli yulduzcha chiqadi ⭐
Oltiburchakni ham hisoblab ko‘raylik, naqshni tanlashdan oldin.
TexnologiyaGeometriya

Qulf 2: Texnologik xarita

Topshiriq: Qavariq oltiburchakda nechta diagonal bor?

🔑 Kalit: Xarita tartibi: o‘lcha, kes (arrani faqat kattalar ishlatadi), yelimla, qisqichda tut.

Seshanba

Sinf rahbariOna tili darsida so‘z turkumlarini o‘rgandik. Texnologik xaritadagi gapni tahlil qiling: «Avval taxtani aniq o‘lcha.»
Zarina«Taxtani» — ot (nimani?), «aniq» — ravish (qanday?), «o‘lcha» — fe’l, «avval» — ravish (qachon?).
AnvarYordamchi so‘zlar boshqacha: ularning lug‘aviy ma’nosi yo‘q, so‘roqqa javob bermaydi, gap bo‘lagi ham bo‘lmaydi. Masalan: «bilan» — ko‘makchi, «chunki» — bog‘lovchi, «faqat» — yuklama.
JasurAdabiyotdan: biz «Kuntug‘mish» dostonini darsda davom ettirdik. Qayta aytmayman, faqat mavzusi — sadoqat va xiyonat.
MalikaBunday shuning uchun o‘lmaydi: har davrda odamlar sadoqat va adolatni o‘ylaydi.
Biz ham plakatda «qopqoq bilan», «chunki» kabi so‘zlarni aniq ishlatamiz.
Ona tiliAdabiyot

Qulf 3: Xaritadagi gaplar

Topshiriq: «Yelim bilan yopishtiramiz» gapida «bilan» qaysi turkumga kiradi?

MalikaBobom hashar haqida aytib berdi: qo‘shnilar bir-biriga birga ishlab yordam berishgan. Bu eski an’ana.
ZarinaIngliz tili darsida shunday yozdik: “Both Uzbekistan and Japan have tea traditions.” Qarama-qarshilikni but bilan beramiz.
AnvarPoster card: “In Uzbekistan neighbours help each other with hashar, but in our lab four friends do it.” 😄
JasurQutiga nom beraylik! Bahor — “spring”, Nur — “light”, Temir — “iron”.
Ko‘rgazma bahorda bo‘ladi. “We named the case Bahor. It means spring. We like it because the fair is in spring.”
Ingliz tili

Qulf 4: A box named Spring

Topshiriq: Gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.

So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing

Bothcountrieshaveteatraditions.

Chorshanba

ZarinaPlastik qopqoqni mato bilan ishqalab, elektroskopdan 10 sm uzoqda tutdim — barglar ochildi. 20 sm da esa ancha kam.
MalikaKulon qonuni: F = k·|q₁|·|q₂|/r², bunda k = 9·10⁹ N·m²/C². Masofa n marta oshsa, kuch n² marta kamayadi.
AnvarMasofa 2 marta oshdi — kuch 4 marta kamaydi. Hammasi mos!
JasurHisoblaymiz: ikki folga sharcha, har biri 2 nC, masofa 2 sm. SIga: 2·10⁻⁹ C va 0,02 m.
MalikaF = 9·10⁹ · 2·10⁻⁹ · 2·10⁻⁹ : (0,02)² = 9·10⁻⁵ N. 4 sm da bu 4 marta kam: 2,25·10⁻⁵ N.
Sharlar tegib ajralsa zaryad teng bo‘linadi: +6 nC va −2 nC dan har biri (6 − 2) : 2 = +2 nC.
Fizika

Qulf 5: Masofa va kuch

Topshiriq: Masofa 3 marta oshsa, Kulon kuchi qanday o‘zgaradi?

🔑 Kalit: Masofa 2 marta oshsa, kuch 4 marta kamayadi: zaryadlangan narsalarni elektroskopdan uzoq tutamiz.

Payshanba

JasurQuticha uchun ikkita mis kerak. Kimyodan: metallar yaltiroq, issiqlik va elektrni o‘tkazadi, bolg‘alanadi.
MalikaMetallmaslar esa bunday xossalarga ega emas: oltingugurt, uglerod. Ilgaklarni elektroskop simidan uzoqroq mahkamlaymiz.
ZarinaHisob: 4 bo‘lak faner p so‘m, yelim g so‘m, 2 ta ilgak h so‘m. Jami 4p + g + 2h.
AnvarDo‘konda: p = 1 500, g = 2 000, h = 500. Qiymat: 4 · 1 500 + 2 000 + 2 · 500 = 6 000 + 2 000 + 1 000 = 9 000.
15 000 − 9 000 = 6 000 so‘m qoladi: yorliq va lenta uchun 2 000, zaxiraga 4 000 ✔
KimyoAlgebra

Qulf 6: Metallar va qiymat

Topshiriq: 4p + g + 2h ifodaning qiymati p = 1 500, g = 2 000, h = 500 bo‘lganda qancha?

🔑 Kalit: Faner quticha 9 000 so‘m: 15 000 dan 6 000 qoladi — 2 000 yorliq va lenta, 4 000 zaxira.

AnvarAy! Plastik qopqoqni ushlagan edim, barmog‘imga mayda “chaq” etdi 😮
MalikaIshqalangan plastik zaryad to‘playdi. Biologiyadan: tana hujayralari ka ega — nerv hujayrasi ta’sirga javoban impuls hosil qiladi.
ZarinaHujayra tuzilishi: membrana, sitoplazma va markazda yadro. Mitoxondriya esa hujayraning “elektrostansiyasi”.
JasurZararsiz, lekin elektroskop barglari ham ochilib qoldi. Plastik bizga halaqit beradi.
Sinf rahbariNatijalarni kompyuterda jadvalga yozing. Informatikadan: birinchi kompyuterlar elektron lampalarda ishlagan, ikkinchi avlod tranzistorlarda.
Biz jadvalda uchta quticha rejasini va narxini yozamiz: faner 9 000, karton 2 000, tayyor plastik 14 000.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Informatika

Qulf 7: Chaqmoq va jadval

Topshiriq: Mushak yoki nerv hujayrasining ta’sirga javob berib faol holatga o‘tishi nima deyiladi?

🔑 Kalit: Ishqalangan plastik zaryad to‘playdi: u elektroskop barglarini ochdi va Anvarga “chaqdi”.

AnvarViktorinaga takrorlaymiz. Jahon tarixi: Amerikadan Yevropaga juda ko‘p oltin va kumush kelgan, tangalar ko‘paygan.
ZarinaTovarlar esa shuncha ko‘paymagan, shuning uchun narxlar tez o‘sgan. Bunga “narxlar inqilobi” deyiladi.
MalikaCheklanganlik bilan bog‘liq: pul ko‘p, narsa kam bo‘lsa, narx ko‘tariladi. Faner narxi ham o‘zgarishi mumkin.
JasurO‘zbekiston tarixidan: Amir Temurdan keyin Shohruh Mirzo Xurosonni (poytaxti Hirot), o‘g‘li Ulug‘bek Movarounnahrni (Samarqand) boshqargan.
Anvar1449-yilda Ulug‘bek halok bo‘lgach, taxt uchun kurash kuchaydi; 1451-yilda Abu Said Mirzo Samarqandda g‘olib bo‘ldi.
Savol: “1451-yilda Samarqandda kim g‘alaba qozondi?” Javob: Abu Said Mirzo.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 8: Tarix viktorinasi

Topshiriq: “Narxlar inqilobi” nimadan kelib chiqqan?

🔑 Kalit: Pul ko‘p, tovar kam bo‘lsa narx ko‘tariladi: faner narxi ham o‘zgarishi mumkin — zaxira kerak.

Juma

ZarinaKo‘rgazmaga 12 ta viloyat, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Toshkent shahridan jamoalar keladi: 12 + 1 + 1 = 14 ta birlik.
MalikaO‘zbekiston maydoni taxminan 448,9 ming km² — Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Italiyadan katta.
AnvarIjtimoiy-iqtisodiy xaritada hududlarni rang bilan bo‘yasak — kartogramma, ustun yoki doira chizsak — kartodiagramma.
JasurAvval shartli belgilarga qaraymiz, keyin ma’lumotni o‘qiymiz.
Sinf rahbariXaritaga rus tilida savol yozing. So‘roq gap so‘roq so‘zi bilan quriladi: «где, сколько, кто». «Ли» so‘roq berilayotgan so‘zdan keyin turadi.
Yozdim: «Сколько команд приехало из Ташкента?» va «Есть ли у вас вопросы?»
GeografiyaRus tili

Qulf 9: Plakat uchun xarita

Topshiriq: Qaysi gapda «ли» to‘g‘ri qo‘yilgan?

AnvarJadval, 15 000 so‘m: 1) faner quticha — 4p + g + 2h = 9 000; 2) yorliq va lenta — 2 000. Jami 11 000.
ZarinaKarton (2 000) arzon, lekin ezilib ketadi. Tayyor plastik (14 000) ishqalanib zaryadlanadi, barglarni ochadi va deyarli hamma pulni yeydi. Ikkalasi jadvalga kirmadi.
JasurRahbar qoidasi: zaxira kamida 20 %, ya’ni 15 000 · 0,2 = 3 000 so‘m. Bizda 15 000 − 11 000 = 4 000 — qoidadan ko‘p.
MalikaZaxira nega kerak? Faner narxi 10 % oshsa, 9 000 · 0,1 = 900 so‘m ko‘proq to‘laymiz, biror qism ham sinishi mumkin. Zaxira shuni qoplaydi. Kesishni usta qiladi, biz o‘lchaymiz, yelimlaymiz va silliqlaymiz.
Demak, reja: 9 000 + 2 000 + zaxira 4 000 = 15 000. Hisobotda qaysi kalit zaxirani talab qilganini yozamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariTexnologiya

Qulf 10: Qaror: byudjet jadvali

Topshiriq: Qaysi kalit zaxira qoldirish kerakligini ko‘rsatdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: quticha byudjeti

Savol: 15 000 so‘mni qanday taqsimlaymiz? Faner quticha 9 000 (4 bo‘lak faner 6 000, yelim 2 000, 2 ilgak 1 000), yorliq va lenta 2 000, zaxira 4 000 (27 %: kamida 20 % qoidasi bajarildi). Karton (2 000) ezilib ketadi, tayyor plastik (14 000) ishqalanib zaryadlanadi va barglarni ochadi — ikkalasi rad etildi. Quticha texnologik xarita bo‘yicha yasaladi, arrani usta ishlatadi. Keyingi qadam: qopqoqqa beshburchak naqsh. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Pul, vaqt va asboblar cheklangan: 15 000 so‘m qoldi — tanlashimiz kerak.
  2. Xarita tartibi: o‘lcha, kes (arrani faqat kattalar ishlatadi), yelimla, qisqichda tut.
  3. Masofa 2 marta oshsa, kuch 4 marta kamayadi: zaryadlangan narsalarni elektroskopdan uzoq tutamiz.
  4. Faner quticha 9 000 so‘m: 15 000 dan 6 000 qoladi — 2 000 yorliq va lenta, 4 000 zaxira.
  5. Ishqalangan plastik zaryad to‘playdi: u elektroskop barglarini ochdi va Anvarga “chaqdi”.
  6. Pul ko‘p, tovar kam bo‘lsa narx ko‘tariladi: faner narxi ham o‘zgarishi mumkin — zaxira kerak.

Yulduzli savollar

  1. Qaysi resurs kapitalga kiradi?

  2. Elektroskopdan zaryadlangan plastik 2 marta uzoqroqda tutilsa, kuch qanday o‘zgaradi?

  3. O‘ylab ko‘r: nega eng arzon kartonni (2 000) tanlamadik?

Hikoyadagi darslar