🎯 Missiya: Shkaf eshigi indikatoridagi ikki chiroqni ketma-ket yoki parallel ulaymizmi — va nega?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariYangi missiya: asbob shkafi ochilganda yonadigan ikki chiroqli indikator. Past kuchlanishli sxema, byudjet — 12 000 so‘m. Raqamlar — o‘quv misoli.
A
AnvarNarsalarni sotib olamiz. Iqtisoddan: qadimda har qabila hamma narsani o‘zi ishlab chiqargan. Keyin hunarlar ajralib, mahsulotlar almashina boshlagan.
Z
ZarinaTo‘g‘ridan-to‘g‘ri almashish — barter — qiyin: bog‘bonga ko‘ylak kerak, tikuvchiga esa meva kerak emas bo‘lishi mumkin. Shuning uchun pul paydo bo‘lgan.
M
MalikaDavlat-huquq darsida: unitar davlatda yagona Konstitutsiya, qonunlar, armiya, pul va soliq tizimi bor. O‘zbekiston unitar davlat.
J
JasurShuning uchun butun mamlakatda bitta so‘m bilan chiroq sotib olamiz.
Siz
Byudjet 12 000: ehtiyoj ko‘p, mablag‘ cheklangan. Hisoblab xarid qilamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 1: Shkaf eshigi chirog‘i
Topshiriq: Barter nega qiyin?
🔑 Kalit: Byudjet 12 000 so‘m; chiroqlar, kalit, simlar va batareya shu pulga sig‘ishi kerak.
A
AnvarTexnologiyadan: elektr parma motor yordamida patronni reduktor orqali aylantiradi. Zarbli parma aylanish bilan birga urib, beton va g‘ishtni ham teshadi.
Z
ZarinaElektr randa aylanuvchi valdagi 2–4 pichoq bilan yog‘ochdan 0,75–2 mm qalinlikda qirindi oladi. Jilvirlagich yuzani tekislaydi.
S
Sinf rahbariBu asboblar 220 V tarmoqda ishlaydi. Ularni faqat usta yoki o‘qituvchi ishlatadi. Detal qisqichda mahkamlanadi, ko‘zoynak taqiladi.
J
JasurFanerdagi ikkita chiroq teshigini usta parmalaydi. Biz 4 V li sxema bilan ishlaymiz.
M
MalikaInformatikadan: dasturlar uch xil — tizimli (operatsion tizim, antivirus), amaliy (matn muharriri, elektron jadval) va instrumental.
Siz
Hisoblarni elektron jadvalda yuritamiz — bu amaliy dastur.
TexnologiyaInformatika
🔒Qulf 2: Kuchli asbob va dasturlar
Topshiriq: 220 V tarmoqda ishlaydigan elektr asboblar bilan kim ishlaydi?
🔑 Kalit: 220 V asboblar faqat usta yoki o‘qituvchi bilan; biz faqat 4 V li sxema bilan ishlaymiz.
Seshanba
Z
ZarinaLaboratoriya ishi: manba 4 V, ampermetr, voltmetr, ikki bir xil chiroq, kalit. Zanjirni ochiq kalit bilan yig‘amiz. Voltmetr o‘lchanayotgan chiroqqa parallel ulanadi.
A
AnvarKetma-ket: tok I = 0,2 A, har bir chiroqda 2 V, yig‘indi 2 + 2 = 4 V. Chiroqlar xira.
J
JasurParallel: har bir chiroqda 4 V, har bir tarmoqda 0,4 A, umumiy tok 0,4 + 0,4 = 0,8 A. Chiroqlar yorqin.
M
MalikaMasala: q = I · t, A = q · U. Parallel zanjirda 60 s da q = 0,8 · 60 = 48 C, A = 48 · 4 = 192 J. Ketma-ketda: q = 12 C, A = 48 J.
S
Sinf rahbariVaqtni sekundga o‘tkazing: 1 min = 60 s. Birliklarni tekshiring: A · s = C, C · V = J.
Siz
Ketma-ketda bitta chiroq kuyib qolsa, ikkinchisi ham o‘chadi. Parallelda ikkinchisi yonib turadi.
Fizika
🔒Qulf 3: Ketma-ket yoki parallel?
Topshiriq: Parallel zanjirda umumiy tok 0,8 A. 60 s da qancha zaryad o‘tadi?
🔑 Kalit: Ketma-ket: 0,2 A, har chiroqda 2 V (xira). Parallel: har chiroqda 4 V, jami 0,8 A (yorqin), biri kuyganda ikkinchisi yonadi.
A
AnvarBatareya sig‘imi 2 A·soat. Ishlash vaqti t = 2 : I soat. Bu y = k/x ko‘rinishidagi funksiya, k = 2.
Z
ZarinaI = 0,2 A → t = 10 soat. I = 0,4 A → 5 soat. I = 0,8 A → 2,5 soat. Tok 4 marta oshsa, vaqt 4 marta kamayadi.
M
MalikaGrafigi giperbola, k > 0 bo‘lgani uchun tarmoqlari I va III choraklarda; x = 0 da aniqlanmagan.
J
JasurQuti qopqog‘i teng yonli trapetsiya: asoslari 20 sm va 12 sm, yon tomonlari 5 sm.
Z
ZarinaBalandlik katta asosni (20 − 12) : 2 = 4 sm va (20 + 12) : 2 = 16 sm kesmalarga bo‘ladi. Balandlik h: 3² + 4² = 5² → h = 3 sm.
Siz
Teng yonli trapetsiyada asosdagi burchaklar teng va diagonallar teng. Qopqoqni shunday tekshiramiz.
AlgebraGeometriya
🔒Qulf 4: Batareya umri va trapetsiya
Topshiriq: Batareya 2 A·soat sig‘imli. Tok 0,4 A bo‘lsa, necha soat ishlaydi?
🔑 Kalit: t = 2 : I: tok 0,2 A da 10 soat, 0,8 A da 2,5 soat — tok 4 marta oshsa, vaqt 4 marta kamayadi.
Chorshanba
S
Sinf rahbariOna tili: ilmiy inshoda atamalar, aniq faktlar va mantiqiy tartib bosh o‘rinda. Tashbeh, obrazli so‘zlar, maqollar deyarli ishlatilmaydi, hissiyot bo‘lmaydi.
A
AnvarHisobotimiz shunday bo‘ladi: “Parallel zanjirda umumiy tok 0,8 A, har bir chiroqda 4 V.”
Z
ZarinaPlakatga esa badiiy yozuv: “Eshik ochilsa, ikki ko‘z uyg‘onadi.” Bir xil ma’lumot ikki xil beriladi.
J
JasurAdabiyotdan: tuyuq — to‘rt misrali lirik she’r, unda qofiyadosh so‘zlar shakli bir xil, ma’nosi har xil bo‘ladi. Lutfiy tuyuqlarida bir so‘z uch marta kelib, uch ma’no beradi.
M
MalikaTuyuqni bu yerda qayta aytmayman. Faqat shaklini: to‘rt misra va so‘z o‘yini.
Siz
Hisobotda tuyuqqa o‘rin yo‘q, lekin so‘z o‘yini plakatga ilhom bo‘lishi mumkin.
Ona tiliAdabiyot
🔒Qulf 5: Ilmiy uslub va tuyuq
Topshiriq: Qaysi gap ilmiy uslubga xos?
A
AnvarEnglish class: digital media is information that electronic devices store, show and send — web pages, e-books, podcasts, video. We call our time the Information Age.
Z
Zarina“Knowledge is power.” We also need to check sources. Our circuit data goes online only after the teacher checks it.
M
MalikaPast Perfect = had + past participle. The earlier action is Past Perfect, the later is Past Simple: “After we had assembled the circuit, we closed the switch.”
J
JasurNegative: hadn’t. “We hadn’t measured the voltage before the teacher came.”
S
Sinf rahbariRus tilida payt holi: «когда?», «с каких пор?», «до каких пор?», «как долго?». «Лампа горит с понедельника, всегда, до вечера, весь день.»
Siz
Bular payt holi: ot yoki ravish bilan ifodalanadi, nuqta-chiziq bilan chiziladi.
Ingliz tiliRus tili
🔒Qulf 6: After we had assembled it
Topshiriq: Complete: After we ___ the circuit, we closed the switch.
Payshanba
J
JasurBiologiya laboratoriyasida tovuq suyagi sirkada bir necha kun turdi: mineral tuzlar erib, suyak yumshoq va egiluvchan bo‘ldi.
A
AnvarDemak, suyak qattiqligi mineral tuzlarda. Tuzilishi: o‘rtasi zich, uchlari g‘ovak, ichida ilik.
M
MalikaQon ichki muhitning bir qismi. Funksiyalari: tashish (kislorod, ozuqa, gormon), tartibga solish va himoya.
Z
ZarinaKimyo: suyakdagi muhim element kalsiy. Ca atomida 20 elektron: 2, 8, 8, 2.
A
Anvar4-davr kaliy bilan boshlanadi: K — 2, 8, 8, 1. Kalsiyda 4s pog‘onasi to‘ladi (4s²).
Siz
Skandiydan ruxgacha 10 ta d-element: ichki 3d pog‘ona to‘ladi. Rux — 3d¹⁰ 4s².
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo
🔒Qulf 7: Suyak va kalsiy
Topshiriq: Sirkada bir necha kun saqlangan suyakka nima bo‘ladi?
Z
ZarinaJuma kuni maktab radiosida bizning 2 daqiqalik podkast. Birinchi qism — geografiya: gaz yoqilg‘i sanoatining eng yosh tarmog‘i, arzon yoqilg‘i va qimmatli xomashyo, havoni kamroq ifloslantiradi.
A
AnvarO‘zbekistonda ko‘mir kam: asosiy zaxiralar Angren, Sharg‘un va Boysunda. Angren — qo‘ng‘ir ko‘mir, sirt yaqinida, ochiq usulda qazib olinadi.
M
MalikaIkkinchi qism — jahon tarixi: 1793-yil yanvarda Lyudovik XVI qatl etilgan. 1794-yil 27-iyulda (termidor) yakobinlar diktaturasi tugagan. 1795-yilgi Konstitutsiya ijroiya hokimiyatni besh a’zoli Direktoriyaga bergan.
J
JasurUchinchi qism — O‘zbekiston tarixi: Buxoro xonligi chegaralari o‘zgarib turgan. Abdullaxon II vafotidan keyin Xuroson Eronga o‘tgan, Xorazm mustaqil bo‘lgan.
Z
ZarinaAholisi asosan o‘zbeklar va tojiklar.
Siz
Hamma fakt tekshirildi; hukm chiqarmay, faqat sanalarni aytamiz.
GeografiyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 8: Maktab podkasti
Topshiriq: Angren ko‘mir koni qanday usulda qazib olinadi?
Juma
A
AnvarUch variant: S — ketma-ket, 8 500 so‘m; P — parallel, 8 500; P+ — parallel va katta batareya (4 A·soat), 14 500. Byudjet 12 000.
JasurS da chiroqlar xira (2 V) va biri kuyganda ikkinchisi ham o‘chadi. Xavfsizlik indikatori ishonchli bo‘lishi kerak.
M
MalikaP da batareya 2,5 soat ishlaydi. Chiroq faqat eshik ochiq paytda yonadi. Kuniga 10 daqiqa bo‘lsa, 2,5 · 60 : 10 = 15 kunga yetadi.
Siz
Demak, P: yorqin, ishonchli va byudjetga sig‘adi. 12 000 − 8 500 = 3 500 so‘m qoladi. Oyiga ikki marta batareyani tekshiramiz.
Iqtisodiy bilim asoslariFizika
🔒Qulf 9: Qaror: qaysi sxema?
Topshiriq: Qaysi kalit S ni (ketma-ket) chetga surdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 12 yulduz
Jamoa hisoboti
Hisobot: parallel sxema P
Savol: indikatorning ikki chiroqi qanday ulansin? Ketma-ket: tok 0,2 A, chiroqlarda 2 V (xira), biri kuyganda ikkinchisi ham o‘chadi. Parallel: har birida 4 V (yorqin), umumiy tok 0,8 A; batareya (2 A·soat) 2,5 soat ishlaydi, ya’ni kuniga 10 daqiqada 15 kunga yetadi. Narx 8 500 so‘m; katta batareyali variant 14 500, byudjet 12 000. Xulosa: parallel sxema P. Keyingi qadam: batareya o‘rniga zaryadlanuvchisini sinash. Raqamlar — misol.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Byudjet 12 000 so‘m; chiroqlar, kalit, simlar va batareya shu pulga sig‘ishi kerak.
220 V asboblar faqat usta yoki o‘qituvchi bilan; biz faqat 4 V li sxema bilan ishlaymiz.
Ketma-ket: 0,2 A, har chiroqda 2 V (xira). Parallel: har chiroqda 4 V, jami 0,8 A (yorqin), biri kuyganda ikkinchisi yonadi.
t = 2 : I: tok 0,2 A da 10 soat, 0,8 A da 2,5 soat — tok 4 marta oshsa, vaqt 4 marta kamayadi.
Yulduzli savollar
Parallel zanjirda har bir chiroqqa qancha kuchlanish tushadi (manba 4 V)?
Qaysi formula zaryadni topishga yordam beradi?
O‘ylab ko‘r: tok 4 marta oshsa, batareya ishlash vaqti nima bo‘ladi?