🎯 Missiya: Ko‘chat to‘shamasini adolatli sinov bilan qanday tekshiramiz — nimani bir xil qoldiramiz va qaysi nixrom simni tanlaymiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariMissiya: bahor ko‘rgazmasi mini-issiqxonasi uchun ko‘chat idishi ostiga qo‘yiladigan isitish to‘shamasi. Manba — 12 V adapter, isitish elementi — nixrom sim. Isitgich bilan faqat kattalar nazoratida ishlaymiz, sim izolyatsiyalangan bo‘ladi.
A
AnvarFizika: — spiral yoki lenta shaklidagi sim, ishi Joul–Lens qonuniga tayanadi: Q = I²Rt. Uning materiali katta solishtirma qarshilikka ega bo‘lib, erimasligi kerak: nixrom, ρ = 1,1 Ω·mm²/m.
M
MalikaMisning ρ si taxminan 0,017 — juda kichik, shuning uchun u yetarlicha qizimaydi. Sim qarshiligi R = ρL : S, bunda L — uzunlik (m), S — kesim yuzi (mm²).
J
JasurNixrom, S = 0,11 mm², L = 1,2 m: R = 1,1 · 1,2 : 0,11 = 12 Ω. 12 V da tok I = 12 : 12 = 1 A, quvvat P = U² : R = 144 : 12 = 12 W.
Z
ZarinaL = 0,6 m bo‘lsa R = 6 Ω, tok 2 A, quvvat 24 W. L = 2,4 m bo‘lsa R = 24 Ω, tok 0,5 A, quvvat 6 W.
A
AnvarKo‘rsatkichli chiroq uchun kerak: η = P foydali : P umumiy · 100 %. Namuna sonlar: cho‘g‘lanma lampa 40 W da 2 W yorug‘lik beradi, η = 2 : 40 · 100 % = 5 %, qolgani issiqlik. Shuning uchun ko‘rsatkich uchun LED olamiz.
Fizika
🔒Qulf 1: Nixrom sim va issiqlik
Topshiriq: Nixrom sim: ρ = 1,1, L = 1,2 m, S = 0,11 mm². Qarshiligi qancha?
🔑 Kalit: Nixrom ρ = 1,1, S = 0,11 mm², R = ρL : S, 12 V: 1,2 m — 12 Ω, 1 A, 12 W; 0,6 m — 6 Ω, 2 A, 24 W; 2,4 m — 24 Ω, 0,5 A, 6 W.
Z
ZarinaOna tilidan: so‘zlar hissiy bo‘yog‘iga ko‘ra uch guruhga bo‘linadi: — aziz, mehr, mo‘tabar; — jabr, nizo, xatar; betaraf — choy, tong, dasturxon.
A
AnvarSinonim: aziz — qadrli; antonim: mehr — adovat. Lug‘atda so‘zning ma’nosi bilan birga bo‘yog‘i ham izohlanadi.
M
MalikaSodda gap tahlili: «Fizika — qiziqarli fan» — ega va kesim ot, orasiga tire qo‘yiladi. «Sim qizidi» — yig‘iq gap, «Nixrom sim tez qizidi» — yoyiq gap.
J
JasurRuscha: А. С. Пушкин родился в 1799 году в Москве. В 1811 году он поступил в Царскосельский лицей, а окончил его в 1817 году.
Z
ZarinaМ. Ю. Лермонтов родился в 1814 году в Москве. Роман «Герой нашего времени» он писал с 1838 по 1840 год.
A
AnvarСтихотворение «Я помню чудное мгновенье…» и отрывок «Карагёз» мы читаем в учебнике. Здесь их не пересказываем и не переписываем.
Ona tiliRus tili
🔒Qulf 2: So‘z bo‘yog‘i va ikki shoir
Topshiriq: Qaysi so‘z salbiy bo‘yoqqa ega?
Seshanba
M
MalikaAlgebra: aniq qiymat noma’lum, lekin a₁ ≤ x ≤ a₂ ekani ma’lum bo‘lsa, a₁ — , a₂ — taqribiy qiymat. |x − a| ≤ h bo‘lsa, x = a ± h yoziladi.
A
AnvarMultimetr bo‘limlari 1 Ω oraliqda; eng yaqin bo‘limni olamiz, xato ko‘pi bilan 0,5. Sim 12 Ω ko‘rsatdi: R = 12 ± 0,5, ya’ni 11,5 ≤ R ≤ 12,5.
J
JasurQuvvat P = 144 : R. R = 12,5 da P = 11,52 W, R = 11,5 da P ≈ 12,52 W. Talab 10 ≤ P ≤ 14, ya’ni |P − 12| ≤ 2: bajariladi.
Z
Zarina24 W li variant: |24 − 12| = 12 > 2. 6 W li variant: |6 − 12| = 6 > 2. Ikkalasi ham talabga mos emas.
M
MalikaGeometriya: Pifagor teoremasi isboti. Tomoni a + b bo‘lgan ikkita teng kvadrat olamiz: birini to‘rtta uchburchak va tomoni c bo‘lgan kvadratga, ikkinchisini to‘rtta uchburchak va tomonlari a, b bo‘lgan ikki kvadratga bo‘lamiz.
A
AnvarYuzlar teng: 4S + c² = 4S + a² + b². Ikki tomondan 4S ni ayirsak, c² = a² + b².
J
JasurQo‘llanish: to‘shama taglig‘ining burchagini tekshiramiz. Katetlar 5 va 12 sm bo‘lsa, c² = 25 + 144 = 169, c = 13 sm. Tekshiruv: (5 + 12)² = 289 = 4 · 30 + 169.
AlgebraGeometriya
🔒Qulf 3: Xatolik va Pifagor isboti
Topshiriq: Katetlari 5 va 12 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi qancha?
🔑 Kalit: Talab |P − 12| ≤ 2 (10–14 W): R = 12 ± 0,5 Ω beradi 11,52–12,52 W — mos; 24 W va 6 W mos emas.
A
AnvarInformatika: jadval katakchalardan iborat; katakcha adresi — ustun harfi va satr raqami (masalan, B3). ikki qarama-qarshi burchak bilan yoziladi: B2:C4.
Z
ZarinaJadval: B — uzunlik (m), C — kesim (mm²), D — qarshilik, E — quvvat. D2 da =1.1*B2/C2, E2 da =144/D2. Formula doim «=» bilan boshlanadi.
M
MalikaSatrlar: 2-satr 1,2 m — 12 Ω — 12 W; 3-satr 0,6 m — 6 Ω — 24 W; 4-satr 2,4 m — 24 Ω — 6 W. Uzunlikni o‘zgartirsak, qolganlari o‘zi yangilanadi.
J
JasurSon sig‘masa katakchada ##### chiqadi — ustunni kengaytiramiz.
Z
ZarinaSinov rejasi: faqat bitta omil — sim uzunligi (quvvat) o‘zgaradi. Hammasi bir xil: bir xil idish, 300 g tuproq, xona 10 °C, 10 daqiqa, termometr tuproqda 2 sm chuqurlikda. Talab: tuproq 18–25 °C.
A
AnvarIqtisod: — sotuvchilar har xil narxda qancha sotishga tayyorligini ko‘rsatadi. Taklif qonuni: boshqa shartlar teng bo‘lsa, narx yuqori bo‘lsa taklif miqdori ko‘p.
M
MalikaSababi: yuqori narx foydani oshiradi, ishlab chiqaruvchi ko‘proq tayyorlaydi, yangi sotuvchilar kiradi. Nuqtalarni tutashtirsak, o‘ngga ko‘tariluvchi S chizig‘i hosil bo‘ladi.
J
JasurMisol (taxminiy sonlar): mat 20 000 so‘m bo‘lsa 5 ta, 30 000 so‘m bo‘lsa 8 ta tayyorlashga tayyormiz. Narx oshdi — taklif miqdori ham oshdi.
InformatikaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 4: Jadval va taklif qonuni
Topshiriq: Jadvalda qaysi yozuv formula hisoblanadi?
🔑 Kalit: Adolatli sinov: faqat sim uzunligi o‘zgaradi; idish, 300 g tuproq, 10 °C xona, 10 daqiqa va termometr chuqurligi (2 sm) bir xil. Talab: tuproq 18–25 °C.
Chorshanba
A
AnvarProject 1 is a survey. We asked 20 pupils which project they most want to see at the fair. Percent = (number × 100) ÷ total.
Z
ZarinaResults: seedling mat 8, LED lamp 6, hand-crank star 4, warm box 2. So 8 × 100 ÷ 20 = 40%, 6 × 100 ÷ 20 = 30%, 4 × 100 ÷ 20 = 20% and 2 × 100 ÷ 20 = 10%.
M
MalikaA pie graph shows parts of a whole, so all the parts add up to 100%. Describing phrase: “According to the graph, the favourite project is the seedling mat.”
J
JasurProject 2 is about a musical hero. Write four paragraphs: 1) name, when and where born, job; 2) when they became famous and main achievements; 3) other interests; 4) why you admire them.
A
AnvarHome reading: “Music for the Clouds” and “Drums in Space”. I will read both and write which one I like more, and why.
Ingliz tili
🔒Qulf 5: Survey and pie graph
Topshiriq: Which sentence describes the graph correctly?
Z
ZarinaTexnologiya amaliy ishi: bolalar ponchosini to‘qish. — boshdan kiyiladigan, yelka va qo‘llarni yopadigan issiq kiyim.
A
AnvarAylana spitsada choksiz, aylana qatorlar bilan to‘qiladi. Yoqadan boshlanadi: halqalar teriladi, yoqa rezinka naqshida to‘qiladi — cho‘zilishi uchun. Keyin qalinroq spitsaga o‘tib, belgilangan qatorlarda halqa qo‘shib pastga kengaytiriladi.
M
MalikaTo‘qish zichligini bilish uchun namuna bo‘lak to‘qib, 10 sm dagi halqalarni sanaymiz. Halqalar soni aniq sanoq, 10 sm o‘lchovi esa taqribiy — algebradagi xatolik kabi.
J
JasurAdabiyot nazariyasi: — sahna asari, kuchli murosasiz ziddiyatga qurilgan, qahramonlar taqdiri halokat bilan tugaydi. Nomi yunoncha «tragos» (taka) va «ode» (qo‘shiq) so‘zlaridan — «taka qo‘shig‘i».
Z
ZarinaBoshqa dramatik turlar: komediya, drama, monodrama, intermediya. Qahramonlar o‘rtasidagi to‘qnashuv — ; ichki kolliziya — qahramon ruhidagi qarama-qarshilik.
M
MalikaUsmon Nosir 1912-yil 13-noyabrda Namanganda tug‘ilgan. U 18 yoshdan 24 yoshgacha yozib, besh she’riy to‘plam yaratgan, jumladan «Quyosh bilan suhbat». She’rlarni bu yerda keltirmaymiz.
TexnologiyaAdabiyot
🔒Qulf 6: Poncho va fojia
Topshiriq: «Tragediya» so‘zi qanday ma’noni bildiradi?
Payshanba
Z
ZarinaBiologiya: teri — tananing eng katta a’zosi, uch qavatdan iborat: epidermis (shox qavat, bo‘linuvchi qavat va melanin), derma (qon tomirlari, nervlar, retseptorlar, bezlar, soch xaltachalari) va teri osti yog‘ qavati.
A
AnvarTerida og‘riq, bosim, issiq va sovuq retseptorlari bor — shuning uchun ishlayotgan to‘shamaga tegmaymiz. Ter bezlari dermada; ter 98–99 % suv, bug‘lanib ortiqcha issiqlikni olib ketadi.
M
MalikaYog‘ bezlari soch xaltachasiga ochiladi, kaft va tovonda yo‘q. O‘smirlik davrida ular faolroq bo‘ladi — bu normal; yuzni toza yuvamiz.
J
JasurKimyo: VI guruh bosh kenja guruhi — kislorod O, oltingugurt S, selen Se, tellur Te va radioaktiv poloniy Po. Ular deyiladi; tashqi qavatda 6 elektron bor.
Z
Zarina2 elektron qabul qilib, –2 oksidlanish darajasini beradi. S, Se, Te da bo‘sh orbitallar bor, shuning uchun +4 va +6 ham bo‘ladi (SO₂, SO₃); kislorodda yo‘q.
A
AnvarOltingugurt tabiatda sof holda va birikmalarda uchraydi: pirit FeS₂, rux aldamasi ZnS, galenit PbS, gips CaSO₄·2H₂O. Bular daftarga yoziladigan formulalar; kimyoviy tajribani faqat o‘qituvchi bilan qilamiz.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo
🔒Qulf 7: Teri va oltingugurt guruhi
Topshiriq: Ter taxminan necha foiz suvdan iborat?
M
MalikaGeografiya: — ish paytida sarflangan kuch-quvvatni tiklash uchun dam olish va davolanish. U uchun aholi daromadi, rekreatsiya resurslari va rekreatsiya xo‘jaligi (mehmonxona, sanatoriy, turbaza) kerak.
Z
ZarinaResurslar ikki xil: tabiiy (tog‘ yon bag‘irlari, buloqlar, ko‘llar, sharsharalar, g‘orlar) va madaniy-tarixiy (qadimiy shaharlar, maqbaralar, qal’alar, muzeylar).
J
JasurTashqi iqtisodiy aloqalar: mamlakat ichida ko‘p yoki arzon ishlab chiqarganini sotadi — bu ; yetishmaganini olib keladi — bu . Misol: sim chetdan kelsa, bu import.
A
AnvarTovarlarni ayirboshlash xalqaro mehnat taqsimotiga tayanadi. Darslikda O‘zbekistonning yirik hamkorlari sifatida Xitoy, Rossiya, Qozog‘iston, Turkiya sanalgan.
S
Sinf rahbariDavlat-huquq: huquq tizimi tarmoqlarga bo‘linadi. Fuqarolik huquqi mulk va shartnomalarni, mehnat huquqi ish beruvchi va xodim munosabatini, jinoyat huquqi esa jinoyatlar va jazoni belgilaydi.
M
MalikaSim sotib olish — shartnoma: u fuqarolik huquqiga kiradi. Chek va kafolatni saqlaymiz.
GeografiyaDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 8: Dam olish, savdo va huquq
Topshiriq: Mulk va shartnomalarni qaysi huquq tarmog‘i tartibga soladi?
Juma
S
Sinf rahbariBugungi tarix: Buyuk Britaniya 1800–1870 yillarda va Xiva xonligida Qo‘ng‘irot sulolasining kuchayishi.
A
AnvarXIX asr o‘rtasida Britaniya «dunyo ustaxonasi» deb atalgan: sanoat mahsulotlarining katta qismini ishlab chiqargan, harbiy floti tengsiz bo‘lgan. 1825-yilda dunyodagi birinchi jamoat temir yo‘li ochilgan.
J
Jasur1832-yilgi islohot yangi shaharlarga parlamentda o‘rin bergan, 1867-yilda ovoz berish huquqi yana kengaytirilgan. 1867 − 1832 = 35 yil.
Z
ZarinaIshchilar chartistlar harakatini boshlab, «Xalq xartiyasi»da talablarini yozgan. Biz buni faqat sana va atamalar darajasida o‘rganamiz.
M
MalikaO‘zbekiston tarixi: parchalanish va urushlar xalqni charchatdi, kuchli markaziy hokimiyat zarur bo‘ldi. Qo‘ng‘irot qabilasi oldinga chiqdi.
A
AnvarMuhammad Amin 1761-yilda inoq lavozimiga ko‘tarilgan, 1770-yilda hokimiyatni olgan. Muhammad Amin 1770–1790, o‘g‘li Avaz 1790–1804 inoq bo‘lgan; Avazning o‘g‘li Eltuzar 1804-yilda o‘zini xon e’lon qilgan.
J
JasurBoshqaruv: Abulg‘ozixon 32 o‘zbek urug‘ini to‘rt guruhga bo‘lgan, har birini inoq boshqargan. Xonlik 23 ma’muriy birlikka bo‘lingan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 9: Britaniya va Xiva xonligi
Topshiriq: Muhammad Amin (1770–1790) va Avaz (1790–1804) birga necha yil inoq bo‘lgan?
S
Sinf rahbariSinov natijalari keldi. Avval birinchi urinishni tekshiramiz: unda nima adolatsiz edi? Talab: quvvat 10–14 W, tok 1,6 A dan oshmasin (adapter 2 A gacha), narx 7 000 so‘m dan oshmasin, tuproq 18–25 °C.
A
AnvarBirinchi urinishda 0,6 m simni sovuq balkonda, 1,2 m simni issiq xonada sinadik: sim ham, xona harorati ham o‘zgargan. Natija qaysi biridan ekanini bilib bo‘lmaydi — adolatsiz.
J
JasurYana: 2,4 m simni 10 emas, 5 daqiqa ushladik va termometr bir safar tuproq yuzasida, bir safar chuqurda edi. Shuning uchun hammasini rejadagidek qayta sinadik.
Z
ZarinaAdolatli sinov natijasi (xonada 10 °C, 10 daqiqa, 300 g tuproq, 2 sm chuqurlik): 0,6 m (24 W) — 35 °C; 1,2 m (12 W) — 21 °C; 2,4 m (6 W) — 14 °C.
M
Malika0,6 m: 24 W, 2 A > 1,6 A, 35 °C > 25 °C — rad. 2,4 m: 6 W, tuproq 14 °C < 18 °C, narx 12 000 > 7 000 — rad. 1,2 m: 12 W, 1 A, 21 °C, 6 000 so‘m — mos.
A
AnvarMis simni sinamaymiz: R ≈ 0,017 · 1,2 : 0,11 ≈ 0,19 Ω, tok 60 A dan ko‘p — qisqa tutashuv, xavfli. Sim izolyatsiyalangan, adapterni kattalar ulaydi. Keyingi qadam: o‘zi o‘chiradigan termostat.
Siz
1,2 m nixromni tanlaymiz. Natija ishonchli, chunki sinovda faqat bitta omil o‘zgargan.
Fizika
🔒Qulf 10: Adolatli sinov va qaror
Topshiriq: Qaysi kalitlar 1,2 m simni tanlashga hal qiluvchi bo‘ldi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Ko‘chat to‘shamasi: nixrom sim
Savol: to‘shamani qanday adolatli sinaymiz va qaysi simni tanlaymiz? Loyiha: 12 V adapter (2 A gacha), nixrom, S = 0,11 mm². Sinov: faqat uzunlik o‘zgaradi; idish, 300 g tuproq, 10 °C, 10 daqiqa, 2 sm chuqurlik bir xil. Ma’lumot: 0,6 / 1,2 / 2,4 m da 24 / 12 / 6 W; tuproq 35 / 21 / 14 °C; R = 12 ± 0,5 Ω da 11,52–12,52 W. Talab 10–14 W, ≤ 1,6 A, ≤ 7 000 so‘m, tuproq 18–25 °C. Natija: 1,2 m. Keyingi qadam: termostat.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Nixrom ρ = 1,1, S = 0,11 mm², R = ρL : S, 12 V: 1,2 m — 12 Ω, 1 A, 12 W; 0,6 m — 6 Ω, 2 A, 24 W; 2,4 m — 24 Ω, 0,5 A, 6 W.
Talab |P − 12| ≤ 2 (10–14 W): R = 12 ± 0,5 Ω beradi 11,52–12,52 W — mos; 24 W va 6 W mos emas.
Adolatli sinov: faqat sim uzunligi o‘zgaradi; idish, 300 g tuproq, 10 °C xona, 10 daqiqa va termometr chuqurligi (2 sm) bir xil. Talab: tuproq 18–25 °C.
Yulduzli savollar
Nixrom sim: ρ = 1,1, L = 0,6 m, S = 0,11 mm². Qarshiligi qancha?
0,6 m va 1,2 m simni solishtirdik, lekin xona harorati farqli. Sinov adolatlimi?
O‘ylab ko‘r: kuchlanish 6 V ga tushsa va R = 12 Ω qolsa, quvvat 12 W ga nisbatan qanday o‘zgaradi?