ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 21-hafta

Ko‘chat uchun iliq to‘shama

🎯 Missiya: Ko‘chat to‘shamasini adolatli sinov bilan qanday tekshiramiz — nimani bir xil qoldiramiz va qaysi nixrom simni tanlaymiz?

Dushanba

Sinf rahbariMissiya: bahor ko‘rgazmasi mini-issiqxonasi uchun ko‘chat idishi ostiga qo‘yiladigan isitish to‘shamasi. Manba — 12 V adapter, isitish elementi — nixrom sim. Isitgich bilan faqat kattalar nazoratida ishlaymiz, sim izolyatsiyalangan bo‘ladi.
AnvarFizika: — spiral yoki lenta shaklidagi sim, ishi Joul–Lens qonuniga tayanadi: Q = I²Rt. Uning materiali katta solishtirma qarshilikka ega bo‘lib, erimasligi kerak: nixrom, ρ = 1,1 Ω·mm²/m.
MalikaMisning ρ si taxminan 0,017 — juda kichik, shuning uchun u yetarlicha qizimaydi. Sim qarshiligi R = ρL : S, bunda L — uzunlik (m), S — kesim yuzi (mm²).
JasurNixrom, S = 0,11 mm², L = 1,2 m: R = 1,1 · 1,2 : 0,11 = 12 Ω. 12 V da tok I = 12 : 12 = 1 A, quvvat P = U² : R = 144 : 12 = 12 W.
ZarinaL = 0,6 m bo‘lsa R = 6 Ω, tok 2 A, quvvat 24 W. L = 2,4 m bo‘lsa R = 24 Ω, tok 0,5 A, quvvat 6 W.
AnvarKo‘rsatkichli chiroq uchun kerak: η = P foydali : P umumiy · 100 %. Namuna sonlar: cho‘g‘lanma lampa 40 W da 2 W yorug‘lik beradi, η = 2 : 40 · 100 % = 5 %, qolgani issiqlik. Shuning uchun ko‘rsatkich uchun LED olamiz.
Fizika

Qulf 1: Nixrom sim va issiqlik

Topshiriq: Nixrom sim: ρ = 1,1, L = 1,2 m, S = 0,11 mm². Qarshiligi qancha?

🔑 Kalit: Nixrom ρ = 1,1, S = 0,11 mm², R = ρL : S, 12 V: 1,2 m — 12 Ω, 1 A, 12 W; 0,6 m — 6 Ω, 2 A, 24 W; 2,4 m — 24 Ω, 0,5 A, 6 W.

ZarinaOna tilidan: so‘zlar hissiy bo‘yog‘iga ko‘ra uch guruhga bo‘linadi: — aziz, mehr, mo‘tabar; — jabr, nizo, xatar; betaraf — choy, tong, dasturxon.
AnvarSinonim: aziz — qadrli; antonim: mehr — adovat. Lug‘atda so‘zning ma’nosi bilan birga bo‘yog‘i ham izohlanadi.
MalikaSodda gap tahlili: «Fizika — qiziqarli fan» — ega va kesim ot, orasiga tire qo‘yiladi. «Sim qizidi» — yig‘iq gap, «Nixrom sim tez qizidi» — yoyiq gap.
JasurRuscha: А. С. Пушкин родился в 1799 году в Москве. В 1811 году он поступил в Царскосельский лицей, а окончил его в 1817 году.
ZarinaМ. Ю. Лермонтов родился в 1814 году в Москве. Роман «Герой нашего времени» он писал с 1838 по 1840 год.
AnvarСтихотворение «Я помню чудное мгновенье…» и отрывок «Карагёз» мы читаем в учебнике. Здесь их не пересказываем и не переписываем.
Ona tiliRus tili

Qulf 2: So‘z bo‘yog‘i va ikki shoir

Topshiriq: Qaysi so‘z salbiy bo‘yoqqa ega?

Seshanba

MalikaAlgebra: aniq qiymat noma’lum, lekin a₁ ≤ x ≤ a₂ ekani ma’lum bo‘lsa, a₁ — , a₂ — taqribiy qiymat. |x − a| ≤ h bo‘lsa, x = a ± h yoziladi.
AnvarMultimetr bo‘limlari 1 Ω oraliqda; eng yaqin bo‘limni olamiz, xato ko‘pi bilan 0,5. Sim 12 Ω ko‘rsatdi: R = 12 ± 0,5, ya’ni 11,5 ≤ R ≤ 12,5.
JasurQuvvat P = 144 : R. R = 12,5 da P = 11,52 W, R = 11,5 da P ≈ 12,52 W. Talab 10 ≤ P ≤ 14, ya’ni |P − 12| ≤ 2: bajariladi.
Zarina24 W li variant: |24 − 12| = 12 > 2. 6 W li variant: |6 − 12| = 6 > 2. Ikkalasi ham talabga mos emas.
MalikaGeometriya: Pifagor teoremasi isboti. Tomoni a + b bo‘lgan ikkita teng kvadrat olamiz: birini to‘rtta uchburchak va tomoni c bo‘lgan kvadratga, ikkinchisini to‘rtta uchburchak va tomonlari a, b bo‘lgan ikki kvadratga bo‘lamiz.
AnvarYuzlar teng: 4S + c² = 4S + a² + b². Ikki tomondan 4S ni ayirsak, c² = a² + b².
JasurQo‘llanish: to‘shama taglig‘ining burchagini tekshiramiz. Katetlar 5 va 12 sm bo‘lsa, c² = 25 + 144 = 169, c = 13 sm. Tekshiruv: (5 + 12)² = 289 = 4 · 30 + 169.
AlgebraGeometriya

Qulf 3: Xatolik va Pifagor isboti

Topshiriq: Katetlari 5 va 12 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi qancha?

🔑 Kalit: Talab |P − 12| ≤ 2 (10–14 W): R = 12 ± 0,5 Ω beradi 11,52–12,52 W — mos; 24 W va 6 W mos emas.

AnvarInformatika: jadval katakchalardan iborat; katakcha adresi — ustun harfi va satr raqami (masalan, B3). ikki qarama-qarshi burchak bilan yoziladi: B2:C4.
ZarinaJadval: B — uzunlik (m), C — kesim (mm²), D — qarshilik, E — quvvat. D2 da =1.1*B2/C2, E2 da =144/D2. Formula doim «=» bilan boshlanadi.
MalikaSatrlar: 2-satr 1,2 m — 12 Ω — 12 W; 3-satr 0,6 m — 6 Ω — 24 W; 4-satr 2,4 m — 24 Ω — 6 W. Uzunlikni o‘zgartirsak, qolganlari o‘zi yangilanadi.
JasurSon sig‘masa katakchada ##### chiqadi — ustunni kengaytiramiz.
ZarinaSinov rejasi: faqat bitta omil — sim uzunligi (quvvat) o‘zgaradi. Hammasi bir xil: bir xil idish, 300 g tuproq, xona 10 °C, 10 daqiqa, termometr tuproqda 2 sm chuqurlikda. Talab: tuproq 18–25 °C.
AnvarIqtisod: — sotuvchilar har xil narxda qancha sotishga tayyorligini ko‘rsatadi. Taklif qonuni: boshqa shartlar teng bo‘lsa, narx yuqori bo‘lsa taklif miqdori ko‘p.
MalikaSababi: yuqori narx foydani oshiradi, ishlab chiqaruvchi ko‘proq tayyorlaydi, yangi sotuvchilar kiradi. Nuqtalarni tutashtirsak, o‘ngga ko‘tariluvchi S chizig‘i hosil bo‘ladi.
JasurMisol (taxminiy sonlar): mat 20 000 so‘m bo‘lsa 5 ta, 30 000 so‘m bo‘lsa 8 ta tayyorlashga tayyormiz. Narx oshdi — taklif miqdori ham oshdi.
InformatikaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 4: Jadval va taklif qonuni

Topshiriq: Jadvalda qaysi yozuv formula hisoblanadi?

🔑 Kalit: Adolatli sinov: faqat sim uzunligi o‘zgaradi; idish, 300 g tuproq, 10 °C xona, 10 daqiqa va termometr chuqurligi (2 sm) bir xil. Talab: tuproq 18–25 °C.

Chorshanba

AnvarProject 1 is a survey. We asked 20 pupils which project they most want to see at the fair. Percent = (number × 100) ÷ total.
ZarinaResults: seedling mat 8, LED lamp 6, hand-crank star 4, warm box 2. So 8 × 100 ÷ 20 = 40%, 6 × 100 ÷ 20 = 30%, 4 × 100 ÷ 20 = 20% and 2 × 100 ÷ 20 = 10%.
MalikaA pie graph shows parts of a whole, so all the parts add up to 100%. Describing phrase: “According to the graph, the favourite project is the seedling mat.”
JasurProject 2 is about a musical hero. Write four paragraphs: 1) name, when and where born, job; 2) when they became famous and main achievements; 3) other interests; 4) why you admire them.
AnvarHome reading: “Music for the Clouds” and “Drums in Space”. I will read both and write which one I like more, and why.
Ingliz tili

Qulf 5: Survey and pie graph

Topshiriq: Which sentence describes the graph correctly?

ZarinaTexnologiya amaliy ishi: bolalar ponchosini to‘qish. — boshdan kiyiladigan, yelka va qo‘llarni yopadigan issiq kiyim.
AnvarAylana spitsada choksiz, aylana qatorlar bilan to‘qiladi. Yoqadan boshlanadi: halqalar teriladi, yoqa rezinka naqshida to‘qiladi — cho‘zilishi uchun. Keyin qalinroq spitsaga o‘tib, belgilangan qatorlarda halqa qo‘shib pastga kengaytiriladi.
MalikaTo‘qish zichligini bilish uchun namuna bo‘lak to‘qib, 10 sm dagi halqalarni sanaymiz. Halqalar soni aniq sanoq, 10 sm o‘lchovi esa taqribiy — algebradagi xatolik kabi.
JasurAdabiyot nazariyasi: — sahna asari, kuchli murosasiz ziddiyatga qurilgan, qahramonlar taqdiri halokat bilan tugaydi. Nomi yunoncha «tragos» (taka) va «ode» (qo‘shiq) so‘zlaridan — «taka qo‘shig‘i».
ZarinaBoshqa dramatik turlar: komediya, drama, monodrama, intermediya. Qahramonlar o‘rtasidagi to‘qnashuv — ; ichki kolliziya — qahramon ruhidagi qarama-qarshilik.
MalikaUsmon Nosir 1912-yil 13-noyabrda Namanganda tug‘ilgan. U 18 yoshdan 24 yoshgacha yozib, besh she’riy to‘plam yaratgan, jumladan «Quyosh bilan suhbat». She’rlarni bu yerda keltirmaymiz.
TexnologiyaAdabiyot

Qulf 6: Poncho va fojia

Topshiriq: «Tragediya» so‘zi qanday ma’noni bildiradi?

Payshanba

ZarinaBiologiya: teri — tananing eng katta a’zosi, uch qavatdan iborat: epidermis (shox qavat, bo‘linuvchi qavat va melanin), derma (qon tomirlari, nervlar, retseptorlar, bezlar, soch xaltachalari) va teri osti yog‘ qavati.
AnvarTerida og‘riq, bosim, issiq va sovuq retseptorlari bor — shuning uchun ishlayotgan to‘shamaga tegmaymiz. Ter bezlari dermada; ter 98–99 % suv, bug‘lanib ortiqcha issiqlikni olib ketadi.
MalikaYog‘ bezlari soch xaltachasiga ochiladi, kaft va tovonda yo‘q. O‘smirlik davrida ular faolroq bo‘ladi — bu normal; yuzni toza yuvamiz.
JasurKimyo: VI guruh bosh kenja guruhi — kislorod O, oltingugurt S, selen Se, tellur Te va radioaktiv poloniy Po. Ular deyiladi; tashqi qavatda 6 elektron bor.
Zarina2 elektron qabul qilib, –2 oksidlanish darajasini beradi. S, Se, Te da bo‘sh orbitallar bor, shuning uchun +4 va +6 ham bo‘ladi (SO₂, SO₃); kislorodda yo‘q.
AnvarOltingugurt tabiatda sof holda va birikmalarda uchraydi: pirit FeS₂, rux aldamasi ZnS, galenit PbS, gips CaSO₄·2H₂O. Bular daftarga yoziladigan formulalar; kimyoviy tajribani faqat o‘qituvchi bilan qilamiz.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo

Qulf 7: Teri va oltingugurt guruhi

Topshiriq: Ter taxminan necha foiz suvdan iborat?

MalikaGeografiya: — ish paytida sarflangan kuch-quvvatni tiklash uchun dam olish va davolanish. U uchun aholi daromadi, rekreatsiya resurslari va rekreatsiya xo‘jaligi (mehmonxona, sanatoriy, turbaza) kerak.
ZarinaResurslar ikki xil: tabiiy (tog‘ yon bag‘irlari, buloqlar, ko‘llar, sharsharalar, g‘orlar) va madaniy-tarixiy (qadimiy shaharlar, maqbaralar, qal’alar, muzeylar).
JasurTashqi iqtisodiy aloqalar: mamlakat ichida ko‘p yoki arzon ishlab chiqarganini sotadi — bu ; yetishmaganini olib keladi — bu . Misol: sim chetdan kelsa, bu import.
AnvarTovarlarni ayirboshlash xalqaro mehnat taqsimotiga tayanadi. Darslikda O‘zbekistonning yirik hamkorlari sifatida Xitoy, Rossiya, Qozog‘iston, Turkiya sanalgan.
Sinf rahbariDavlat-huquq: huquq tizimi tarmoqlarga bo‘linadi. Fuqarolik huquqi mulk va shartnomalarni, mehnat huquqi ish beruvchi va xodim munosabatini, jinoyat huquqi esa jinoyatlar va jazoni belgilaydi.
MalikaSim sotib olish — shartnoma: u fuqarolik huquqiga kiradi. Chek va kafolatni saqlaymiz.
GeografiyaDavlat va huquq asoslari

Qulf 8: Dam olish, savdo va huquq

Topshiriq: Mulk va shartnomalarni qaysi huquq tarmog‘i tartibga soladi?

Juma

Sinf rahbariBugungi tarix: Buyuk Britaniya 1800–1870 yillarda va Xiva xonligida Qo‘ng‘irot sulolasining kuchayishi.
AnvarXIX asr o‘rtasida Britaniya «dunyo ustaxonasi» deb atalgan: sanoat mahsulotlarining katta qismini ishlab chiqargan, harbiy floti tengsiz bo‘lgan. 1825-yilda dunyodagi birinchi jamoat temir yo‘li ochilgan.
Jasur1832-yilgi islohot yangi shaharlarga parlamentda o‘rin bergan, 1867-yilda ovoz berish huquqi yana kengaytirilgan. 1867 − 1832 = 35 yil.
ZarinaIshchilar chartistlar harakatini boshlab, «Xalq xartiyasi»da talablarini yozgan. Biz buni faqat sana va atamalar darajasida o‘rganamiz.
MalikaO‘zbekiston tarixi: parchalanish va urushlar xalqni charchatdi, kuchli markaziy hokimiyat zarur bo‘ldi. Qo‘ng‘irot qabilasi oldinga chiqdi.
AnvarMuhammad Amin 1761-yilda inoq lavozimiga ko‘tarilgan, 1770-yilda hokimiyatni olgan. Muhammad Amin 1770–1790, o‘g‘li Avaz 1790–1804 inoq bo‘lgan; Avazning o‘g‘li Eltuzar 1804-yilda o‘zini xon e’lon qilgan.
JasurBoshqaruv: Abulg‘ozixon 32 o‘zbek urug‘ini to‘rt guruhga bo‘lgan, har birini inoq boshqargan. Xonlik 23 ma’muriy birlikka bo‘lingan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Britaniya va Xiva xonligi

Topshiriq: Muhammad Amin (1770–1790) va Avaz (1790–1804) birga necha yil inoq bo‘lgan?

Sinf rahbariSinov natijalari keldi. Avval birinchi urinishni tekshiramiz: unda nima adolatsiz edi? Talab: quvvat 10–14 W, tok 1,6 A dan oshmasin (adapter 2 A gacha), narx 7 000 so‘m dan oshmasin, tuproq 18–25 °C.
AnvarBirinchi urinishda 0,6 m simni sovuq balkonda, 1,2 m simni issiq xonada sinadik: sim ham, xona harorati ham o‘zgargan. Natija qaysi biridan ekanini bilib bo‘lmaydi — adolatsiz.
JasurYana: 2,4 m simni 10 emas, 5 daqiqa ushladik va termometr bir safar tuproq yuzasida, bir safar chuqurda edi. Shuning uchun hammasini rejadagidek qayta sinadik.
ZarinaAdolatli sinov natijasi (xonada 10 °C, 10 daqiqa, 300 g tuproq, 2 sm chuqurlik): 0,6 m (24 W) — 35 °C; 1,2 m (12 W) — 21 °C; 2,4 m (6 W) — 14 °C.
Malika0,6 m: 24 W, 2 A > 1,6 A, 35 °C > 25 °C — rad. 2,4 m: 6 W, tuproq 14 °C < 18 °C, narx 12 000 > 7 000 — rad. 1,2 m: 12 W, 1 A, 21 °C, 6 000 so‘m — mos.
AnvarMis simni sinamaymiz: R ≈ 0,017 · 1,2 : 0,11 ≈ 0,19 Ω, tok 60 A dan ko‘p — qisqa tutashuv, xavfli. Sim izolyatsiyalangan, adapterni kattalar ulaydi. Keyingi qadam: o‘zi o‘chiradigan termostat.
1,2 m nixromni tanlaymiz. Natija ishonchli, chunki sinovda faqat bitta omil o‘zgargan.
Fizika

Qulf 10: Adolatli sinov va qaror

Topshiriq: Qaysi kalitlar 1,2 m simni tanlashga hal qiluvchi bo‘ldi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Ko‘chat to‘shamasi: nixrom sim

Savol: to‘shamani qanday adolatli sinaymiz va qaysi simni tanlaymiz? Loyiha: 12 V adapter (2 A gacha), nixrom, S = 0,11 mm². Sinov: faqat uzunlik o‘zgaradi; idish, 300 g tuproq, 10 °C, 10 daqiqa, 2 sm chuqurlik bir xil. Ma’lumot: 0,6 / 1,2 / 2,4 m da 24 / 12 / 6 W; tuproq 35 / 21 / 14 °C; R = 12 ± 0,5 Ω da 11,52–12,52 W. Talab 10–14 W, ≤ 1,6 A, ≤ 7 000 so‘m, tuproq 18–25 °C. Natija: 1,2 m. Keyingi qadam: termostat.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Nixrom ρ = 1,1, S = 0,11 mm², R = ρL : S, 12 V: 1,2 m — 12 Ω, 1 A, 12 W; 0,6 m — 6 Ω, 2 A, 24 W; 2,4 m — 24 Ω, 0,5 A, 6 W.
  2. Talab |P − 12| ≤ 2 (10–14 W): R = 12 ± 0,5 Ω beradi 11,52–12,52 W — mos; 24 W va 6 W mos emas.
  3. Adolatli sinov: faqat sim uzunligi o‘zgaradi; idish, 300 g tuproq, 10 °C xona, 10 daqiqa va termometr chuqurligi (2 sm) bir xil. Talab: tuproq 18–25 °C.

Yulduzli savollar

  1. Nixrom sim: ρ = 1,1, L = 0,6 m, S = 0,11 mm². Qarshiligi qancha?

  2. 0,6 m va 1,2 m simni solishtirdik, lekin xona harorati farqli. Sinov adolatlimi?

  3. O‘ylab ko‘r: kuchlanish 6 V ga tushsa va R = 12 Ω qolsa, quvvat 12 W ga nisbatan qanday o‘zgaradi?

Hikoyadagi darslar