🎯 Missiya: Dasta to‘xtaganda ham yulduzni yondirib turadigan kondensatorlarni qanday ulaymiz — nechta va qanday?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariYangi yil yaqin, qishki ta’til 28-dekabrdan boshlanadi. Zaldagi archa uchun jamoamiz «qo‘lda aylantiriladigan yulduz» tayyorlaydi.
A
AnvarG‘oya: dastani aylantirsak mitti generator tok beradi, zaryadni saqlaydi, dasta to‘xtasa ham LED bir lahza yonib turadi.
M
MalikaKondensator — dielektrik qatlami bilan ajratilgan ikki o‘tkazgich (qoplama). Qoplamalarda +q va −q zaryad bo‘ladi.
J
Jasur C = q : U. Birligi — farad: 1 F = 1 C : 1 V. Amalda 1 µF = 10⁻⁶ F, 1 nF = 10⁻⁹ F, 1 pF = 10⁻¹² F.
S
Sinf rahbariZaryadlangan kondensator zaryadni ushlab turadi: eski asboblardagi kondensatorlarga tegmang, buni faqat mutaxassis qiladi. Bizda kichik, past kuchlanishli kondensatorlar va o‘qituvchi nazorati.
Z
ZarinaHisobni «Boshlash» menyusida «Kalkulyator»ni qidirib ochaman. Menyuda «...» bilan tugagan band oyna ochadi, uchburchak (▶) esa qism menyuni.
A
AnvarSichqonchaning o‘ng tugmasi ni ochadi, Ctrl+C kabi tugmalar — tezkor tugmalar.
FizikaInformatika
🔒Qulf 1: Yulduz va kondensator
Topshiriq: Menyu bandi oxirida «...» belgisi bo‘lsa, bu nimani bildiradi?
Z
ZarinaOna tilidan: tuzilishiga ko‘ra kesim sodda yoki murakkab. Bir so‘zli — sodda: «Havo salqin.» Ikki va undan ko‘p so‘zli — murakkab: «Bu yulduz juda yorqin edi.»
A
AnvarYordamchi fe’l bilan: «olib keldi», «yozib qo‘ydi» (brought, wrote down). Bosh va yordamchi fe’l birgalikda bitta kesim, ularni ajratib bo‘lmaydi.
M
Malikalar: edi, ekan, emish, kerak, zarur, lozim. «Edi» — o‘tgan zamon, «ekan» — keyin bilingan narsa, «emish» — eshitilgan gap.
J
Jasur«Yulduz tayyor ekan» — bog‘lamali kesim, demak murakkab kesim.
Z
ZarinaRuscha: noaniq shaxsli gapda ish bajaruvchi noma’lum yoki muhim emas, kesim 3-shaxs ko‘plikda: «В дверь стучат», «Мне принесли письмо».
A
AnvarShaxssiz gapda ega yo‘q va bo‘lishi ham mumkin emas: «Темнеет», «Холодно», «Нам нужно подготовиться». Sezuvchi — jo‘nalish kelishigida: «Мне хочется».
Ona tiliRus tili
🔒Qulf 2: Kesim va shaxssiz gaplar
Topshiriq: Qaysi gap shaxssiz?
Seshanba
A
AnvarDo‘konda 1000 µF li kondensatorlar bor: har biri 6,3 V ga mo‘ljallangan, narxi 2 000 so‘m. Qo‘lda aylantiriladigan generator taxminan 4 V beradi.
M
MalikaParallel ulanishda sig‘imlar qo‘shiladi: C = 1000 + 1000 + 1000 = 3000 µF. Katta sig‘im olish uchun parallel qulay.
J
JasurKetma-ket ulansa 1/C = 1/1000 + 1/1000 + 1/1000 = 3/1000, ya’ni C ≈ 333 µF: bittasidan ham kichik.
Z
ZarinaKetma-ket ulanishda kuchlanish qismlarga taqsimlanadi, shuning uchun u yuqori kuchlanishga bardosh berishda kerak. 4 V da har biriga taxminan 1,3 V to‘g‘ri keladi.
A
AnvarBizda 4 V < 6,3 V: parallelda har biriga to‘liq 4 V tushadi, bu ruxsat etilgan chegarada.
M
MalikaZaryad q = C · U. Parallel: 0,003 F · 4 V = 0,012 C. Ketma-ket: taxminan 0,000333 F · 4 V ≈ 0,0013 C, ya’ni 9 baravar kam.
Fizika
🔒Qulf 3: Uchta kondensator
Topshiriq: Uchta 1000 µF li kondensator parallel ulansa, umumiy sig‘im qancha?
🔑 Kalit: Parallel: 1000 + 1000 + 1000 = 3000 µF, har biriga to‘liq 4 V (ruxsat 6,3 V). Ketma-ket: atigi ≈ 333 µF, zaryad 9 baravar kam.
M
MalikaUyda yassi kondensator yasash mumkinmi? Ikkita folga kvadrat, orasi havo. C = ε · ε₀ · S : d. Havo uchun ε ≈ 1, ε₀ = 8,85·10⁻¹² F/m.
A
AnvarKvadrat tomoni 9 ≤ a ≤ 11 sm. Musbat tengsizlikni kvadratga ko‘taramiz: 81 ≤ a² ≤ 121 sm².
J
Jasurm² da: 0,0081 ≤ S ≤ 0,0121. Orasi d = 1 mm = 0,001 m.
Z
ZarinaC = 8,85·10⁻¹² · S : 0,001 ≈ 7,2·10⁻¹¹ dan 1,07·10⁻¹⁰ F gacha, ya’ni 72–107 pF. 1000 µF = 10⁻³ F esa taxminan o‘n million marta katta.
M
MalikaSig‘im yuza kattalashsa yoki oraliq kamaysa o‘sadi; dielektrik ham oshiradi.
A
AnvarYana: √3 va ∛5 dan qaysi katta? Umumiy daraja 6: (√3)⁶ = 27, (∛5)⁶ = 25, demak √3 > ∛5.
J
JasurYulduz nurlari parallelogramm shaklida: asosi 8 sm, balandligi 5 sm, yuzi S = 8 · 5 = 40 sm². Asosi va balandligi bir xil parallelogrammlar yuzi teng.
AlgebraGeometriya
🔒Qulf 4: Folga plastinka
Topshiriq: Havoli yassi kondensatorda qoplamalar orasidagi masofa d kamaysa, sig‘im qanday o‘zgaradi?
🔑 Kalit: Uyda yasalgan folga kondensator atigi 72–107 pF, ya’ni do‘kondagi 1000 µF dan taxminan o‘n million marta kichik.
Chorshanba
S
Sinf rahbariYulduz uchun jamoaga 10 000 so‘m ajratildi (misol sonlar). LED va simlarga 3 000 so‘m ketadi, qolgani kondensatorlarga.
MalikaIqtisod: — kelajak ehtiyoji uchun ajratilgan pul. Uyda saqlansa daromad bermaydi, bankka ga qo‘yilsa foiz to‘lanadi.
Z
ZarinaYillik foyda = omonat · yillik stavka : 100. Misol uchun, 60 000 so‘m va 12%: 60 000 · 12 : 100 = 7 200 so‘m yiliga, oyiga 600 so‘m.
A
AnvarBank tanlashda daromadlilik va ishonchlilik muhim. Kafolatsiz juda yuqori foiz — ogohlantiruvchi belgi. Narxlar umuman oshsa, pulning xarid qobiliyatini kamaytiradi.
J
JasurDavlat-huquqdan: ijro etuvchi hokimiyatni Vazirlar Mahkamasi — boshqaradi, uni Bosh vazir boshlaydi. U davlat byudjeti loyihasini tayyorlaydi va bajarilishini ta’minlaydi.
Siz
Bosh vazir Prezident taklifi bilan, Oliy Majlis roziligi bilan tayinlanadi, to‘g‘rimi?
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 5: Byudjet va omonat
Topshiriq: 60 000 so‘m omonat, yillik stavka 12% (misol). Bir yillik foyda qancha?
🔑 Kalit: Kondensatorlarga 10 000 − 3 000 = 7 000 so‘m: 2 000 so‘mlik kondensatordan ko‘pi bilan 3 ta (6 000), 4 ta (8 000) sig‘maydi.
A
AnvarTa’tilda sinf bilan kinoga bormoqchimiz. Chipta olish iborasi: “Two tickets for the six-thirty showing of ..., please.”
Z
ZarinaKassir so‘raydi: “Which seats would you like – front, middle or back?” Narxni so‘rash: “How much is that?” Chipta turlari: adult, child, student.
J
JasurVaqt: half past six, a quarter to eight. Seansga kamida o‘n daqiqa oldin keling va telefonni ovozsiz qiling.
M
MalikaKino kompaniyalarining logotipi bor: Universal — aylanadigan globus (1912-yilda Carl Laemmle asos solgan), MGM — sher Leo, Paramount — yulduzlar bilan o‘ralgan tog‘.
A
AnvarFilm tanlash uchun taqriz yordam beradi: 1) asosiy ma’lumot, 2) qisqa syujet — oxirini aytmang, 3) qiziq faktlar, 4) fikr va baho.
Z
ZarinaSyujetda Present Simple: “A clownfish looks for his lost son.” Qachon ko‘rgan bo‘lsak, Past Simple: “Last week I saw ...”. Fikr: “I liked it because ...”.
Ingliz tili
🔒Qulf 6: At the cinema
Topshiriq: What time is “a quarter to eight”?
Payshanba
S
Sinf rahbariBayram dasturxoni oldidan biologiyadan hazm qilishni eslaymiz.
A
AnvarOshqozon devoridagi bezlar ajratadi: ferment pepsin oqsilni parchalaydi, xlorid kislota mikroblarni o‘ldiradi, shilimshiq devorni himoya qiladi.
M
MalikaKimyodan: xlor Cl — 17-element, VII guruh, qavatlarda 2, 8, 7 elektron. Tabiatda faqat birikmalarda: osh tuzi NaCl, silvin KCl.
J
JasurXlor — sariq-yashil, o‘tkir hidli, zaharli gaz, havodan taxminan 2,5 baravar og‘ir. Kuchli oksidlovchi: 2Na + Cl₂ → 2NaCl. Bu tenglama faqat daftarda: xlor bilan faqat mutaxassis ishlaydi.
Z
ZarinaIngichka ichak — hazm va so‘rilishning asosiy joyi. Unga jigar o‘ti va oshqozon osti bezi shirasi tushadi; o‘t yog‘ni mayda tomchilarga bo‘ladi.
A
AnvarI. P. Pavlov itlarda ko‘rsatdi: ovqatning ko‘rinishi yoki hidi ham shira ajratadi — bu .
S
Sinf rahbariOvqatlanish gigienasi: kuniga 3–4 marta, bir vaqtda, shoshilmay, yaxshilab chaynab.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo
🔒Qulf 7: Bayram dasturxoni va xlor
Topshiriq: Oshqozon shirasidagi qaysi modda mikroblarni o‘ldiradi?
A
AzizDasturxonda qo‘y go‘shti, qatiq va asal bor! Ular qayerdan keladi?
M
MalikaGeografiya: chorvachilikka qoramolchilik, qo‘ychilik, otchilik, pillachilik va parrandachilik kiradi; asalarichilik va baliqchilik ham. Qishloq xo‘jalik yerlarining katta qismi — yaylovlar.
Z
ZarinaCho‘l va dashtlarda qorako‘l qo‘ylari va tuyalar boqiladi: qorako‘l qo‘yi teri, jun va go‘sht beradi.
A
AnvarTog‘ va tog‘ oldi yaylovlarida qo‘y, mayin tivitli echki va go‘sht-sut yo‘nalishidagi qoramol boqiladi. Qoramol deyarli hamma viloyatda bor.
J
JasurHar hududning o‘z qishloq xo‘jaligi turi bor. Mustaqillikkacha asosan paxtachilikka ixtisoslashgan, hozir don, kartoshka, meva, sabzavotga ham e’tibor bor.
M
MalikaO‘zbekistonda tabiiy zonalar shimoldan janubga emas, g‘arbdan sharqqa, ya’ni tekislikdan tog‘ga qarab almashadi.
Geografiya
🔒Qulf 8: Chorvachilik
Topshiriq: O‘zbekistonda tabiiy zonalar qaysi yo‘nalishda almashadi?
Juma
B
BuviArchaga mitti do‘ppi osamiz. Mana Chustniki: qora zaminda oq qalampir naqshi.
Z
ZarinaTexnologiyadan: kashta tikuvchi — kashtado‘z yoki kashtachi. Nurota, Buxoro, Samarqand ustalari ko‘proq yo‘rma, Toshkent ustalari esa bosma chokni ishlatgan.
A
Anvar — oltin ip bilan tikish; «zar» — forscha «oltin». — ipak mato.
M
MalikaAdabiyotdan: Nodira g‘azallari. «Doda keldim» yetti baytli, radifi «eshit»; «Vasl uyin obod qildim» to‘qqiz baytli, radifi «oqibat». Matnini ko‘chirmaymiz.
J
Jasur — kimnidir chaqiruvchi so‘z. Nodira g‘azalida tazod ham bor. Abdurauf Fitrat 1886-yilda Buxoroda tug‘ilgan, ma’rifatparvar.
Z
ZarinaFitrat 1909–1913 yillarda Istanbulda o‘qituvchilar maktabida o‘qigan, so‘ng Shahrisabz va Karkida yangi usul maktablarini ochgan.
TexnologiyaAdabiyot
🔒Qulf 9: Bezaklar va she’riyat
Topshiriq: Qaysi shahar ustalari bosma chokni ko‘proq ishlatgan?
S
Sinf rahbariTarix: ikki mavzu. Hindiston XVI–XVIII asrlarda va Buxoro amirligining hayoti.
A
AnvarBobur 1526-yil 21-aprelda Panipat jangida Ibrohim Lodiyni mag‘lub etib, boburiylar sulolasiga asos soldi. Humoyun 1555-yilda Dehlini qaytarib oldi.
J
JasurAkbar (1556–1605) davlatni viloyatlarga bo‘lib, soliq tizimini tartibga keltirdi. Shohjahon (1628–1658) davrida Agrada Toj-Mahal qurilgan.
Z
ZarinaXVIII asrda esa Hindiston qirg‘oqlarida Ost-Indiya kompaniyasi kuchaygan.
M
MalikaAmirlik: darslikda maydoni taxminan 200 000 km², XIX asr birinchi yarmida aholisi taxminan 2 million. Iqtisod asosi — sug‘orma dehqonchilik: baland yerlarga suvni chig‘irlar ko‘targan; qorako‘lchilik ham rivojlangan.
A
AnvarBuxoro 1533-yildan xonlik, so‘ng amirlik poytaxti bo‘lgan (1920-yilgacha). Samarqand Shohmurod davrida 1780-yillardan tiklangan. Karvonsaroylar Buyuk ipak yo‘lidagi savdoga xizmat qilgan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 10: Hindiston va amirlik
Topshiriq: Amirlik maydoni taxminan 200 000 km², aholisi 2 million. Har km² ga o‘rtacha necha kishi?
S
Sinf rahbariMaktabda Yangi yil bayrami, ta’tilgacha oxirgi kun. Qaror: kondensatorlarni qanday ulaymiz?
A
AnvarA: uchta ketma-ket (≈ 333 µF). B: uchta parallel (3000 µF, 6 000 so‘m). C: to‘rtta parallel (4000 µF, 8 000 so‘m). D: uyda folgadan yasalgan (72–107 pF).
J
JasurD: do‘kondagidan taxminan o‘n million marta kichik — rad etamiz.
M
MalikaC: 8 000 > 7 000, pulimiz yetmaydi — rad.
Z
ZarinaA ishlaydi, lekin sig‘im 3000 : 333 ≈ 9 baravar kichik, zaryad ham 9 baravar kam.
A
AnvarB: sig‘im 3000 µF, har biriga 4 V < 6,3 V, narx 6 000 ≤ 7 000.
Siz
B variantini tanladik.
Z
ZarinaDastani aylantirdik — yulduz yondi va dasta to‘xtagach ham bir lahza yonib turdi! Yangi yil bilan! ✨
FizikaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 11: Yulduz yondi
Topshiriq: Qaysi kalitlar C va D variantlarini rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Qo‘lda aylantiriladigan yulduz: uchta parallel kondensator
Savol: kondensatorlarni qanday ulaymiz? Loyiha: uchta 1000 µF kondensator parallel. Ma’lumot: parallel 3000 µF, ketma-ket ≈ 333 µF; folga kondensator 72–107 pF; byudjet 7 000 so‘m, 3 ta · 2 000 = 6 000; 4 V < 6,3 V. Natija: yulduz dasta to‘xtagach ham yonib turdi. Keyingi qadam: yonish vaqtini o‘lchash.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Parallel: 1000 + 1000 + 1000 = 3000 µF, har biriga to‘liq 4 V (ruxsat 6,3 V). Ketma-ket: atigi ≈ 333 µF, zaryad 9 baravar kam.
Uyda yasalgan folga kondensator atigi 72–107 pF, ya’ni do‘kondagi 1000 µF dan taxminan o‘n million marta kichik.
Kondensatorlarga 10 000 − 3 000 = 7 000 so‘m: 2 000 so‘mlik kondensatordan ko‘pi bilan 3 ta (6 000), 4 ta (8 000) sig‘maydi.
Yulduzli savollar
Uchta 1000 µF kondensator ketma-ket ulansa, sig‘im taxminan qancha?
Qaysi biri √3 va ∛5 ni to‘g‘ri taqqoslaydi?
O‘ylab ko‘r: kondensatorlar 6,3 V emas, 3 V ga mo‘ljallangan bo‘lsa, 4 V manbaga parallel ulash xavfsiz bo‘larmidi?