ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qad-qomat va 1-laboratoriya mashg‘uloti

Darslar 13–14 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
14

1-laboratoriya mashg‘uloti: Suyaklarning tuzilishi va tarkibini o‘rganish

Darslik: 43-bet
MaqsadSuyak tarkibini kuzatish bo‘yicha 1-laboratoriya mashg‘ulotining maqsadi, ishi va xulosasini bayon qiladi.
Yangi so‘zlar
organik moddalar · organic substancesmineral tuzlar · mineral saltslaboratoriya · laboratorykuzatish · observation
Tushuntirish

Laboratoriya ishining maqsadi – suyakning tarkibi va tuzilishini kuzatish. Tayyor naysimon suyak kolleksiyasi yoki tozalangan hayvon suyagi (masalan, tovuq suyagi) ko‘riladi: sirti, o‘rtasi, uchlari, kovagi va ilik izlari qaraladi. Suyak tarkibidagi moddalarni aniqlash uchun ikkita tajriba ishlatiladi. Birinchisida suyak zaif kislotali eritmada (masalan, sirka) bir necha kun saqlanadi: mineral tuzlar erib, suyak yumshoq va egiluvchan bo‘lib qoladi. Ikkinchisida suyak olovda qizdiriladi: organik moddalar yonib ketadi, suyak oq, mo‘rt bo‘lib qoladi va ezilganda uvalanadi. Xulosa: suyak organik (qayishqoqlik) va mineral (qattiqlik) moddalardan iborat. Bu ish faqat o‘qituvchi yoki kattalar nazoratida: kislota va olov bilan o‘quvchi ishlamaydi, ko‘zni himoya qilish va qo‘lni yuvish shart.

TajribaNatijaXulosa
kislotali eritmada saqlash (sirka)yumshoq, egiluvchanmineral tuzlar erigan
olovda qizdirishoq, mo‘rt, uvalanadiorganik moddalar yongan
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki xil qog‘ozni qiyoslagan o‘quvchi har birini bukadi va yirtishga urinib, ko‘rganlarini yozadi, so‘ng qaysi biri mustahkamligini xulosa qiladi. Laboratoriya ishida ham xuddi shunday: kuzat, yoz, xulosa qil.

Kim ishlatadi

Sifat nazoratchisi materiallarni sinaydi, laborant kuzatuvlarni jadvalga yozadi, shifokor suyak holatini tasvirlar orqali baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi ikki xil matoni yoki qog‘ozni ohista cho‘zib ko‘ring, ko‘rganlaringizni ikki ustunli jadvalga yozing va bir jumla xulosa chiqaring.

Namunalar
Kislotada saqlangan suyak tugunga bog‘lanadigan darajada egiluvchan: mineral tuz kam qolgan.
!Diqqat!
Kislota va olov bilan faqat o‘qituvchi yoki kattalar ishlaydi; ko‘zni himoya qiling, qo‘lni yuving.
Qizdirilgan suyak oq va mo‘rt: organik modda yo‘q bo‘lgan, mineral qolgan.
Sinfda faoliyat

Natijalar jadvalini tuzing: tajriba – kuzatish – xulosa. Sizning guruh uchun qaysi tajriba qaysi moddani ko‘rsatganini yozing. Eslatma: tajribani o‘qituvchi ko‘rsatadi; siz kuzatasiz va yozasiz.

Mashq
1
Kislotada saqlangan suyak nima uchun egiluvchan bo‘lib qoladi?
2
Qizdirilgan suyak nega mo‘rt bo‘ladi?
3
Bu tajribalardan qanday xulosa chiqadi?
4
Nima uchun bu ishda o‘quvchi kislota va olov bilan o‘zi ishlamaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliShkaf eshigi indikatoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →