☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qad-qomat va 1-laboratoriya mashg‘uloti

Darslar 13–14 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
14

1-laboratoriya mashg‘uloti: Suyaklarning tuzilishi va tarkibini o‘rganish

Darslik: 43-bet
MaqsadSuyak tarkibini kuzatish bo‘yicha 1-laboratoriya mashg‘ulotining maqsadi, ishi va xulosasini bayon qiladi.
Yangi so‘zlar
organik moddalar · organic substancesmineral tuzlar · mineral saltslaboratoriya · laboratorykuzatish · observation
Tushuntirish

Laboratoriya ishining maqsadi – suyakning tarkibi va tuzilishini kuzatish. Tayyor naysimon suyak kolleksiyasi yoki tozalangan hayvon suyagi (masalan, tovuq suyagi) ko‘riladi: sirti, o‘rtasi, uchlari, kovagi va ilik izlari qaraladi. Suyak tarkibidagi moddalarni aniqlash uchun ikkita tajriba ishlatiladi. Birinchisida suyak zaif kislotali eritmada (masalan, sirka) bir necha kun saqlanadi: mineral tuzlar erib, suyak yumshoq va egiluvchan bo‘lib qoladi. Ikkinchisida suyak olovda qizdiriladi: organik moddalar yonib ketadi, suyak oq, mo‘rt bo‘lib qoladi va ezilganda uvalanadi. Xulosa: suyak organik (qayishqoqlik) va mineral (qattiqlik) moddalardan iborat. Bu ish faqat o‘qituvchi yoki kattalar nazoratida: kislota va olov bilan o‘quvchi ishlamaydi, ko‘zni himoya qilish va qo‘lni yuvish shart.

Namunalar
Kislotada saqlangan suyak tugunga bog‘lanadigan darajada egiluvchan: mineral tuz kam qolgan.
Qizdirilgan suyak oq va mo‘rt: organik modda yo‘q bo‘lgan, mineral qolgan.
Sinfda faoliyat

Natijalar jadvalini tuzing: tajriba – kuzatish – xulosa. Sizning guruh uchun qaysi tajriba qaysi moddani ko‘rsatganini yozing. Eslatma: tajribani o‘qituvchi ko‘rsatadi; siz kuzatasiz va yozasiz.

Mashq
1
Kislotada saqlangan suyak nima uchun egiluvchan bo‘lib qoladi?
2
Qizdirilgan suyak nega mo‘rt bo‘ladi?
3
Bu tajribalardan qanday xulosa chiqadi?
4
Nima uchun bu ishda o‘quvchi kislota va olov bilan o‘zi ishlamaydi?