☰ Mundarija · Geografiya

Transport geografiyasi

Darslar 32–33 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
33

O‘zbekiston transportining zamonaviy rivojlanishi

Darslik: 90–94-betlar
MaqsadO‘zbekiston temiryo‘l, avtomobil, havo, quvur transportining yangi rivojini va muhim yo‘nalishlarini bilish.
Yangi so‘zlar
elektrlashtirish · electrificationtezyurar poyezd · high-speed trainaeroport · airporthalqa yo‘l · ring road
Tushuntirish

Mustaqillik yillarida temiryo‘l qurilishi va elektrlashtirishga katta e’tibor berildi; temiryo‘llar uzunligi 7 ming km dan oshdi. Ilgari Toshkentdan Xorazm yoki Surxondaryoga, shuningdek Farg‘ona vodiysiga borish uchun qo‘shni davlatlar hududidan o‘tishga to‘g‘ri kelgan edi. Endi mamlakat ichidagi yo‘llar qurildi: Navoiy–Uchquduq–Nukus, G‘uzor–Boysun–Qumqo‘rg‘on va Toshkentni Farg‘ona vodiysi bilan bog‘laydigan Angren–Pop (baland tog‘ oralig‘idan, Qamchiq dovonidan uzun tunnel orqali). Poyezdlar elektrlashtirilgani tezlik va yo‘lning o‘tkazish imkoniyatini oshiradi. Toshkent–Samarqand yo‘nalishida tezyurar «Afrosiyob» poyezdi 2011-yildan qatnaydi, keyinchalik Buxoro, Qarshi kabi shaharlarga ham yo‘lga qo‘yilgan. Avtomobil yo‘llaridan Katta O‘zbek trakti (Toshkentdan Termizgacha), Toshkent–Angren–Qo‘qon yo‘li Qamchiq dovoni orqali, Toshkent halqa yo‘li (64 km) muhim; xalqaro yo‘llar Xitoy (Andijon–O‘sh–Qashqar) va janubga (Termiz orqali Afg‘oniston tomon) boradi. Daryo transporti asosan Amudaryoda, Termiz daryo porti orqali. Havo transportida Toshkent eng yirik tugun; Samarqand, Buxoro, Urganch, Navoiy va boshqa aeroportlar bor, Navoiy yuk tashishga ixtisoslashgan xalqaro tugun. Quvurlar Buxoro, Qashqadaryo gaz konlaridan Samarqand va Toshkentga boradi. Yuqori kuchlanishli elektr tarmog‘i viloyatlarni va qo‘shni davlatlarni bog‘laydi.

Namunalar
Angren–Pop temiryo‘li Toshkentni Farg‘ona vodiysi bilan mamlakat ichkarisidan bog‘laydi, shu bois yuk Tojikiston yoki Qirg‘iziston orqali aylanib yurmaydi.
Tezyurar poyezd Toshkentdan Samarqandga bir necha soatda yetib boradi va avtomobil yo‘llaridagi tig‘izlikni kamaytiradi.
Sinfda faoliyat

«Yo‘l qurilishi»: atlasdagi temiryo‘l xaritasidan mustaqillik yillari qurilgan uchta yo‘nalishni topib, yozuvsiz xaritaga belgilash.

Mashq
1
Mustaqillik yillarida qurilgan uchta temiryo‘l yo‘nalishini ayting.
2
«Afrosiyob» qaysi shaharlarni bog‘laydi?
3
Poyezd soatiga 160 km tezlikda 3 soat yursa, necha km yuradi?
4
Nima uchun O‘zbekiston uchun mamlakat ichidagi temiryo‘llarning qurilishi muhim?