☰ Mundarija · Geografiya

Fan va geografik o‘rin

Darslar 1–2 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
2

O‘zbekistonning geografik o‘rni

Darslik: 5–7-betlar
MaqsadGeografik o‘rin turlarini va O‘zbekiston geografik o‘rnining o‘ziga xos tomonlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
geografik o‘rin · geographic positioniqtisodiy geografik o‘rin · economic geographic positionBuyuk Ipak yo‘li · Great Silk Roadtransport tuguni · transport hub
Tushuntirish

Geografik o‘rin deganda biror joyning Yer yuzidagi o‘rni va boshqa obyektlarga nisbatan joylashuvi tushuniladi. U tabiiy, iqtisodiy va siyosiy geografik o‘ringa bo‘linadi. Tabiiy o‘rin dengiz, tog‘, cho‘l kabi yirik tabiiy obyektlarga nisbatan aniqlanadi; O‘zbekistonda quyoshli kunlar ko‘p bo‘lgani qishloq xo‘jaligi va qurilishda xarajatni kamaytiradi. Iqtisodiy o‘rin savdo yo‘llari, yirik markazlar va tabiiy boyliklardan foydalanish imkoniyatiga bog‘liq va vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi. Qadim zamonda Buyuk Ipak yo‘li O‘rta Osiyodan o‘tib, shaharlar va hunarmandchilikning rivojiga yordam bergan; savdo yo‘llari dengizga ko‘chgach bu qulaylik kamaydi. XIX asr oxirida temiryo‘l qurilishi bilan o‘lka yana yirik tarmoqqa ulandi. O‘zbekiston dunyo okeaniga chiqish uchun kamida ikki davlat hududini kesib o‘tishi kerak bo‘lgan ikki mamlakatdan biri (ikkinchisi — Lixtenshteyn), shuning uchun transport yo‘nalishlarini ko‘paytirish muhim. Siyosiy jihatdan O‘zbekiston ko‘plab davlatlar bilan diplomatik aloqada va Shanxay hamkorlik tashkiloti kabi xalqaro tashkilotlarda ishtirok etadi.

Namunalar
O‘zbekiston beshta davlat bilan chegaradosh: Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Afg‘oniston va Turkmaniston; bu qo‘shnilar bilan quruqlik yo‘llari orqali savdo qilish mumkin.
Qo‘shni mamlakatda yangi temiryo‘l qurilsa, O‘zbekiston yuklari ham u orqali dengiz portlariga yetib borishi mumkin; bu iqtisodiy o‘rinni yaxshilaydi.
Sinfda faoliyat

«Xaritada yo‘l izlaymiz»: o‘quvchilar atlasda Toshkentdan eng yaqin dengiz portigacha bo‘lgan ikki xil yo‘nalishni topib, qaysi davlatlar hududidan o‘tishini yozadi.

Mashq
1
Geografik o‘rinning uch turini ayting.
2
O‘zbekiston «ikki marta dengizsiz» mamlakat deyiladi. Bu nimani anglatadi?
3
O‘zbekistonning qo‘shnilari soni nechta?
4
Nima uchun Buyuk Ipak yo‘lining dengizga ko‘chishi O‘rta Osiyoga ta’sir qildi?