☰ Mundarija · Geografiya

Dehqonchilik va chorvachilik

Darslar 26–27 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
27

Chorvachilik

Darslik: 76–77-betlar
MaqsadChorvachilik tarmoqlarini, ularning joylashuvini va dehqonchilik bilan aloqasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
chorvachilik · livestock farmingqorako‘l qo‘ylari · karakul sheeppillachilik · sericulture (silkworm rearing)parrandachilik · poultry farming
Tushuntirish

Chorvachilik qoramolchilik, qo‘ychilik, yilqichilik, pillachilik va parrandachilikdan iborat; unga asalarichilik, baliqchilik va cho‘chqachilik ham kiradi. Qishloq xo‘jalik yerlarining katta qismini chorvachilikda ishlatiladigan yaylovlar tashkil etadi. Cho‘l va dashtlarda qorako‘l qo‘ylari va tuyalar boqiladi: qorako‘l qo‘ylaridan teri, jun va go‘sht olinadi, tuyadan ish hayvoni sifatida va jun hamda sut olish uchun foydalaniladi. Tog‘ va tog‘oldi yaylovlarida qo‘y, mayin tivitli echki, go‘sht-sut yo‘nalishidagi qoramol boqiladi, yilqichilik ham rivojlangan. Qoramol deyarli barcha viloyatlarda go‘sht va sut uchun boqiladi. Yilqilar Samarqand, Qashqadaryo, Xorazm va Qoraqalpog‘istonda ko‘proq; ilgari ular dala ishlarida ishlatilgan, hozir sport, shaxsiy xo‘jalik va go‘sht uchun boqiladi. Pillachilik paxtachilik bilan bog‘liq: tut daraxti dala chetida, ariq va yo‘l bo‘yida o‘stiriladi, ipak qurti aprel–may oylarida boqiladi, o‘sha paytda dala ishi kam bo‘ladi. Parrandachilik fermalari go‘sht va tuxum beradi; Toshkent, Buxoro, Xorazm va Qoraqalpog‘istonda baliq ko‘paytiriladi. Chorvachilik paxtachilik bilan paxta chigiti kunjarasi va beda orqali bog‘langan.

Namunalar
Qizilqumdagi cho‘pon qishda qo‘ylarni cho‘lda boqadi, yozda esa tog‘ yaylovlariga haydaydi.
Aprel–may oylarida paxta dalasida ish kam bo‘lgani uchun oila ipak qurti boqishga vaqt ajratadi.
Sinfda faoliyat

«Chorva xaritasi»: guruhlar atlasdagi chorvachilik xaritasidan har bir tarmoq (qo‘y, tuya, ipak, baliq) qayerda ekanligini yozuvsiz xaritaga tushiradi.

Mashq
1
Chorvachilikning besh tarmog‘ini ayting.
2
Qorako‘l qo‘ylaridan nima olinadi?
3
Bir parranda fermasida 1200 ta tovuq bor, har biri oyiga 24 ta tuxum beradi. Oyiga necha tuxum?
4
Nima uchun pillachilik paxtachilik bilan bog‘liq?