ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 16-hafta

Qo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduzi

🎯 Missiya: Dasta to‘xtaganda ham yulduzni yondirib turadigan kondensatorlarni qanday ulaymiz — nechta va qanday?

Dushanba

Sinf rahbariYangi yil yaqin, qishki ta’til 28-dekabrdan boshlanadi. Zaldagi archa uchun jamoamiz «qo‘lda aylantiriladigan yulduz» tayyorlaydi.
AnvarG‘oya: dastani aylantirsak mitti generator tok beradi, zaryadni saqlaydi, dasta to‘xtasa ham LED bir lahza yonib turadi.
MalikaKondensator — dielektrik qatlami bilan ajratilgan ikki o‘tkazgich (qoplama). Qoplamalarda +q va −q zaryad bo‘ladi.
Jasur C = q : U. Birligi — farad: 1 F = 1 C : 1 V. Amalda 1 µF = 10⁻⁶ F, 1 nF = 10⁻⁹ F, 1 pF = 10⁻¹² F.
Sinf rahbariZaryadlangan kondensator zaryadni ushlab turadi: eski asboblardagi kondensatorlarga tegmang, buni faqat mutaxassis qiladi. Bizda kichik, past kuchlanishli kondensatorlar va o‘qituvchi nazorati.
ZarinaHisobni «Boshlash» menyusida «Kalkulyator»ni qidirib ochaman. Menyuda «...» bilan tugagan band oyna ochadi, uchburchak (▶) esa qism menyuni.
AnvarSichqonchaning o‘ng tugmasi ni ochadi, Ctrl+C kabi tugmalar — tezkor tugmalar.
FizikaInformatika

Qulf 1: Yulduz va kondensator

Topshiriq: Menyu bandi oxirida «...» belgisi bo‘lsa, bu nimani bildiradi?

ZarinaOna tilidan: tuzilishiga ko‘ra kesim sodda yoki murakkab. Bir so‘zli — sodda: «Havo salqin.» Ikki va undan ko‘p so‘zli — murakkab: «Bu yulduz juda yorqin edi.»
AnvarYordamchi fe’l bilan: «olib keldi», «yozib qo‘ydi» (brought, wrote down). Bosh va yordamchi fe’l birgalikda bitta kesim, ularni ajratib bo‘lmaydi.
Malikalar: edi, ekan, emish, kerak, zarur, lozim. «Edi» — o‘tgan zamon, «ekan» — keyin bilingan narsa, «emish» — eshitilgan gap.
Jasur«Yulduz tayyor ekan» — bog‘lamali kesim, demak murakkab kesim.
ZarinaRuscha: noaniq shaxsli gapda ish bajaruvchi noma’lum yoki muhim emas, kesim 3-shaxs ko‘plikda: «В дверь стучат», «Мне принесли письмо».
AnvarShaxssiz gapda ega yo‘q va bo‘lishi ham mumkin emas: «Темнеет», «Холодно», «Нам нужно подготовиться». Sezuvchi — jo‘nalish kelishigida: «Мне хочется».
Ona tiliRus tili

Qulf 2: Kesim va shaxssiz gaplar

Topshiriq: Qaysi gap shaxssiz?

Seshanba

AnvarDo‘konda 1000 µF li kondensatorlar bor: har biri 6,3 V ga mo‘ljallangan, narxi 2 000 so‘m. Qo‘lda aylantiriladigan generator taxminan 4 V beradi.
MalikaParallel ulanishda sig‘imlar qo‘shiladi: C = 1000 + 1000 + 1000 = 3000 µF. Katta sig‘im olish uchun parallel qulay.
JasurKetma-ket ulansa 1/C = 1/1000 + 1/1000 + 1/1000 = 3/1000, ya’ni C ≈ 333 µF: bittasidan ham kichik.
ZarinaKetma-ket ulanishda kuchlanish qismlarga taqsimlanadi, shuning uchun u yuqori kuchlanishga bardosh berishda kerak. 4 V da har biriga taxminan 1,3 V to‘g‘ri keladi.
AnvarBizda 4 V < 6,3 V: parallelda har biriga to‘liq 4 V tushadi, bu ruxsat etilgan chegarada.
MalikaZaryad q = C · U. Parallel: 0,003 F · 4 V = 0,012 C. Ketma-ket: taxminan 0,000333 F · 4 V ≈ 0,0013 C, ya’ni 9 baravar kam.
Fizika

Qulf 3: Uchta kondensator

Topshiriq: Uchta 1000 µF li kondensator parallel ulansa, umumiy sig‘im qancha?

🔑 Kalit: Parallel: 1000 + 1000 + 1000 = 3000 µF, har biriga to‘liq 4 V (ruxsat 6,3 V). Ketma-ket: atigi ≈ 333 µF, zaryad 9 baravar kam.

MalikaUyda yassi kondensator yasash mumkinmi? Ikkita folga kvadrat, orasi havo. C = ε · ε₀ · S : d. Havo uchun ε ≈ 1, ε₀ = 8,85·10⁻¹² F/m.
AnvarKvadrat tomoni 9 ≤ a ≤ 11 sm. Musbat tengsizlikni kvadratga ko‘taramiz: 81 ≤ a² ≤ 121 sm².
Jasurm² da: 0,0081 ≤ S ≤ 0,0121. Orasi d = 1 mm = 0,001 m.
ZarinaC = 8,85·10⁻¹² · S : 0,001 ≈ 7,2·10⁻¹¹ dan 1,07·10⁻¹⁰ F gacha, ya’ni 72–107 pF. 1000 µF = 10⁻³ F esa taxminan o‘n million marta katta.
MalikaSig‘im yuza kattalashsa yoki oraliq kamaysa o‘sadi; dielektrik ham oshiradi.
AnvarYana: √3 va ∛5 dan qaysi katta? Umumiy daraja 6: (√3)⁶ = 27, (∛5)⁶ = 25, demak √3 > ∛5.
JasurYulduz nurlari parallelogramm shaklida: asosi 8 sm, balandligi 5 sm, yuzi S = 8 · 5 = 40 sm². Asosi va balandligi bir xil parallelogrammlar yuzi teng.
AlgebraGeometriya

Qulf 4: Folga plastinka

Topshiriq: Havoli yassi kondensatorda qoplamalar orasidagi masofa d kamaysa, sig‘im qanday o‘zgaradi?

🔑 Kalit: Uyda yasalgan folga kondensator atigi 72–107 pF, ya’ni do‘kondagi 1000 µF dan taxminan o‘n million marta kichik.

Chorshanba

Sinf rahbariYulduz uchun jamoaga 10 000 so‘m ajratildi (misol sonlar). LED va simlarga 3 000 so‘m ketadi, qolgani kondensatorlarga.
Anvar10 000 − 3 000 = 7 000 so‘m. Kondensator 2 000 so‘m: uchta 6 000 ≤ 7 000, to‘rtta 8 000 > 7 000.
MalikaIqtisod: — kelajak ehtiyoji uchun ajratilgan pul. Uyda saqlansa daromad bermaydi, bankka ga qo‘yilsa foiz to‘lanadi.
ZarinaYillik foyda = omonat · yillik stavka : 100. Misol uchun, 60 000 so‘m va 12%: 60 000 · 12 : 100 = 7 200 so‘m yiliga, oyiga 600 so‘m.
AnvarBank tanlashda daromadlilik va ishonchlilik muhim. Kafolatsiz juda yuqori foiz — ogohlantiruvchi belgi. Narxlar umuman oshsa, pulning xarid qobiliyatini kamaytiradi.
JasurDavlat-huquqdan: ijro etuvchi hokimiyatni Vazirlar Mahkamasi — boshqaradi, uni Bosh vazir boshlaydi. U davlat byudjeti loyihasini tayyorlaydi va bajarilishini ta’minlaydi.
Bosh vazir Prezident taklifi bilan, Oliy Majlis roziligi bilan tayinlanadi, to‘g‘rimi?
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari

Qulf 5: Byudjet va omonat

Topshiriq: 60 000 so‘m omonat, yillik stavka 12% (misol). Bir yillik foyda qancha?

🔑 Kalit: Kondensatorlarga 10 000 − 3 000 = 7 000 so‘m: 2 000 so‘mlik kondensatordan ko‘pi bilan 3 ta (6 000), 4 ta (8 000) sig‘maydi.

AnvarTa’tilda sinf bilan kinoga bormoqchimiz. Chipta olish iborasi: “Two tickets for the six-thirty showing of ..., please.”
ZarinaKassir so‘raydi: “Which seats would you like – front, middle or back?” Narxni so‘rash: “How much is that?” Chipta turlari: adult, child, student.
JasurVaqt: half past six, a quarter to eight. Seansga kamida o‘n daqiqa oldin keling va telefonni ovozsiz qiling.
MalikaKino kompaniyalarining logotipi bor: Universal — aylanadigan globus (1912-yilda Carl Laemmle asos solgan), MGM — sher Leo, Paramount — yulduzlar bilan o‘ralgan tog‘.
AnvarFilm tanlash uchun taqriz yordam beradi: 1) asosiy ma’lumot, 2) qisqa syujet — oxirini aytmang, 3) qiziq faktlar, 4) fikr va baho.
ZarinaSyujetda Present Simple: “A clownfish looks for his lost son.” Qachon ko‘rgan bo‘lsak, Past Simple: “Last week I saw ...”. Fikr: “I liked it because ...”.
Ingliz tili

Qulf 6: At the cinema

Topshiriq: What time is “a quarter to eight”?

Payshanba

Sinf rahbariBayram dasturxoni oldidan biologiyadan hazm qilishni eslaymiz.
AnvarOshqozon devoridagi bezlar ajratadi: ferment pepsin oqsilni parchalaydi, xlorid kislota mikroblarni o‘ldiradi, shilimshiq devorni himoya qiladi.
MalikaKimyodan: xlor Cl — 17-element, VII guruh, qavatlarda 2, 8, 7 elektron. Tabiatda faqat birikmalarda: osh tuzi NaCl, silvin KCl.
JasurXlor — sariq-yashil, o‘tkir hidli, zaharli gaz, havodan taxminan 2,5 baravar og‘ir. Kuchli oksidlovchi: 2Na + Cl₂ → 2NaCl. Bu tenglama faqat daftarda: xlor bilan faqat mutaxassis ishlaydi.
ZarinaIngichka ichak — hazm va so‘rilishning asosiy joyi. Unga jigar o‘ti va oshqozon osti bezi shirasi tushadi; o‘t yog‘ni mayda tomchilarga bo‘ladi.
AnvarI. P. Pavlov itlarda ko‘rsatdi: ovqatning ko‘rinishi yoki hidi ham shira ajratadi — bu .
Sinf rahbariOvqatlanish gigienasi: kuniga 3–4 marta, bir vaqtda, shoshilmay, yaxshilab chaynab.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo

Qulf 7: Bayram dasturxoni va xlor

Topshiriq: Oshqozon shirasidagi qaysi modda mikroblarni o‘ldiradi?

AzizDasturxonda qo‘y go‘shti, qatiq va asal bor! Ular qayerdan keladi?
MalikaGeografiya: chorvachilikka qoramolchilik, qo‘ychilik, otchilik, pillachilik va parrandachilik kiradi; asalarichilik va baliqchilik ham. Qishloq xo‘jalik yerlarining katta qismi — yaylovlar.
ZarinaCho‘l va dashtlarda qorako‘l qo‘ylari va tuyalar boqiladi: qorako‘l qo‘yi teri, jun va go‘sht beradi.
AnvarTog‘ va tog‘ oldi yaylovlarida qo‘y, mayin tivitli echki va go‘sht-sut yo‘nalishidagi qoramol boqiladi. Qoramol deyarli hamma viloyatda bor.
JasurHar hududning o‘z qishloq xo‘jaligi turi bor. Mustaqillikkacha asosan paxtachilikka ixtisoslashgan, hozir don, kartoshka, meva, sabzavotga ham e’tibor bor.
MalikaO‘zbekistonda tabiiy zonalar shimoldan janubga emas, g‘arbdan sharqqa, ya’ni tekislikdan tog‘ga qarab almashadi.
Geografiya

Qulf 8: Chorvachilik

Topshiriq: O‘zbekistonda tabiiy zonalar qaysi yo‘nalishda almashadi?

Juma

BuviArchaga mitti do‘ppi osamiz. Mana Chustniki: qora zaminda oq qalampir naqshi.
ZarinaTexnologiyadan: kashta tikuvchi — kashtado‘z yoki kashtachi. Nurota, Buxoro, Samarqand ustalari ko‘proq yo‘rma, Toshkent ustalari esa bosma chokni ishlatgan.
Anvar — oltin ip bilan tikish; «zar» — forscha «oltin». — ipak mato.
MalikaAdabiyotdan: Nodira g‘azallari. «Doda keldim» yetti baytli, radifi «eshit»; «Vasl uyin obod qildim» to‘qqiz baytli, radifi «oqibat». Matnini ko‘chirmaymiz.
Jasur — kimnidir chaqiruvchi so‘z. Nodira g‘azalida tazod ham bor. Abdurauf Fitrat 1886-yilda Buxoroda tug‘ilgan, ma’rifatparvar.
ZarinaFitrat 1909–1913 yillarda Istanbulda o‘qituvchilar maktabida o‘qigan, so‘ng Shahrisabz va Karkida yangi usul maktablarini ochgan.
TexnologiyaAdabiyot

Qulf 9: Bezaklar va she’riyat

Topshiriq: Qaysi shahar ustalari bosma chokni ko‘proq ishlatgan?

Sinf rahbariTarix: ikki mavzu. Hindiston XVI–XVIII asrlarda va Buxoro amirligining hayoti.
AnvarBobur 1526-yil 21-aprelda Panipat jangida Ibrohim Lodiyni mag‘lub etib, boburiylar sulolasiga asos soldi. Humoyun 1555-yilda Dehlini qaytarib oldi.
JasurAkbar (1556–1605) davlatni viloyatlarga bo‘lib, soliq tizimini tartibga keltirdi. Shohjahon (1628–1658) davrida Agrada Toj-Mahal qurilgan.
ZarinaXVIII asrda esa Hindiston qirg‘oqlarida Ost-Indiya kompaniyasi kuchaygan.
MalikaAmirlik: darslikda maydoni taxminan 200 000 km², XIX asr birinchi yarmida aholisi taxminan 2 million. Iqtisod asosi — sug‘orma dehqonchilik: baland yerlarga suvni chig‘irlar ko‘targan; qorako‘lchilik ham rivojlangan.
AnvarBuxoro 1533-yildan xonlik, so‘ng amirlik poytaxti bo‘lgan (1920-yilgacha). Samarqand Shohmurod davrida 1780-yillardan tiklangan. Karvonsaroylar Buyuk ipak yo‘lidagi savdoga xizmat qilgan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 10: Hindiston va amirlik

Topshiriq: Amirlik maydoni taxminan 200 000 km², aholisi 2 million. Har km² ga o‘rtacha necha kishi?

Sinf rahbariMaktabda Yangi yil bayrami, ta’tilgacha oxirgi kun. Qaror: kondensatorlarni qanday ulaymiz?
AnvarA: uchta ketma-ket (≈ 333 µF). B: uchta parallel (3000 µF, 6 000 so‘m). C: to‘rtta parallel (4000 µF, 8 000 so‘m). D: uyda folgadan yasalgan (72–107 pF).
JasurD: do‘kondagidan taxminan o‘n million marta kichik — rad etamiz.
MalikaC: 8 000 > 7 000, pulimiz yetmaydi — rad.
ZarinaA ishlaydi, lekin sig‘im 3000 : 333 ≈ 9 baravar kichik, zaryad ham 9 baravar kam.
AnvarB: sig‘im 3000 µF, har biriga 4 V < 6,3 V, narx 6 000 ≤ 7 000.
B variantini tanladik.
ZarinaDastani aylantirdik — yulduz yondi va dasta to‘xtagach ham bir lahza yonib turdi! Yangi yil bilan! ✨
FizikaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 11: Yulduz yondi

Topshiriq: Qaysi kalitlar C va D variantlarini rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Qo‘lda aylantiriladigan yulduz: uchta parallel kondensator

Savol: kondensatorlarni qanday ulaymiz? Loyiha: uchta 1000 µF kondensator parallel. Ma’lumot: parallel 3000 µF, ketma-ket ≈ 333 µF; folga kondensator 72–107 pF; byudjet 7 000 so‘m, 3 ta · 2 000 = 6 000; 4 V < 6,3 V. Natija: yulduz dasta to‘xtagach ham yonib turdi. Keyingi qadam: yonish vaqtini o‘lchash.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Parallel: 1000 + 1000 + 1000 = 3000 µF, har biriga to‘liq 4 V (ruxsat 6,3 V). Ketma-ket: atigi ≈ 333 µF, zaryad 9 baravar kam.
  2. Uyda yasalgan folga kondensator atigi 72–107 pF, ya’ni do‘kondagi 1000 µF dan taxminan o‘n million marta kichik.
  3. Kondensatorlarga 10 000 − 3 000 = 7 000 so‘m: 2 000 so‘mlik kondensatordan ko‘pi bilan 3 ta (6 000), 4 ta (8 000) sig‘maydi.

Yulduzli savollar

  1. Uchta 1000 µF kondensator ketma-ket ulansa, sig‘im taxminan qancha?

  2. Qaysi biri √3 va ∛5 ni to‘g‘ri taqqoslaydi?

  3. O‘ylab ko‘r: kondensatorlar 6,3 V emas, 3 V ga mo‘ljallangan bo‘lsa, 4 V manbaga parallel ulash xavfsiz bo‘larmidi?

Hikoyadagi darslar