ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 8-hafta

Shkaf eshigi indikatori

🎯 Missiya: Shkaf eshigi indikatoridagi ikki chiroqni ketma-ket yoki parallel ulaymizmi — va nega?

Dushanba

Sinf rahbariYangi missiya: asbob shkafi ochilganda yonadigan ikki chiroqli indikator. Past kuchlanishli sxema, byudjet — 12 000 so‘m. Raqamlar — o‘quv misoli.
AnvarNarsalarni sotib olamiz. Iqtisoddan: qadimda har qabila hamma narsani o‘zi ishlab chiqargan. Keyin hunarlar ajralib, mahsulotlar almashina boshlagan.
ZarinaTo‘g‘ridan-to‘g‘ri almashish — barter — qiyin: bog‘bonga ko‘ylak kerak, tikuvchiga esa meva kerak emas bo‘lishi mumkin. Shuning uchun pul paydo bo‘lgan.
MalikaDavlat-huquq darsida: unitar davlatda yagona Konstitutsiya, qonunlar, armiya, pul va soliq tizimi bor. O‘zbekiston unitar davlat.
JasurShuning uchun butun mamlakatda bitta so‘m bilan chiroq sotib olamiz.
Byudjet 12 000: ehtiyoj ko‘p, mablag‘ cheklangan. Hisoblab xarid qilamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari

Qulf 1: Shkaf eshigi chirog‘i

Topshiriq: Barter nega qiyin?

🔑 Kalit: Byudjet 12 000 so‘m; chiroqlar, kalit, simlar va batareya shu pulga sig‘ishi kerak.

AnvarTexnologiyadan: elektr parma motor yordamida patronni reduktor orqali aylantiradi. Zarbli parma aylanish bilan birga urib, beton va g‘ishtni ham teshadi.
ZarinaElektr randa aylanuvchi valdagi 2–4 pichoq bilan yog‘ochdan 0,75–2 mm qalinlikda qirindi oladi. Jilvirlagich yuzani tekislaydi.
Sinf rahbariBu asboblar 220 V tarmoqda ishlaydi. Ularni faqat usta yoki o‘qituvchi ishlatadi. Detal qisqichda mahkamlanadi, ko‘zoynak taqiladi.
JasurFanerdagi ikkita chiroq teshigini usta parmalaydi. Biz 4 V li sxema bilan ishlaymiz.
MalikaInformatikadan: dasturlar uch xil — tizimli (operatsion tizim, antivirus), amaliy (matn muharriri, elektron jadval) va instrumental.
Hisoblarni elektron jadvalda yuritamiz — bu amaliy dastur.
TexnologiyaInformatika

Qulf 2: Kuchli asbob va dasturlar

Topshiriq: 220 V tarmoqda ishlaydigan elektr asboblar bilan kim ishlaydi?

🔑 Kalit: 220 V asboblar faqat usta yoki o‘qituvchi bilan; biz faqat 4 V li sxema bilan ishlaymiz.

Seshanba

ZarinaLaboratoriya ishi: manba 4 V, ampermetr, voltmetr, ikki bir xil chiroq, kalit. Zanjirni ochiq kalit bilan yig‘amiz. Voltmetr o‘lchanayotgan chiroqqa parallel ulanadi.
AnvarKetma-ket: tok I = 0,2 A, har bir chiroqda 2 V, yig‘indi 2 + 2 = 4 V. Chiroqlar xira.
JasurParallel: har bir chiroqda 4 V, har bir tarmoqda 0,4 A, umumiy tok 0,4 + 0,4 = 0,8 A. Chiroqlar yorqin.
MalikaMasala: q = I · t, A = q · U. Parallel zanjirda 60 s da q = 0,8 · 60 = 48 C, A = 48 · 4 = 192 J. Ketma-ketda: q = 12 C, A = 48 J.
Sinf rahbariVaqtni sekundga o‘tkazing: 1 min = 60 s. Birliklarni tekshiring: A · s = C, C · V = J.
Ketma-ketda bitta chiroq kuyib qolsa, ikkinchisi ham o‘chadi. Parallelda ikkinchisi yonib turadi.
Fizika

Qulf 3: Ketma-ket yoki parallel?

Topshiriq: Parallel zanjirda umumiy tok 0,8 A. 60 s da qancha zaryad o‘tadi?

🔑 Kalit: Ketma-ket: 0,2 A, har chiroqda 2 V (xira). Parallel: har chiroqda 4 V, jami 0,8 A (yorqin), biri kuyganda ikkinchisi yonadi.

AnvarBatareya sig‘imi 2 A·soat. Ishlash vaqti t = 2 : I soat. Bu y = k/x ko‘rinishidagi funksiya, k = 2.
ZarinaI = 0,2 A → t = 10 soat. I = 0,4 A → 5 soat. I = 0,8 A → 2,5 soat. Tok 4 marta oshsa, vaqt 4 marta kamayadi.
MalikaGrafigi giperbola, k > 0 bo‘lgani uchun tarmoqlari I va III choraklarda; x = 0 da aniqlanmagan.
JasurQuti qopqog‘i teng yonli trapetsiya: asoslari 20 sm va 12 sm, yon tomonlari 5 sm.
ZarinaBalandlik katta asosni (20 − 12) : 2 = 4 sm va (20 + 12) : 2 = 16 sm kesmalarga bo‘ladi. Balandlik h: 3² + 4² = 5² → h = 3 sm.
Teng yonli trapetsiyada asosdagi burchaklar teng va diagonallar teng. Qopqoqni shunday tekshiramiz.
AlgebraGeometriya

Qulf 4: Batareya umri va trapetsiya

Topshiriq: Batareya 2 A·soat sig‘imli. Tok 0,4 A bo‘lsa, necha soat ishlaydi?

🔑 Kalit: t = 2 : I: tok 0,2 A da 10 soat, 0,8 A da 2,5 soat — tok 4 marta oshsa, vaqt 4 marta kamayadi.

Chorshanba

Sinf rahbariOna tili: ilmiy inshoda atamalar, aniq faktlar va mantiqiy tartib bosh o‘rinda. Tashbeh, obrazli so‘zlar, maqollar deyarli ishlatilmaydi, hissiyot bo‘lmaydi.
AnvarHisobotimiz shunday bo‘ladi: “Parallel zanjirda umumiy tok 0,8 A, har bir chiroqda 4 V.”
ZarinaPlakatga esa badiiy yozuv: “Eshik ochilsa, ikki ko‘z uyg‘onadi.” Bir xil ma’lumot ikki xil beriladi.
JasurAdabiyotdan: tuyuq — to‘rt misrali lirik she’r, unda qofiyadosh so‘zlar shakli bir xil, ma’nosi har xil bo‘ladi. Lutfiy tuyuqlarida bir so‘z uch marta kelib, uch ma’no beradi.
MalikaTuyuqni bu yerda qayta aytmayman. Faqat shaklini: to‘rt misra va so‘z o‘yini.
Hisobotda tuyuqqa o‘rin yo‘q, lekin so‘z o‘yini plakatga ilhom bo‘lishi mumkin.
Ona tiliAdabiyot

Qulf 5: Ilmiy uslub va tuyuq

Topshiriq: Qaysi gap ilmiy uslubga xos?

AnvarEnglish class: digital media is information that electronic devices store, show and send — web pages, e-books, podcasts, video. We call our time the Information Age.
Zarina“Knowledge is power.” We also need to check sources. Our circuit data goes online only after the teacher checks it.
MalikaPast Perfect = had + past participle. The earlier action is Past Perfect, the later is Past Simple: “After we had assembled the circuit, we closed the switch.”
JasurNegative: hadn’t. “We hadn’t measured the voltage before the teacher came.”
Sinf rahbariRus tilida payt holi: «когда?», «с каких пор?», «до каких пор?», «как долго?». «Лампа горит с понедельника, всегда, до вечера, весь день.»
Bular payt holi: ot yoki ravish bilan ifodalanadi, nuqta-chiziq bilan chiziladi.
Ingliz tiliRus tili

Qulf 6: After we had assembled it

Topshiriq: Complete: After we ___ the circuit, we closed the switch.

Payshanba

JasurBiologiya laboratoriyasida tovuq suyagi sirkada bir necha kun turdi: mineral tuzlar erib, suyak yumshoq va egiluvchan bo‘ldi.
AnvarDemak, suyak qattiqligi mineral tuzlarda. Tuzilishi: o‘rtasi zich, uchlari g‘ovak, ichida ilik.
MalikaQon ichki muhitning bir qismi. Funksiyalari: tashish (kislorod, ozuqa, gormon), tartibga solish va himoya.
ZarinaKimyo: suyakdagi muhim element kalsiy. Ca atomida 20 elektron: 2, 8, 8, 2.
Anvar4-davr kaliy bilan boshlanadi: K — 2, 8, 8, 1. Kalsiyda 4s pog‘onasi to‘ladi (4s²).
Skandiydan ruxgacha 10 ta d-element: ichki 3d pog‘ona to‘ladi. Rux — 3d¹⁰ 4s².
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo

Qulf 7: Suyak va kalsiy

Topshiriq: Sirkada bir necha kun saqlangan suyakka nima bo‘ladi?

ZarinaJuma kuni maktab radiosida bizning 2 daqiqalik podkast. Birinchi qism — geografiya: gaz yoqilg‘i sanoatining eng yosh tarmog‘i, arzon yoqilg‘i va qimmatli xomashyo, havoni kamroq ifloslantiradi.
AnvarO‘zbekistonda ko‘mir kam: asosiy zaxiralar Angren, Sharg‘un va Boysunda. Angren — qo‘ng‘ir ko‘mir, sirt yaqinida, ochiq usulda qazib olinadi.
MalikaIkkinchi qism — jahon tarixi: 1793-yil yanvarda Lyudovik XVI qatl etilgan. 1794-yil 27-iyulda (termidor) yakobinlar diktaturasi tugagan. 1795-yilgi Konstitutsiya ijroiya hokimiyatni besh a’zoli Direktoriyaga bergan.
JasurUchinchi qism — O‘zbekiston tarixi: Buxoro xonligi chegaralari o‘zgarib turgan. Abdullaxon II vafotidan keyin Xuroson Eronga o‘tgan, Xorazm mustaqil bo‘lgan.
ZarinaAholisi asosan o‘zbeklar va tojiklar.
Hamma fakt tekshirildi; hukm chiqarmay, faqat sanalarni aytamiz.
GeografiyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 8: Maktab podkasti

Topshiriq: Angren ko‘mir koni qanday usulda qazib olinadi?

Juma

AnvarUch variant: S — ketma-ket, 8 500 so‘m; P — parallel, 8 500; P+ — parallel va katta batareya (4 A·soat), 14 500. Byudjet 12 000.
ZarinaP+ byudjetdan oshadi: 14 500 > 12 000. Chetga.
JasurS da chiroqlar xira (2 V) va biri kuyganda ikkinchisi ham o‘chadi. Xavfsizlik indikatori ishonchli bo‘lishi kerak.
MalikaP da batareya 2,5 soat ishlaydi. Chiroq faqat eshik ochiq paytda yonadi. Kuniga 10 daqiqa bo‘lsa, 2,5 · 60 : 10 = 15 kunga yetadi.
Demak, P: yorqin, ishonchli va byudjetga sig‘adi. 12 000 − 8 500 = 3 500 so‘m qoladi. Oyiga ikki marta batareyani tekshiramiz.
Iqtisodiy bilim asoslariFizika

Qulf 9: Qaror: qaysi sxema?

Topshiriq: Qaysi kalit S ni (ketma-ket) chetga surdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 12 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: parallel sxema P

Savol: indikatorning ikki chiroqi qanday ulansin? Ketma-ket: tok 0,2 A, chiroqlarda 2 V (xira), biri kuyganda ikkinchisi ham o‘chadi. Parallel: har birida 4 V (yorqin), umumiy tok 0,8 A; batareya (2 A·soat) 2,5 soat ishlaydi, ya’ni kuniga 10 daqiqada 15 kunga yetadi. Narx 8 500 so‘m; katta batareyali variant 14 500, byudjet 12 000. Xulosa: parallel sxema P. Keyingi qadam: batareya o‘rniga zaryadlanuvchisini sinash. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Byudjet 12 000 so‘m; chiroqlar, kalit, simlar va batareya shu pulga sig‘ishi kerak.
  2. 220 V asboblar faqat usta yoki o‘qituvchi bilan; biz faqat 4 V li sxema bilan ishlaymiz.
  3. Ketma-ket: 0,2 A, har chiroqda 2 V (xira). Parallel: har chiroqda 4 V, jami 0,8 A (yorqin), biri kuyganda ikkinchisi yonadi.
  4. t = 2 : I: tok 0,2 A da 10 soat, 0,8 A da 2,5 soat — tok 4 marta oshsa, vaqt 4 marta kamayadi.

Yulduzli savollar

  1. Parallel zanjirda har bir chiroqqa qancha kuchlanish tushadi (manba 4 V)?

  2. Qaysi formula zaryadni topishga yordam beradi?

  3. O‘ylab ko‘r: tok 4 marta oshsa, batareya ishlash vaqti nima bo‘ladi?

Hikoyadagi darslar